Ο αβάσταχτος ρατσισμός της Ομορφιάς

Ποιος καθορίζει την Ομορφιά; Ποιος έχει τον τελικό λόγο στο να εγκρίνει και να
απορρίπτει πρόσωπα, σώματα και ηλικίες; Σε πρόσφατο τεύχος του περιοδικού
«Vanity Fair» η Αγγλίδα ηθοποιός Τζούλι Κρίστι, ετών 60 σήμερα, η οποία υπήρξε
ένα από τα πρότυπα ομορφιάς στα μέσα των 60’ς, φωτογραφίζεται από τον Χερμπ
Ριτς και παρουσιάζεται ως γυναίκα «που δείχνει το μισό της ηλικίας της και
εντυπωσιακή όσο ποτέ», ενώ η ίδια δηλώνει πως «τα μίντια έχουν μία ανεξάντλητη
δύναμη που διαστρεβλώνει το μυαλό μας». Παρά την προσπάθειά της να μείνει
μακριά από την αμερικανική επιρροή ζώντας στις εσχατιές της Ουαλίας, δεν
απέφυγε το αναγκαίο, που επιβάλλει η εποχή, λίφτινγκ. «Είναι πολύ σκληρό να
πηγαίνεις στην Αμερική και να βλέπεις τους ανθρώπους που είναι μεγαλύτεροι από
σένα στην ηλικία να φαίνονται νεώτεροι».

Εξάλλου, όσοι έχουν δουλέψει στον χώρο της μόδας έχουν πολλές ιστορίες να
διηγηθούν γύρω από την τυραννία του αποστεωμένου μοντέλου. Η εμμονή της μόδας
στο ιδεώδες του πάνλεπτου σώματος έχει πάρει τέτοιες διαστάσεις που οι
σχεδιαστές αρνούνται να κατασκευάσουν τα ρούχα τους σε μεγάλα μεγέθη.
«Ορισμένες από τις πιο δυναμικές γυναίκες στον κόσμο έχουν τέσσερα παιδιά, γι’
αυτό και το μέγεθός τους είναι μεγάλο. Και πρέπει να τους απολογείσαι
τουλάχιστον για δέκα λεπτά επειδή έχουν εκνευριστεί που δεν υπάρχει νούμερο
στα ρούχα Gucci ή τα Prada που να τους κάνει», εκμυστηρεύεται στους «New York
Times» ένας έμπειρος πωλητής πολυκαταστήματος της λεωφόρου Μάντισον στο
Μανχάταν.

Η μόδα που έχει τη δυνατότητα να κάνει τους ανθρώπους να αισθάνονται όμορφοι
και ευτυχισμένοι είναι αυτή που τους κάνει να αισθάνονται απαίσια για τους
εαυτούς τους στην περίπτωση που δεν είναι τόσο όμορφοι, λεπτοί ή θαυμάσιοι όσο
τα μοντέλα που κατακλύζουν τα εξώφυλλα των γυναικείων περιοδικών.

Ο Τομ Πεσέ, επαγγελματίας μακιγιέρ που επιμελείται τα μακιγιάζ στις επιδείξεις
των σχεδιαστών στο Μιλάνο και στο Παρίσι και καλλιτεχνικός διευθυντής στην
εταιρεία καλλυντικών Shiseido, μιλάει στα «ΝΕΑ» γι’ αυτήν τη δύναμη της
ομορφιάς στη σύγχρονη κοινωνία: «Η ομορφιά εξελίσσεται συνέχεια,
μεταμορφώνεται, ενώ άνδρες και γυναίκες δεν έχουν τα ίδια κριτήρια. Για έναν
άνδρα, η ιδανική γυναίκα δεν αρκεί να είναι όμορφη, αλλά μάλλον ευφυής για να
την επιλέξει να μοιραστεί μαζί της τη ζωή του. Η ομορφιά είναι η ένδειξη του
εσωτερικού πλούτου που έχει κανείς. Είναι μια ιστορία προσωπικού γούστου.

