Τετράωρος Σαίξπηρ σε ένα μαύρο «κουτί»

Σκηνή από τον αιρετικό «Μακμπέθ» του Νεκρόσιους, που παίχτηκε στο Ηρώδειο

«Ο Σαίξπηρ παραμένει σώος στην παράστασή μας», καθησύχαζε ο Εϊμούντας
Νεκρόσιους, όσους είχαμε αναρωτηθεί μήπως, ο «παρεμβατικός» τρόπος δουλειάς
του διάσημου Λιθουανού σκηνοθέτη του θεάτρου, «εξαφάνιζε» τον σαιξπηρικό λόγο
από τον «Μακμπέθ», που επρόκειτο να μας παρουσιάσει με τον θίασό του «Μένο
Φόρτας» στο Ηρώδειο.

Ε, λοιπόν, κατά γενική ομολογία, ο Σαίξπηρ παρέμεινε «σώος και
αβλαβής». Όσο κι αν ο σκηνοθέτης είχε προχωρήσει σε περικοπές δραστικότατες
του κειμένου και σκηνών ολόκληρων. Ο Νεκρόσιους μπορεί να μη σεβάστηκε το
γράμμα της αριστουργηματικής σαιξπηρικής τραγωδίας – αν και ποτέ δεν αλλοίωνε
τα κομμάτια που είχε επιλέξει -, σεβάστηκε όμως το πνεύμα της.

Ένα μεγάλο, μαύρο «κουτί». Αυτό ήταν ο βασικός σκηνικός «περίγυρος» της
παράστασης. Λύση ριζοσπαστική. Οι Λιθουανοί δεν συμβιβάστηκαν με λύσεις
«μεσοβέζικες» – κάνουμε προσθήκες στον «τοίχο» του Ηρωδείου και
«προσαρμόζουμε» το σκηνικό μας. Έστησαν μια ολόκληρη ιταλική σκηνή, με την
μπούκα της, πάνω στο – υπερυψωμένο – πατάρι του Ωδείου, και τρία βοηθητικά
παταράκια, μπροστά από τη σκηνή, επί της ορχήστρας. Εκεί κύλησαν οι – τελικά –
τρεις ώρες και σαράντα λεπτά της παράστασης (συμπεριλαμβανομένων των δύο,
μεγάλης διάρκειας, διαλειμμάτων).

Μιας παράστασης σκοτεινής, που ανασκαλεύει τα έγκατα της ανθρώπινης
ψυχής, αναζητώντας βαθιά, ντοστογιεφσκικά, τις ρίζες αυτού που ονομάζουμε
«φύση εγκληματική». Με έναν τρόπο που σε γυρίζει σε κοινωνίες αρχαίες,
πρωτόγονες, αγροτικές, με τα ένστικτα γυμνά. Εκεί, όπου στις τελετουργίες, ο
φόνος και το γέλιο, ο διονυσιασμός και τα τσεκουρώματα ήταν ένα: η ζωή.

Ο Νεκρόσιους στήριξε την παράστασή του, έκανε κινητήριο άξονά της τις
τρεις μάγισσες: τρία όμορφα, δροσερά κορίτσια, τσαχπίνικα και σκανταλιάρικα,
σαν τα ξωτικά του «Όνειρου καλοκαιρινής νύχτας», παρόντα σε όλη τη διάρκεια
του έργου. Τρεις «μοίρες» που κινούν, με «αφέλεια», όλα τα νήματα, οδηγώντας
σε καταστάσεις ακραίες.

Με ένα διαρκές μουσικό «υπόστρωμα» – ήχοι τρομακτικοί, κρωγμοί,
μουσικές από Σοπέν μέχρι ένα αλβανικό μοιρολόι και άλλα παραδοσιακά
ακούσματα… -, ο Νεκρόσιους «ακούμπησε», όπως το συνηθίζει, πάνω σε στοιχεία
της φύσης: πλίνθοι με το χώμα τους, κατάλευκες κροκάλες που χύνονταν στη
σκηνή, από ψηλά, μέσα από τσίγκινα σκαφίδια, νερό – κάδοι γεμάτοι νερό, από
όπου δρόσιζαν οι ήρωες τα πρόσωπά τους, χέρια που έσταζαν, γαλότσες γεμάτες
νερά… -, ξύλο – καλοπλανισμένα χοντρά καδρόνια που αιωρούνταν, δοκάρια,
κομμάτια κορμών με τις φλούδες τους… -, χούφτες καπνού, που ο Μακμπέθ έβγαλε
από την τσέπη του και απ’ όπου οι τρεις μάγισσες τραβούσαν «μυτιές» (!)…

