Χάσμα παραγωγικότητας μεταξύ ΗΠΑ και Ευρώπης

Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του ’90, η παραγωγικότητα στην Ευρώπη αυξήθηκε
με ρυθμό 18% χαμηλότερο σε σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η ευρωπαϊκή
εμπειρία διέφερε από χώρα σε χώρα, αλλά πουθενά δεν παρουσιάστηκε μεγαλύτερη
αύξηση της παραγωγικότητας απ’ ό,τι στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Έως το τέλος της δεκαετίας, η Ιταλία υστερούσε 7% σε παραγωγικότητα έναντι των
ΗΠΑ, η Γαλλία 9% και η Ολλανδία 12%, τρεις σχετικά ισχυρές οικονομίες από
άποψη παραγωγικότητας. Ωστόσο, η αντίστοιχη διαφορά ήταν 25% για τη Δανία και
23% για το Ηνωμένο Βασίλειο. Ποιοι είναι οι λόγοι γι’ αυτές τις μεγάλες
διαφορές;

Η παραγωγικότητα μιας οικονομίας – δηλαδή το παραγόμενο προϊόν ανά
απασχολούμενο – εξαρτάται από τρεις παράγοντες: την αποδοτικότητα του
κεφαλαίου, την ποιότητα των εργαζομένων της χώρας και την ικανότητά της να
συνδυάζει αποτελεσματικά τους εργαζομένους και το κεφάλαιο για την παραγωγή
προϊόντων και υπηρεσιών, αυτό που οι οικονομολόγοι αποκαλούν «ολικό συντελεστή
παραγωγικότητας».

Η διαθεσιμότητα του κεφαλαίου δεν αποτελεί εξήγηση. Οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις
έχουν πληθώρα κεφαλαίου. Πράγματι, οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, πιθανόν
αντιδρώντας στις δύσκαμπτες αγορές εργασίας, έχουν – για τα τελευταία είκοσι
χρόνια τουλάχιστον – υιοθετήσει τεχνολογίες οι οποίες είναι περισσότερο
εντάσεως κεφαλαίου σε σχέση με τις τεχνολογίες που χρησιμοποιούν οι
αμερικανικές επιχειρήσεις.

Η ένταση κεφαλαίου είναι 80% υψηλότερη στη Δανία σε σχέση με τις Ηνωμένες
Πολιτείες, 60% υψηλότερη στη Γαλλία, 50% στην Ιταλία, 40% στη Γερμανία. Ακόμη
και στην Ισπανία, η αναλογία του κεφαλαίου ανά εργαζόμενο είναι 30% υψηλότερη
σε σχέση με τις ΗΠΑ.

Η μετακίνηση σε τεχνολογίες εξοικονόμησης εργασίας δεν δείχνει τάσεις
μεταστροφής: από τα μέσα της δεκαετίας του ’80, η ένταση κεφαλαίου των
ευρωπαϊκών επιχειρήσεων αυξήθηκε κατά 6% σε σχέση με την αύξηση της έντασης
κεφαλαίου των αμερικανικών επιχειρήσεων.

Για να αρχίσετε να καταναβαίνετε τις διαφορές μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών
και της Ευρώπης, θα πρέπει να εξετάσετε την ποιότητα του εργατικού δυναμικού.
Ο μέσος αριθμός των ετών που δαπανώνται στην εκπαίδευση αποτελεί έναν καλό
δείκτη της ποιότητας ενός εργαζομένου, κυρίως επειδή στις μέρες μας οι
βελτιώσεις στο παραγόμενο προϊόν εξαρτώνται κυρίως από την ικανότητα των
εργαζομένων να υιοθετούν νέες τεχνολογίες.

Ο αριθμός των ετών εκπαίδευσης ενός τυπικού εργαζόμενου στην Ευρώπη είναι 13%
χαμηλότερος σε σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η διαφορά αυτή κυμαίνεται από
8% χαμηλότερα (στη Βρετανία) έως και 36% χαμηλότερα (στην Ισπανία).

Η μεγάλη διαφορά

Ο Alberto Alesina είναι καθηγητής Οικονομικών στο αμερικανικό Πανεπιστήμιο Harvard

Εκεί που οι διαφορές είναι εντυπωσιακές σε σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες,
είναι σε αυτό που αποκαλείται «ολικός συντελεστής παραγωγικότητας». Η επιτυχία
σε αυτόν τον τομέα εξαρτάται από δύο παράγοντες: την τεχνολογία – τόσο το
ταλέντο για την πραγματοποίηση καινοτομιών όσο και την ικανότητα υιοθέτησης
νέων τεχνικών παραγωγής – και την οργάνωση.

Σε αυτούς τους τομείς η απόδοση της Ευρώπης είναι σημαντικά χαμηλότερη σε
σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες: 30% κατά μέσο όρο, με τη Βρετανία να
υπολείπεται κατά 43% των Ηνωμένων Πολιτειών και τη Γερμανία κατά 56%.
Επιπλέον, η διαφορά αυτή μεγαλώνει με την πάροδο των ετών: από τα μέσα της
δεκαετίας του ’80 το χάσμα μεγάλωσε κατά 6%.