Στον χώρο μου μιλάμε πολύ για τη νεανική ομορφιά. Σίγουρα πουλάμε λίγο από ένα
όνειρο κατάκτησής της. Η κοινωνία και τα μίντια μάς εκπαιδεύουν στο να την
αναζητούμε παντού. Όμως προσωπικά πιστεύω ότι η πνευματική ομορφιά και η
ωριμότητα δεν έχουν τιμή και είναι ασυναγώνιστες».

Εξωπραγματικά πρότυπα

Ο Τομ Πεσέ, επαγγελματίας μακιγιέρ και καλλιτεχνικός διευθυντής στην εταιρεία καλλυντικών Shiseido, παραδέχεται ότι στο χώρο του «πουλάμε λίγο από ένα όνειρο κατάκτησής της νεανικής ομορφιάς». Πιστεύει όμως ότι «η πνευματική ομορφιά και η ωριμότητα δεν έχουν τιμή και είναι ασυναγώνιστες»

Η ομορφιά είναι τυραννική, φωνάζουν τα εξωπραγματικά πρότυπά της μέσα από
σελίδες περιοδικών, τηλεοπτικές οθόνες και εξώφυλλα μουσικών cd. Η ομορφιά
διεκδικεί τη θέση από τη δύναμη του πνεύματος ή την επαγγελματική ικανότητα,
καταγγέλλουν οι γυναίκες εργαζόμενες σε Αγγλία και Αμερική όπου η βιομηχανία
του φαίνεσθαι κυριαρχεί. Οι καιροί αλλάζουν και μαζί τους οι άνθρωποι. Που
επιδιώκουν να είναι πάντα νέοι, επομένως και όμορφοι…

Την Ακραία Ομορφιά εξετάζει η ομώνυμη έκθεση στο Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης
στη Νέα Υόρκη και εκθέτει σε ένα ψηλόλιγνο μανεκέν μία από τις δημιουργίες του
σχεδιαστή Τιερί Μιγκλέρ, όπου η σιλουέτα της σε σχήμα κλεψύδρας καλύπτεται από
ιριδίζοντα φτερά πολλών αποχρώσεων που καταλήγουν σε μια ουρά με πλατανόφυλλα
τα οποία σέρνονται στο πάτωμα, δημιουργώντας ένα νέο πλάσμα, μεταξύ πτηνού,
αμφίβιου και μετα-ανθρώπινου είδους που δίνει άλλο περιεχόμενο στην έννοια του
παράξενα όμορφου.

«Πέρα από τον κόσμο των ιδεών, η ομορφιά είναι αυτή που κυβερνάει», σημειώνει
η ψυχολόγος, καθηγήτρια στην Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ, Νάνσι Έτκοφ, στο
βιβλίο της «Survival of the Prettiest: The Science of Beauty». Στο ίδιο βιβλίο
εξηγεί πως όλοι οι άνθρωποι έχουν ροπή στη γοητεία των μεγάλων ματιών, ενός
γεμάτου στόματος, στα ψηλά ζυγωματικά και στις μακριές βλεφαρίδες.

Η Αμερικανίδα ψυχολόγος έπειτα από συστηματική παρατήρηση και καταγραφή της
κοινωνικής συμπεριφοράς καταλήγει στο ότι οι άνθρωποι – ήδη από τη νηπιακή
τους ηλικία – επιφυλάσσουν μία προνομιακή μεταχείριση στους όμορφους από ό,τι
στους μη ελκυστικούς, άνδρες και γυναίκες. Οι όμορφοι άνθρωποι λοιπόν, λέει η
πείρα της ψυχολόγου, βρίσκουν ευκολότερα ερωτικούς συντρόφους, απόδοση
δικαιοσύνης στο δικαστήριο και εξυπηρέτηση από αγνώστους. Ακόμα και στο
επίπεδο των κοινωνικών και οικονομικών σχέσεων, η ομορφιά βοηθάει σε ένα βαθμό
όσους την κατέχουν σε σύγκριση με εκείνους που δεν διαθέτουν τα εξωτερικά αυτά χαρίσματα.

