Οι θάνατοι των φτωχών και οι ευθύνες των πλουσίων

Σε σοκαριστικό βιβλίο, που κυκλοφόρησε πέρυσι με τον τίτλο «Late Victorian
Holocausts», o συγγραφέας Μάικ Ντέιβις περιγράφει τους τρόπους με τους οποίους
η βρετανική αυτοκρατορία αντιμετώπιζε τους λιμούς στην Ινδία και σε άλλα μέρη
του κόσμου. Όταν δεν έκαναν την εμφάνισή τους οι μουσώνες, εκατομμύρια Ινδοί
απειλούνταν με θάνατο λόγω της πείνας. Τρόφιμα θα μπορούσαν να μεταφερθούν
μέσω του σιδοροδρομικού δικτύου στη βρετανική Ινδία, προκειμένου να σώσουν
εκατομμύρια ανθρώπους που πέθαιναν από την πείνα. Ωστόσο, οι Βρετανοί
κρατούσαν μια ουδέτερη στάση. Ο λιμός ήταν κάτι φυσιολογικό.

Στην πραγματικότητα, η στάση των Βρετανών ήταν ακόμη πιο σοκαριστική. Οι
Βρετανοί αξιωματούχοι πίστευαν ότι ήταν γενναίοι, καθώς δεν υποκινούνταν από
«συναισθήματα». Εμμέσως αυτοσυγχαίρονταν για αυτήν τη στάση που υιοθετούσαν.
Μήπως αυτά μάς φαίνονται απίστευτα σήμερα; Όχι. Και αυτό, επειδή σήμερα οι
Ηνωμένες Πολιτείες κάνουν κάτι παρόμοιο. Η Αμερική μένει απαθής, παρά το
γεγονός ότι εκατομμύρια Αφρικανοί πεθαίνουν από AIDS. Πρόσφατα, οι Αμερικανοί
υπουργοί Οικονομικών και Υγείας επισκέφθηκαν την Αφρική και είδαν με τα ίδια
τους τα μάτια ανθρώπους να πεθαίνουν από AIDS. Αυτοί οι άνθρωποι πεθαίνουν,
όχι επειδή ο πρόωρος θάνατός τους είναι αναπόφευκτος, αλλά επειδή δεν μπορούν
να αναλάβουν το κόστος των φαρμάκων που απαιτούνται για να παραμείνουν
ζωντανοί. Αν κάθε Αμερικανός διέθετε 10 δολάρια ετησίως γι’ αυτόν τον σκοπό,
περίπου ένα εκατομμύριο Αφρικανοί κάθε χρόνο θα μπορούσαν να σωθούν από τον
θάνατο, ενώ θα περίσσευαν και πολλά χρήματα για την καταπολέμηση της
ασθένειας.

Συνεισφορές

Ο Jeffrey Sachs είναι Καθηγητής Οικονομικών και διευθυντής του Κέντρου Διεθνούς Ανάπτυξης στο αμερικανικό Πανεπιστήμιο Harvard

Όπως δείχνουν οι πρόσφατες μελέτες, αν οι περίπου ένα δισεκατομμύριο κάτοικοι
του ανεπτυγμένου κόσμου διέθεταν δέκα δολάρια ετησίως, το ποσό των δέκα
δισεκατομμυρίων που θα συγκεντρωνόταν θα μπορούσε να χρηματοδοτήσει μια
αποτελεσματική μάχη εναντίον του AIDS, της φυματίωσης και της ελονοσίας. Το
νέο Παγκόσμιο Ταμείο για την Καταπολέμηση του AIDS, της φυματίωσης και της
ελονοσίας ιδρύθηκε πέρυσι, αλλά οι πλούσιες χώρες έχουν συνεισφέρει μόνο το
ένα δέκατο των κεφαλαίων που χρειάζεται το Ταμείο. Τους πρώτους μήνες της
λειτουργίας του, το Ταμείο διέθεσε όλα τα χρήματα που έλαβε από τις πλούσιες
χώρες. Ούτε οι Ηνωμένες Πολιτείες ούτε η Ευρώπη προσφέρθηκαν να συνεισφέρουν
περισσότερα χρήματα. Προκειμένου να αποφύγουν τις δωρεές, επικαλέστηκαν κάθε
είδους δικαιολογίες.

Κορυφαίοι Αμερικανοί αξιωματούχοι εξακολουθούν να υποστηρίζουν ότι δεν
υπάρχουν υποδομές για τη διανομή των φαρμάκων, παρά το γεγονός ότι αυτοί οι
ίδιοι αξιωματούχοι επισκέπτονται νοσοκομεία που διαθέτουν τους αναγκαίους
γιατρούς, κλινικές, νοσοκόμες και φαρμακεία. Όπως υπομονετικά εξηγούν οι
γιατροί, αυτό που τους λείπει είναι τα φάρμακα, επειδή δεν έχουν τα χρήματα
για να τα αγοράσουν. Όταν ο Αμερικανός υπουργός Οικονομικών Πολ Ο’ Νιλ
επισκέφθηκε μια κλινική καταπολέμησης του AIDS, στο Σοβέτο της Νότιας Αφρικής,
οι γιατροί τού είπαν ότι θα μπορούσαν να αυξήσουν κατά 10 φορές τον αριθμό των
ασθενών που θα έπαιρναν φάρμακα κατά του AIDS, αν είχαν τα αναγκαία κεφάλαια.