Αυτά τα στοιχεία φέρνουν στην επιφάνεια δύο ζωτικές αδυναμίες των ευρωπαϊκών
επιχειρήσεων. Η πρώτη σχετίζεται με την οργάνωση.

Οι δύσκαμπτες αγορές εργασίας και η κουλτούρα εταιρικής διακυβέρνησης
δυσκολεύουν τη συγκομιδή οφέλους από τις νέες τεχνολογίες.

Στις αρχές του εικοστού αιώνα χρειάστηκαν είκοσι χρόνια προκειμένου η
βιομηχανία υφασμάτων να επωφεληθεί από την ηλεκτρική ενέργεια – και όχι γιατί
οι νέες ηλεκτρικές μηχανές ήταν ακριβές αλλά, κυρίως, επειδή χρειάστηκαν
είκοσι χρόνια για να αλλάξουν κουλτούρα εργασίας τα εργοστάσια υφασμάτων.

Επιπλέον, οι ρυθμίσεις στις αγορές προϊόντων λειτουργούν υπέρ των
αναποτελεσματικών επιχειρήσεων και αποθαρρύνουν την είσοδο νέων στην αγορά.

Ενώ η κερδοφορία των επιχειρήσεων στην Ευρώπη είναι υψηλή, οι επενδύσεις δεν
είναι ανάλογες – τουλάχιστον σε σύγκριση με τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Αυτό δείχνει τη δεύτερη αδυναμία: την ικανότητα πραγματοποίησης καινοτομιών.
Όπως και στην περίπτωση του κεφαλαίου, αυτό που λείπει από την Ευρώπη δεν
είναι η επιστημονική επάρκεια, αλλά η ικανότητα να μεταφράζονται τα
επιστημονικά επιτεύγματα σε επιχειρηματικές καινοτομίες. Η επιστημονική
επάρκεια της Ευρώπης δεν αμφισβητείται.

Το 1999, για παράδειγμα, οι Ευρωπαίοι επιστήμονες δημοσίευσαν περίπου όσα κατά
κεφαλήν άρθρα δημοσίευσαν και οι Αμερικανοί συνάδελφοί τους. Επίσης, η τάση
στον αριθμό επιτευγμάτων ανά άρθρο (ένας σημαντικός δείκτης της ποιότητας
έρευνας) είναι αυξητική: 3% στην Ευρώπη κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του
’90, ενώ παρέμεινε στάσιμη στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Αδυναμία

Ο Francesco Giavazzi είναι καθηγητής Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο Bocconi του Μιλάνου και μέλος του Συμβουλίου Οικονομικών Εμπειρογνωμόνων του προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

Ωστόσο, η ευρωπαϊκή επιστημονική επάρκεια δεν μεταφράζεται σε πολύτιμες
επιχειρηματικές ιδέες – τουλάχιστον όχι τόσο συχνά όσο στις Ηνωμένες Πολιτείες
– κυρίως επειδή η κατεύθυνση στην οποία κινούνται οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις
δεν είναι σωστή.

Οι Ευρωπαίοι ερευνητές κατοχυρώνουν έναν μεγάλο αριθμό ευρεσιτεχνιών, αλλά ο
αριθμός των ευρεσιτεχνιών (ανά εκατομμύριο πληθυσμού) που χορηγείται σε
καινοτομίες κλάδων υψηλής τεχνολογίας, είναι πολύ μικρότερος σε σχέση με τον
αντίστοιχο αριθμό στις Ηνωμένες Πολιτείες: το 1998, το 60% των αμερικανικών
ευρεσιτεχνιών κατοχυρώθηκε στους κλάδους της υψηλής τεχνολογίας, ενώ το
αντίστοιχο ποσοστό στην Ευρώπη ήταν 11%.

Ένας σημαντικός λόγος για την αποτυχία να μεταφραστεί η γνώση σε δράση
βρίσκεται στην έλλειψη δυναμικών ιδιωτικών πανεπιστημίων.

Η ψύχωση της Ευρώπης με τα δημόσια και τυποποιημένα Πανεπιστήμια αποθαρρύνει
τον ανταγωνισμό στους κλάδους έρευνας και ανάπτυξης και μειώνει τα περιθώρια
μιας προσοδοφόρας σχέσης μεταξύ της ανώτατης εκπαίδευσης και του κόσμου των
επιχειρήσεων.

Ενώ κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του ’90 οι Αμερικανοί νέοι δημιουργούσαν
ιντερνετικές εταιρείες στις αποθήκες των σπιτιών τους, οι Ευρωπαίοι νέοι
απολάμβαναν μια ξένοιαστη, δωρεάν και παραχαϊδεμένη ζωή στα κρατικά
χρηματοδοτούμενα Πανεπιστήμια, τα οποία πλήρωναν οι φορολογούμενοι.

(c)Project Syndicate, Ιούνιος 2002