Αθηνά Ραπίτου

«Στα 40 θεωρείσαι… ανωμαλία της φύσης»

Η τακτική του εκτοπισμού των δημοσιογραφικών «ρόδων» στα μετόπισθεν φαίνεται
πως έχει αρχίσει να εφαρμόζεται και στην ελληνική τηλεόραση, όπως δηλώνει στα
«ΝΕΑ» η Αθηνά Ραπίτου, μέλος της ομάδας πολιτικού ρεπορτάζ της ΝΕΤ:

«Κάποτε πίστευα ότι είχα την τύχη να είμαι σε ένα επάγγελμα όπου η πείρα
θεωρείται μια ακόμα κατάκτηση. Στη δημοσιογραφία δεν αισθάνεσαι ξεπερασμένος
με βάση την ηλικία. Η ανανέωσή σου γίνεται καθημερινά πάνω στη δουλειά, με
ευκαιρία κάθε καινούργιο γεγονός. Αυτό μπορεί να ισχύει ακόμα για τις
εφημερίδες και τα περιοδικά. Για την τηλεόραση όμως, αν είσαι δημοσιογράφος
καριέρας και μάλιστα γυναίκα, για περίπου τριάντα χρόνια σού λένε ότι δεν
πρέπει να ανησυχείς. Μετά δεν επιτρέπεται να πας ούτε πάνω, ούτε κάτω! Και δεν
μιλάω μόνον για την ιδιωτική τηλεόραση, όπου αν είσαι γυναίκα και πατάς τα
σαράντα θεωρείσαι κάτι σαν “ανωμαλία της φύσης” για την αγορά. Αλλά και για
την κρατική τηλεόραση, όπου – παρά τα περί του αντιθέτου λεγόμενα – η μόδα
επεκτείνεται ως …ίωση.

Οι εξαιρέσεις στον κανόνα, αποτελούν απλώς άλλοθι. Γνωρίζω γυναίκες
συναδέλφους με υψηλού κύρους υπογραφές στην τηλεόραση (κρατική και ιδιωτική)
οι οποίες καταφεύγουν σε πλαστικές ή το σκέπτονται σοβαρά, μόνο και μόνο για
να διατηρήσουν τη θέση τους στο γυαλί. Τίποτα το κακό σε αυτό, αλλά ομολογώ
ότι την ίδια ώρα άνδρες συνάδελφοι δεν αντιμετωπίζουν το ίδιο πρόβλημα την
παραμονή των τεσσαρακοστών γενεθλίων τους! Φοβάμαι ότι έτσι όπως εξελίσσεται η
τηλεόραση, οι γυναίκες δημοσιογράφοι θα διαγωνιζόμαστε για τους καλούς
κοιλιακούς μας στο γυαλί και τις φλουταρισμένες πόζες μας στα εξώφυλλα.

Αντίθετα, στις επιτελικές συσκέψεις υψηλόβαθμων αρσενικών στελεχών, παρατηρώ
ότι το τηλεοπτικό πρότυπο παραμένει ο Λάρι Κινγκ και οι εκφωνητές του CNN με
πατημένα τα πενήντα και βάλε! Και για να εξηγούμαι: Θεωρώ απολύτως απαραίτητη
την ανανέωση σε γυναικεία και ανδρικά πρόσωπα στο γυαλί, αλλά θεωρώ εξίσου
απαραίτητο το περιεχόμενο. Και – καλώς ή κακώς – αυτό δεν προκύπτει από
διαγωνισμό πασαρέλας. Το κύρος, η γνώση και η γοητεία που ασκείς εσύ πλέον στο
μέσον και όχι το μέσον σε σένα, έρχεται με τα χρόνια, την παιδεία και την
πολλή δουλειά!

Τα λαμπερά νεανικά χαμόγελα μπορεί να είναι θαυμάσια για χλιδάτες life style
εκπομπές, αλλά δεν πείθουν κανέναν όταν εκφωνούν τα γεγονότα στη Ραμάλα ή
παίρνουν συνέντευξη από προσωπικότητες κύρους. Μια ματιά στις τηλεοράσεις
άλλων χωρών, που έχουν περάσει προ πολλού τις παιδικές τους ασθένειες, πείθει
ότι η ενηλικίωση της τηλεόρασης είναι συνώνυμη της ωριμότητας μιας χώρας. Εκεί
έχουν πειστεί, βλέπετε, ότι δεν χρειάζεται ένα λαμπερό χαμόγελο για τη σκληρή
ανταπόκριση μιας Αμανπούρ από τη Ραμάλα».