Συναίσθημα και πράξεις

Χιλιάδες άνθρωποι πεθαίνουν κάθε χρόνο στην Αφρική από AIDS (στιγμιότυπο από την πρωτεύουσα της Ζιμπάμπουε, Χαράρε, όπου ένας άστεγος που πάσχει από την ασθένεια κοιμάται σε πεζοδρόμιο)

Είκοσι δύο χρόνια η ανθρωπότητα είναι αντιμέτωπη με την ασθένεια του AIDS και
η αμερικανική κυβέρνηση επιμένει ότι δεν θα αφήσει το συναίσθημα να τη σπρώξει
σε δράση. Χρειαζόμαστε ένα σχέδιο, εξακολουθούν να λένε οι Ηνωμένες Πολιτείες.
Δεν μπορούμε να πετάμε χρήματα στο πρόβλημα. Όπως και στα τέλη του 19ου αιώνα,
βρισκόμαστε μπροστά στο θέαμα μιας υπερδύναμης, η οποία θεωρεί την αδιαφορία
ως σημάδι σοβαρότητας.

Η αλήθεια είναι πολύ πιο απλή. Οι Αφρικανοί δεν «μετράνε» στην αμερικανική
πολιτική σκηνή. Οι Αφρικανοί δεν ψηφίζουν, δεν αγοράζουν αμερικανικά προϊόντα,
δεν απειλούν με βία. Είναι απλώς φτωχοί, πεινασμένοι και μαστιζόμενοι από
ασθένειες.

Ελάχιστες πλούσιες χώρες κρατούν καλύτερη στάση σε σχέση με τις Ηνωμένες
Πολιτείες. Ξεχωρίζω τις Ηνωμένες Πολιτείες, όχι επειδή είναι η μοναδική χώρα
που επιδεικνύει απάθεια, αλλά επειδή είναι η μοναδική χώρα ικανή να ηγηθεί
μιας σοβαρής προσπάθειας διάσωσης των Αφρικανών. Η Ευρώπη και η Ιαπωνία έχουν,
επίσης, αποφύγει τις χρηματικές συνεισφορές για την καταπολέμηση του AIDS, οι
οποίες θα μπορούσαν να κρατήσουν ζωντανούς εκατομμύρια Αφρικανούς που πάσχουν
από την ασθένεια.

Τρεις ευκαιρίες

Τους επόμενους μήνες, οι πλούσιες χώρες θα έχουν τρεις ευκαιρίες να δείξουν
τις προθέσεις τους. Στις αρχές Ιουνίου, ο Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας των
Ηνωμένων Εθνών θα φιλοξενήσει την Παγκόσμια Σύνοδο Τροφίμων. Με περίπου 900
εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο να πεινούν, η Σύνοδος αποτελεί μία
ευκαιρία για την ενίσχυση της οικονομικής βοήθειας με στόχο την παραγωγή
τροφίμων για τις φτωχές χώρες. Όπως και με το AIDS, μερικά δολάρια από όλους
θα μπορούσαν να ενισχύουν τη γεωργία, γλιτώνοντας εκατομμύρια ανθρώπους κάθε
χρόνο από την πείνα.

Αργότερα, μέσα στον Ιούνιο, οι πλούσιες χώρες θα πραγματοποιήσουν την ετήσια
σύνοδο των επτά πιο ανεπτυγμένων χωρών του πλανήτη (G7). Έχουν υποσχθεί ότι θα
κάνουν την Αφρική το επίκεντρο του ενδιαφέροντός τους. Περισσότερα χρήματα για
την Αφρική, αντί για περισσότερα λόγια, θα είναι το ζητούμενο για τη σύνοδο
των ισχυρών. Τον Αύγουστο, πολιτικοί ηγέτες από όλο τον κόσμο θα συγκεντρωθούν
στο Γιοχάνεσμπουργκ για την Παγκόσμια Σύνοδο με στόχο τη διατηρήσιμη ανάπτυξη.
Οι πλούσιες χώρες θα έχουν και πάλι την ευκαιρία να γίνουν πραγματικοί αρωγοί
των φτωχών. Οι πλούσιοι πιστεύουν ότι τα έξυπνα λόγια θα τους απαλλάξουν από
οποιαδήπτε ευθύνη, αλλά αυτοί που πεινούν και πεθαίνουν είναι μάρτυρες της
τραγικής πραγματικότητας.

(c) Project Syndicate, Ιούνιος 2002

Επιμέλεια διεθνών οικονομικών θεμάτων: Σπύρος Δημητρέλης, Γιώργος Κανελλόπουλος