ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Περί μεγέθους…

Σε μεγάλες συναντήσεις εκδοτών εφημερίδων είναι φυσιολογικό να ακούγονται
πολλές διαφορετικές απόψεις σε ποικίλα θέματα. Το 55ο Κογκρέσο της Διεθνούς
Ενώσεως Εφημερίδων που πραγματοποιήθηκε στα τέλη Μαΐου στο Βέλγιο, δεν θα
μπορούσε να αποτελέσει εξαίρεση. Ωστόσο, κάθε χρονιά, μέσα από τις διαφωνίες
και τον σχετικό διάλογο, ξεπροβάλλουν μία ή δύο «θέσεις» που βρίσκουν σχεδόν
τους πάντες σύμφωνους και αυτόματα αναδεικνύονται σε νέο φάρο στρατηγικής για
τους εκδότες. Φέτος, ήταν η σειρά του (φυσικού) μεγέθους των εφημερίδων,
δηλαδή του όγκου ύλης που παρέχεται καθημερινά μέσα από πολυσέλιδες και
πολυένθετες εκδόσεις.

Χρησιμοποιώντας το παράδειγμα της αργεντίνικης εφημερίδας «Perfil» (που κάθε
ημέρα είχε τον όγκο κυριακάτικου φύλου και έτσι έκλεισε σε 84 ημέρες), ο
σύμβουλος Εφημερίδων Χουάν Χινέρ ανέπτυξε στους συνέδρους την πρόταση για
άμεση συρρίκνωση των καθημερινών εκδόσεων. «Η μέχρι σήμερα εμπειρία μας
δείχνει πως, με ελάχιστες εξαιρέσεις, οι αναγνώστες ανά τον κόσμο δεν
διαβάζουν πάνω από 10% της ύλης που τους παρέχετε», δήλωσε στην εισαγωγή του.
Με αυτή την αφετηρία, η συνέχεια ήταν κάπως προβλέψιμη: το περιεχόμενο πρέπει
να είναι λίγο και καλό, ώστε η εφημερίδα να διαβάζεται ολόκληρη. Αυτό θα έχει
σειρά οφελών, ειδικά σε περίοδο ύφεσης όπως αυτή των τελευταίων μηνών:
χαμηλότερο κόστος (λιγότερες σελίδες σημαίνει λιγότερο χαρτί και μελάνι, ενώ
λιγότερα ένθετα σημαίνει επίσης ταχύτερη και φθηνότερη παραγωγή) και, ως άμεση
συνέπεια, μικρότερη εξάρτηση από τη διαφημιστική αγορά αφού μειώνεται το ύψος
των απαραίτητων εσόδων. Τέλος, ο Χουάν Χινέρ σημείωσε πως αυτή η πολιτική
μπορεί να οδηγήσει και σε αξιοσημείωτη αύξηση κυκλοφορίας, αφού οι αναγνώστες
θα έχουν επιπλέον κίνητρο να αγοράζουν εφημερίδα συχνότερα.

Ωστόσο, αυτή η άποψη δεν είναι ολότελα καινούργια: έχει ακουστεί συχνά στο
παρελθόν, όχι τόσο πολύ σε Συνέδρια όσο σε ανεπίσημες συναντήσεις εκδοτών στα
γραφεία της ΔΕΕ στο Παρίσι – «οι αναγνώστες μού λένε πως τους έχω δημιουργήσει
σύμπλεγμα ενοχών αφού δεν προλαβαίνουν να διαβάσουν αυτά που τους προσφέρω
καθημερινά», είχε πει πριν από μερικά χρόνια Σουηδός εκδότης. Κι όμως, μια
προσεκτικότερη εξέταση των δεδομένων δεν επιβεβαιώνει απαραίτητα την θέση της
«συρρίκνωσης». Αρχικά, καμία εφημερίδα δεν έχασε ποτέ κυκλοφορία προσθέτοντας
ύλη στην έκδοσή της, με μόνη εξαίρεση τις περιπτώσεις όπου η εφημερίδα χρεώνει
επιπλέον για το ένθετο. Συνήθως παρατηρείται μία (έστω οριακή συχνά) αύξηση,
ενώ αφαίρεση ενθέτου αντίστοιχα σημαίνει μείωση πωλήσεων. Επιπρόσθετα, τα
πετυχημένα παραδείγματα που έδωσε ο Χινέρ στην παρουσίασή του είναι εφημερίδες
μικρού βεληνεκούς και έτσι κανείς θα μπορούσε να υποθέσει πως αυτή η πολιτική
μπορεί να αποδώσει μόνο σε συγκεκριμένες μορφές εφημερίδας.

Και αυτό διότι άλλες έρευνες έχουν κατά καιρούς δείξει πως μπορεί οι
αναγνώστες να διαβάζουν μόνο το 10% της ύλης κάθε φύλλου, εν τούτοις αυτοί
θέλουν να διαλέγουν ποιο 10% θα διαβάσουν – εν ολίγοις, θέλουν επιλογή. Η θέση
της «συρρίκνωσης» σίγουρα ξεκινάει από μία σωστή παρατήρηση: οι εφημερίδες δεν
πρέπει να σκέπτονται πάντα στη λογική της ποσοτικής βελτίωσης της ύλης αλλά,
πολύ περισσότερο, στην κατεύθυνση της ποιοτικής αναβάθμισης. Ωστόσο, αγνοεί –
και έτσι το όλο σκεπτικό «εκτροχιάζεται» – τα δεδομένα της αγοράς των ΜΜΕ στο
σύνολό της: εάν οι αναγνώστες θέλουν απλώς μία ολιγοσέλιδη έκδοση με τις
βασικές ειδήσεις, αυτό μπορούν να το έχουν ήδη και μάλιστα δωρεάν όπου
κυκλοφορεί μία Metro, δηλαδή στις περισσότερες ανεπτυγμένες χώρες. Ακόμα
περισσότερο, εάν θέλουν να διαβάσουν μόνον ένα ή δύο θέματα ειδησεογραφίας που
έχουν προεπιλέξει σύμφωνα με τα ενδιαφέροντά τους, μπορούν να μπουν – και εδώ
δωρεάν – στο Ίντερνετ. Έτσι, η αναζήτηση της συνταγής για τη δημιουργία αξίας
που θα κάνει τον αναγνώστη να πληρώνει καθημερινά συνεχίζεται – υπό ολοένα
δυσκολότερες συνθήκες.

Ο Κων/νος Καμάρας είναι σύμβουλος της Διεθνούς Ενώσεως Εφημερίδων (World
Association of Newspapers – WAN) και μέλος του Δ.Σ. της IFRA, παγκόσμιου
οργανισμού για την τεχνολογία στα ΜΜΕ.