Έλενα Κουντουρά

«Όχι και σκλάβοι»

Η Έλενα Κουντουρά, μία επαγγελματίας όμορφη, πέρασε πολλά χρόνια διανύοντας
χιλιόμετρα πασαρέλας, εργαζόμενη στο Παρίσι στην υπηρεσία της μόδας και της
ομορφιάς, ως μοντέλο καριέρας. Επομένως, και με εμπειρία γύρω από τον χειρισμό
της ιδέας της ομορφιάς από τη βιομηχανία προτύπων. Για την Ελληνίδα διεθνή
καλλονή λοιπόν, η οποία τώρα διευθύνει γυναικείο περιοδικό, «δεν υπάρχει
κάποιος συγκεκριμένος παράγοντας που καθορίζει την ομορφιά. Είναι η αισθητική
που βγαίνει από την ψυχή μας. Τα αντικειμενικά κριτήρια του ανθρώπινου
σωματότυπου ορίζουν την αισθητική.

Οι άνθρωποι σήμερα μπορούν να πλησιάσουν πιο εύκολα αυτά τα πρότυπα. Όμως σε
καμία περίπτωση η ομορφιά δεν είναι τυραννία, ούτε πρέπει να ενοχοποιείται.
Αλλά και οι άνθρωποι δεν πρέπει να γίνονται σκλάβοι των προτύπων, γιατί τότε η
ομορφιά θα αποτελέσει αυτοσκοπό, θα προκαλέσει άγχος και θα ανατρέψει την
ισορροπία μας, η οποία συνδέεται αναμφισβήτητα με τον ψυχισμό μας.

Κάθε άνθρωπος μέσα από τα προστάγματα της μόδας μπορεί να βρει και να
καλλιεργήσει το στυλ του. Επομένως δεν πρέπει να βλέπουμε τη μόδα σαν δυνάστη,
αλλά να την παρακολουθούμε και να εισπράττουμε τα θετικά της στοιχεία. Και με
αυτόν τον τρόπο μπορούμε να εκφράζουμε ουσιαστικότερα την προσωπικότητά μας».

Εκτοπίζουν τα «ρόδα» όταν μαραθούν

Το καθημερινό «βασανιστήριο» της ομορφιάς (ή της διατήρησής της) μέσα από τον φακό της Παρίζα Ταγκιζάντε

Στην κοινωνία του 21ου αιώνα, όπου το όμορφο εξισώνεται με το νέο, η
τηλεοπτική δημοσιογραφία δέχεται πιέσεις από αυτό το μοντέλο της επιτυχίας.
Στην Αγγλία, η παρουσιάστρια ειδήσεων Κέιτ Άντι δήλωνε στην εφημερίδα
«Independent» ότι οι γυναίκες με γκρίζα μαλλιά σπάνια μπαίνουν στα πλατό ή
στέκονται με το μικρόφωνο έξω από την πρωθυπουργική κατοικία για να σχολιάσουν
τις ενέργειες του Τόνι Μπλερ ή φορούν αλεξίσφαιρο γιλέκο και δίνουν
ανταποκρίσεις από το Αφγανιστάν ή την Ιερουσαλήμ.

Τα δημοσιογραφικά «ρόδα» της Αγγλίας μόλις αρχίσουν να χάνουν τη νεανική τους
φρεσκάδα εκτοπίζονται από την οθόνη και παραμερίζονται στα τηλεοπτικά μετόπισθεν…

Η κουλτούρα της επιφάνειας

Η Σάρλοτ Ράμπλινγκ αντιστέκεται στα δεδομένα για τις όμορφες και διάσημες και φωτογραφίζεται (με τις ρυτίδες της) για το περιοδικό «Purple»

