Η Κύπρος, εμείς και οι καλλιτεχνικές μητροπόλεις

Π. Γεωργίου (1901-1972), «Η Παναγία της Περιστερώνας» ένα από τα πιο χαρακτηριστικά έργα της έκθεσης. Ο επιφανής Κύπριος ζωγράφος καθιέρωσε ένα δικό του εικαστικό λεξιλόγιο που συνδυάζει τη σύγχρονη ευρωπαϊκή ζωγραφική με ντόπιους εικονογραφικούς συμβολισμούς

Ογδόντα έργα καταξιωμένων αλλά και σύγχρονων Κύπριων καλλιτεχνών σε μία
επίσημη έκθεση, θα μπορούσε να είναι αφορμή σημαδιακή για τους πολιτισμικούς
προβληματισμούς μας και ντρεπόμαστε για λογαριασμό των υπερ-πεντακοσίων
ιστορικών τέχνης της χώρας που δεν νοιάστηκαν να αξιολογήσουν την πρώτη αυτή
έκθεση κυπριακής τέχνης στην Αθήνα, όσο νοιάζονται για οποιαδήποτε άλλη –
συχνά αποτελούμενη από ένα και μόνο έργο – που μας έρχεται από κάποια
δοξασμένη εικαστική μητρόπολη.

Προ δύο μηνών έγιναν επίσης δύο μεγάλες αναδρομικές σύγχρονων Κυπρίων με
διεθνή καριέρα, του Ν. Κουρούσιη και του Κ. Λανίτη, που είχαν σχεδόν την ίδια
τύχη. Αντίστοιχα όμως το 1999, η συλλογή της Δημοτικής Πινακοθήκης Ρόδου
παρουσιάστηκε τιμητικά στους χώρους της Κρατικής Πινακοθήκης Λευκωσίας με
πρωτοσέλιδα στα ΜΜΕ, ενώ η κυπριακή «Gallery Κ» στο Λονδίνο δείχνει τακτικά
Ελλαδίτες. Γιατί αυτή η ανισομέρεια;

Ας μην το δούμε μόνο εθνικά, ότι δηλαδή η ιστορία της κυπριακής τέχνης (ή
λογοτεχνίας κ.λπ.) μας αφορά ούτως ή άλλως, όπως κάθε τι που εκφράζει έναν
στενότατο συγγενή μας. Ακόμη και από καθαρά επιστημονική άποψη, είναι μια
μοναδική ευκαιρία να θέσει ο ειδικός μελετητής τα βασικά του ερωτήματα και να
πάρει συγκριτικές απαντήσεις όχι από ένα μόνο δείγμα (την ελλαδίτικη τέχνη)
όπως γίνεται μέχρι σήμερα, αλλά από δύο. Λόγου χάριν:

«Πόσο όμοιες ή πόσο διαφορετικές είναι απαντήσεις των ζωγράφων από τις
δύο χώρες στο δίλημμα ιθαγένεια ή διεθνισμός;». «Σε ποιες χρονικές στιγμές
εμφανίζονται οι εξελικτικές τάσεις για εισαγωγή νέων προτύπων ή για υπέρβαση
των μητροπόλεων;». «Ποια είναι η συλλεκτική ενδοχώρα της Κύπρου και της
Ελλάδος και πώς βοηθά ή όχι στην καλλιέργεια της ζωγραφικής;».

Ο επισκέπτης της έκθεσης αυτής ασφαλώς δεν θα δει μια πλήρη ανθολογία της
κυπριακής τέχνης των τελευταίων 100 χρόνων, άλλωστε ούτε και η Κρατική
Πινακοθήκη Λευκωσίας θα μπορούσε να είναι απολύτως αντιπροσωπευτική.

Μπορεί όμως να χαρεί καλά έργα των θεμελιωτών της κυπριακής ζωγραφικής – Τ.
Κάνθος (1910-1993), Γ. Γεωργίου (1901-1972), Α. Διαμαντή (1900-1994), Χρ.
Σάββα (1924-1968) κ.ά. – και των συνεχιστών τους μέχρι σήμερα – Α.
Χαραλαμπίδης, Γ. Κοτσώνης, κ.ά. – και οπωσδήποτε να εντοπίσει τα εργαλεία, τη
θεματολογία και τις νοοτροπίες των καλλιτεχνών, που σπουδάζουν πώς αφομοιώνουν
ή ανατρέπουν την παράδοσή τους κ.ά.

Και ας το πούμε αμέσως, είναι γοητευτικό και συγκινητικό να αντικρύζει κανείς
μια ζωγραφική που αποτελεί ισότιμη παραφυάδα της ελλαδικής «Γενιάς του 1930»,
όχι από μεταφορά, αλλά από παράλληλη αγωνιώδη αναζήτηση μιας κοινής ρίζας στον
Χρόνο και στην Ιστορία και ενός κοινού προσανατολισμού στον υπόλοιπο κόσμο.
Υπάρχουν στην τέχνη τους αντίστοιχοι των Φ. Κόντογλου, Σπ. Βασιλείου, Γ.
Τσαρούχη, Γ. Μόραλη, ενώ Κύπριος είναι ο εξπρεσιονιστής καθηγητής της ΑΣΚΤ
Αθηνών Γ. Μαυροείδης.

Για τα περαιτέρω, μπορεί κανείς να ανατρέξει συμπληρωματικά και στο
κείμενο της έγκυρης ιστορικού τέχνης κ. Ελένης Νικήτα, η οποία συνοδεύει την
έκθεση, ή στην εκτεταμένη μελέτη του ακαδημαϊκού Χρ. Χρήστου, έκδοση των
Μορφωτικών Υπηρεσιών του υπουργείου Παιδείας Κύπρου, όπως άλλωστε και στον
Κατάλογο της Κρατικής Πινακοθήκης κ.ά.

Το 1999, όταν το νησί γιόρταζε την επέτειο της ανεξαρτησίας του, εγκαινιάστηκε
από τους υπουργούς Πολιτισμού Ελλάδος και Κύπρου το «ενιαίο πολιτισμικό
δόγμα», που συνοδεύει το αντίστοιχο αμυντικό, ότι δηλαδή επίθεση σε κάθε μία
από τις δύο χώρες σημαίνει αυτομάτως αντίδραση και από τις δύο μαζί. Είναι μια
λαμπρή πρωτοβουλία, απαραίτητη στις ημέρες μας, αφού η ανισοβαρής σχέση
εθνικών τεχνών με τις μητροπόλεις παίρνει συχνά διαστάσεις πολέμου. Το
σημειώναμε σε πρόσφατο σημείωμα με αφορμή την έκθεση του Κινέζου Τσεγκ στην
Αθήνα.

Αυτόν τον καιρό η Κύπρος αντιμετωπίζει, πιστεύω, μια τέτοια επίθεση. Από τη
μία πλευρά, καλλιτέχνες ή συλλέκτες με έγνοια για το ιθαγενές και το διεθνές
στοιχείο ταυτόχρονα. Και από την άλλη, ακραιφνείς υποστηρικτές της πλήρους και
άνευ όρων εξομοίωσης με τα μητροπολιτικά εικαστικά υποδείγματα.

Δεν έχουμε άλλη επιλογή από την πρώτη. Το λέμε στους αδελφούς Κυπρίους από την
Ελλάδα, ως πρώτοι παθόντες.

INFO

«100 Χρόνια Κυπριακής Τέχνης», Δημοτική Πινακοθήκη Δήμου Αθηναίων, Πειραιώς
51, τηλ. 010-3231.841, μέχρι 30 Μαΐου.