Διαστάσεις Η αμφισβήτηση των γκουρού

Οι αρχές είναι για να καταπατώνται. Οι απαγορεύσεις, για να παραβιάζονται.
Οι γκουρού, για να αμφισβητούνται. Το θέμα είναι με ποιους όρους γίνεται η
αμφισβήτηση, η ανατροπή. Η απομυθοποίηση.

«Θέλω να γνωρίσω τον εαυτό μου». «Είστε ασφαλισμένος;» (του Αλτάν, από το «Εσπρέσσο»)

Την περασμένη εβδομάδα δέχθηκαν σφοδρή επίθεση δύο θρύλοι. Δύο άνθρωποι που
έχουν τιμηθεί με Νόμπελ, λογοτεχνίας ο πρώτος, οικονομίας ο δεύτερος. Ο πρώτος
είναι ο Αλεξάντερ Σολζενίτσιν. «Ο άνθρωπος αυτός έχει αποδεχθεί την ιδέα ότι ο
Θεός κινεί το χέρι του όταν γράφει», είπε σε συνέντευξη Τύπου ο πρώην διαφωνών
Βλαντίμιρ Βοΐνοβιτς, παρουσιάζοντας το βιβλίο του «Πορτραίτο σε Σκηνικό Ενός
Μύθου». Κάθε προσωπολατρία είναι επικίνδυνη – συνέχισε ο 69χρονος συγγραφέας –
και η λατρεία του Σολζενίτσιν είχε πάρει πολύ επικίνδυνη μορφή. Δεν πρόκειται
για έντιμο αφηγητή και σχολιαστή του πεπρωμένου του και της ζωής του. Η
ανεντιμότητά του έγκειται στο ότι πιστεύει στην εικόνα που κατασκεύασαν γι’
αυτόν τόσο ο ίδιος όσο και η κοινή γνώμη. Δεν ανέχεται καμιά κριτική και
ισχυρίζεται στα έργα του ότι γνωρίζει την απάντηση. Άνθρωποι όμως που
πιστεύουν ότι γνωρίζουν την απάντηση, όταν αποκτούν εξουσία, γίνονται
εξαιρετικά επικίνδυνοι.

Χωρίς να αμφισβητεί τις λογοτεχνικές ικανότητες του Σολζενίτσιν, για τις
οποίες άλλωστε υπήρξε θαυμαστής του επί 13 χρόνια, ο Βοΐνοβιτς επέμεινε κυρίως
στον χαρακτήρα του, στην αλαζονεία του και στον εγωισμό του. Δεν μπορεί να
ξεχάσει, ας πούμε, εκείνη την ημέρα λίγο πριν από τη βράβευσή του με το Νόμπελ
που τον είδε ντυμένο με καινούργια δυτικά ρούχα, κι ένα μούσι λίγων ημερών
χωρίς μουστάκι, να ρωτά τις γυναίκες πώς τους φαίνεται. Του έλεγαν ότι είναι
πολύ αρρενωπός, κι εκείνος κορδωνόταν. Δεν του άρεσε λοιπόν καθόλου όταν ο
Βοΐνοβιτς τού είπε ότι μοιάζει με μπήτνικ. Θόλωσε, τα μάτια του στένεψαν. Αλλά
δεν απάντησε. Όπως δεν θα απαντήσει ούτε και τώρα, γιατί είναι στα τελευταία
του, τις προάλλες ένας σουηδός δημοσιογράφος του πήρε μια συνέντευξη κι ο
Σολζενίτσιν δεν μπόρεσε ούτε να σηκωθεί από την καρέκλα του για να τον
χαιρετήσει.

Προσωπικό χαρακτήρα είχε – δυστυχώς – και η επίθεση του διευθυντή ερευνών του
Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου Κένεθ Ρόγκοφ εναντίον ενός άλλου γνωστού
διαφωνούντος, του πρώην οικονομολόγου της Παγκόσμιας Τράπεζας Τζόζεφ
Στίγκλιτς. Αφορμή ήταν το καινούργιο βιβλίο του τελευταίου, με τίτλο
«Παγκοσμιοποίηση και οι ελλείψεις της», όπου ο Νομπελίστας Οικονομίας μιλά
απαξιωτικά για τους οικονομολόγους του ΔΝΤ, ανθρώπους που επιβάλλουν μέτρα
λιτότητας στις αναπτυσσόμενες χώρες από τα υπερπολυτελή ξενοδοχεία στα οποία
διαμένουν. «Αυτό που πραγματικά με προβληματίζει είναι η σιγουριά σου πως
έχεις πάντα 100% δίκιο», είπε ο Ρόγκοφ στην παρουσίαση του βιβλίου.
Ενδιαφέρουσα παρατήρηση. Όπως γράφουν όμως και οι Φαϊνάνσιαλ Τάιμς, ο
Στίγκλιτς θέτει στο βιβλίο του πολλά και σημαντικά ζητήματα, όπως η
απελευθέρωση της κυκλοφορίας του κεφαλαίου. Και τα ζητήματα αυτά απαιτούν μια
σοβαρότερη απάντηση.