«Τα σημερινά πρότυπα ομορφιάς πιστεύω ότι στοχεύουν σε μία διαρκώς
τελειοποιημένη και πολλές φορές τεχνητή εικόνα της φυσικής ομορφιάς. Τα
βλέπουμε κυρίως στα περιοδικά που προβάλλουν την ανορεξική γυναίκα, την
ανδρογενή και την ψηλόλιγνη καλλονή, κάτι μεταξύ αγοριού και γυναίκας, και
θέτουν υπό αναπροσδιορισμό την έννοια του θηλυκού», τονίζει η ιστορικός
τέχνης-διευθύντρια του Κέντρου Σύγχρονης Τέχνης του Ιδρύματος ΔΕΣΤΕ, Κατερίνα
Γρέγου.

«Τα μίντια, η μόδα, η διαφήμιση, αλλά και η τεχνολογία και η επιστήμη
πιστεύω ότι έχουν συμβάλει στη δημιουργία του σύγχρονου προτύπου ομορφιάς, που
βεβαίως ουδεμία σχέση έχει με την πλειοψηφία των ανθρώπων. Αυτά τα πρότυπα θα
έλεγα ότι είναι καταρχήν ελιτίστικα. Δημιουργούν δηλαδή ιεραρχίες, μη
συγκρίσιμα μεγέθη, διαμορφώνουν το γούστο, ασκούν ένα είδος εξουσίας. Και
αγνοούν το γεγονός ότι και ένα μη ιδανικό σώμα ή πρόσωπο ενδεχομένως μπορεί να
διαθέτει τη δική του ιδιόμορφη ομορφιά.

Η ομορφιά δεν είναι κάτι που αγνοούμε. Η αισθητική παίζει μεγάλο ρόλο στη
ζωή του σύγχρονου ανθρώπου. Το να απολαμβάνει κανείς την ομορφιά είναι
διαδικασία ευχαρίστησης από την οποία πρέπει να απενοχοποιηθούμε. Σήμερα
αντιμετωπίζουμε την κυριαρχία της κουλτούρας της επιφάνειας και του
αναλώσιμου. Δυστυχώς, σήμερα, πίσω από το πρότυπο του ωραίου υπάρχει ο σκοπός
της ωφελιμότητας και της εμπορευματοποίησης. Ένα καρμπόν δηλαδή με καμία
μοναδικότητα που κάποιος έμπορος χρησιμοποιώντας τα φυσικά προσόντα των ολίγων
προβάλλει ένα πρότυπο σε χιλιάδες κορίτσια τα οποία μη έχοντας τα φυσικά
προσόντα προσπαθούν ανεπιτυχώς να φθάσουν τους υψηλούς στόχους του τίποτα».

INFO

Δοκίμια για την ομορφιά ως κίνημα αισθητικής είναι:

Nancy Etcoff, «Survival of The Prettiest: The Science of Beauty» (Η επιβίωση
της ωραιότερης: Η επιστήμη της ομορφιάς), Εκδόσεις Little Brown, Τιμή: 22,32
ευρώ.

Wendy Steiner, «Venus in Exile: The Rejection of Beauty in 20th Century Art»
(Η Αφροδίτη σε εξορία: Η απόρριψη της ομορφιάς στην τέχνη του 20ού αιώνα),
University of Chicago Press. Τιμή: 21 ευρώ.

Dave Hickey, «The Invisible Dragon: Four Essays on Beauty» (Ο αόρατος δράκος:
τέσσερα δοκίμια για την ομορφιά), Art Issues Press, Τιμή: 19 ευρώ.

Σχετικά με την αισθητική και πλαστική χειρουργική κυκλοφορούν στα ελληνικά
τα:

Ευαγγελίας Ε. Πρωτόπαπα, «Η αισθητική επιστήμη στη δεκαετία 2000», Εκδόσεις
Παπαζήση, Τιμή: 10.67 ευρώ.

Ανδρέα Γιακουμεττή, «Σύγχρονη Αισθητική Πλαστική Χειρουργική», Εκδόσεις
Παπαζήση, Τιμή: 13.74 ευρώ.

LINK

http://www.metmuseum.org.special/Extreme-Beauty/body-transformed-more.htm.