Δυο δέντρα ξεραμένα αλλά με κόκκινους καρπούς να φυτρώνουν από τις
πλάτες του Μακμπέθ και του Μπάνκο στην πρώτη σκηνή, το βασιλικό δείπνο, όπου ο
βασιλιάς, πια, Μακμπέθ παθαίνει παραισθήσεις, να παρατίθεται πάνω σε μια
απλωμένη κουβέρτα και τα φαντάσματα να μην είναι παρά ένας από τους φονιάδες
του Μπάνκο, κρυμμένος κάτω από την κουβέρτα. Πολλή μιμική – σκηνές ολόκληρες
βουβές να μεταφέρουν όσα δεν λέγονταν από το έργο -, κινήσεις «ακατέργαστες»,
μεγάλες, απλωτές, η Λαίδη Μακμπέθ να βγάζει όλη την αγωνία της προετοιμασίας
του φόνου του Ντάνκαν σπρώχνοντας ένα βαρύ, σκεπασμένο με μαύρο ύφασμα
τραπέζι, το μαύρο και τα χρώματα της γης να κυριαρχούν, με λίγες πινελιές
κόκκινου, ο φόνος του Μπάνκο ένα καδρόνι που, πάνω του, καρφώνουν τα τσεκούρια
τους οι πληρωμένοι δολοφόνοι και, μετά, τα μαζεύει ο ίδιος στην αγκαλιά του,
με τον αιχμηρό ήχο των κοπιδιών τους, που χτυπούν το ένα πάνω στο άλλο, να
ηχεί ανατριχιαστικά, και τα φορτώνει σ’ ένα από τα σκαφίδια που
«αναλαμβάνεται», μικρά αντικείμενα που παίρνουν «διαστάσεις» – τα δαχτυλίδια
του Μακμπέθ, ένα βιβλίο, ασημένιοι δίσκοι που βροντοχτυπιούνται… -, ήχοι
σκληροί που παράγουν οι έντεκα ηθοποιοί… Και καθρέφτες. Πολλοί καθρέφτες.
Μικροί, μεγάλοι, του χεριού, κρεμασμένοι…

Η παράσταση έκλεισε με την καρατόμηση του Μακμπέθ – ένας σπαρασσόμενος
Κόστας Σμορίγκινας -, από τις μάγισσες, μ’ ένα πυρωμένο τούβλο, που
ξεφούρνισαν από ένα φουρνάκι και το έριξαν μέσα σ’ ένα καζάνι με κρύο νερό, να
αχνίζει και να τσιτσιρίζει – πάντα οι ήχοι… -, με όλους τους ηθοποιούς να
οριζοντιώνονται τραγουδώντας ένα «Μιζερέρε» και με ένα προβολέα να κινείται
αργά από τη σκηνή «εναντίον μας» και να μας τυφλώνει.

Το χειροκρότημα, από τους 1.500, περίπου θεατές, στη συντριπτική
πλειοψηφία τους, ανθρώπους του θεάτρου – πολύ λίγες οι «διαρροές» -, ήταν
θερμότατο και διαρκείας, με πολλά «μπράβο» και με αρκετούς να χειροκροτούν
όρθιοι.

Όσο για τις εντυπώσεις, ανάμεικτες. Δεν έλειψαν ούτε οι αρνητικές, ούτε
οι ενθουσιαστικές – πολλοί ήταν που συγκλονίστηκαν. Δεν βρέθηκαν, όμως, πολλοί
να αρνηθούν ότι είδαν μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα και εξαντλητικά δουλεμένη
παράσταση, καμωμένη από μια προσωπικότητα του θεάτρου.

INFO

Η παράσταση του «Μακμπέθ» ανήκε στον «Κύκλο» θεάτρου, που συνδιοργανώνουν, στο
Ηρώδειο, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών, το Ελληνικό Φεστιβάλ και η
Πολιτιστική Ολυμπιάδα και τον οποίο στηρίζει το Cine Club των «ΝΕΩΝ».