ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Αποκλεισμοί και κυβερνοχώρος…

Το χαρακτηριστικό της ιδιωτικής ιδιοκτησίας είναι το δικαίωμα να αποκλείεις
τους άλλους από τη χρήση ή το όφελος κάποιου πράγματος. Η κοινωνία όμως αφήνει
κατά μέρος μια δεύτερη κατηγορία ιδιοκτησίας, τη δημόσια, π.χ. πάρκα, δρόμους,
υδάτινους δρόμους, στην οποία κάθε άτομο απολαμβάνει το νόμιμο δικαίωμα να μην
αποκλείεται από τη χρήση ή την απόλαυση αυτών των μορφών δημόσιας ιδιοκτησίας.
Και οι δύο μορφές ιδιοκτησίας, ιδιωτική και δημόσια, συγκροτούν το συνολικό
φάσμα των ατομικών ιδιοκτησιακών δικαιωμάτων που απολαμβάνει κάθε άνθρωπος
στην κοινωνία.

Η ιδιοκτησία ήταν πάντα το όχημα για την οικοδόμηση των ανθρώπινων σχέσεων σ’
έναν κόσμο ανεπαρκών φυσικών πόρων. Σε μια όμως κοινωνία αφθονίας, η
ιδιοκτησία, ως δικαίωμα του αποκλεισμού των άλλων, χάνει τη σημασία της. Σε
μια κοινωνία που έχει ξεπεράσει την έλλειψη υλικών πόρων, οι μη υλικές αξίες
παίρνουν το προβάδισμα και κύριος στόχος γίνεται η αναζήτηση της
αυτo-ολοκλήρωσης και των εμπειριών ποιότητας, π.χ. οι άνθρωποι προτιμούν να
χαίρονται την εμπειρία της μη λεηλατημένης φύσης. Το δικαίωμα του μη
αποκλεισμού του πολίτη από μια «ολοκληρωμένη ζωή» συνιστά την έκφραση
ποιότητας μιας κοινωνίας και βασικό μέλημα της κάθε κυβέρνησης.

Η ιδιοκτησία στη νέα εποχή είναι ανάγκη να γίνει δικαίωμα συμμετοχής που θα
επιτρέπει στο άτομο να ζει μια ολοκληρωμένη ανθρώπινη ζωή. Στη νέα δομή των
πραγμάτων, η πρόσβαση στο συνολικό σύστημα των κοινωνικών σχέσεων που καθιστά
δυνατή μια ποιοτική ζωή είναι αποφασιστικής σημασίας. Πρέπει να σημειωθεί ότι
το 80% του πληθυσμού στον πλανήτη μας αγωνίζεται και σήμερα να κερδίσει ένα
ελάχιστο ιδιωτικής ιδιοκτησίας.

Το δικαίωμα του μη αποκλεισμού γίνεται όλο και πιο σημαντικό σ’ έναν κόσμο που
συγκροτείται με αυξανόμενους ρυθμούς από εμπορικά δίκτυα με τη βοήθεια των
νέων τεχνολογιών. Καθώς οι περισσότερες καθημερινές επικοινωνίες ανάμεσα στους
ανθρώπους, όπως επίσης και οι περισσότερες ζωντανές εμπειρίες,
πραγματοποιούνται στους εικονικούς κόσμους του κυβερνοχώρου, τα ζητήματα της
πρόσβασης θα αποκτούν ύψιστη σημασία και το δικαίωμα του μη αποκλεισμού θα
αποκτά κρισιμότητα.

Σε μια δικτυακή οικονομία προμηθευτών και χρηστών η ελευθερία του πολίτη
αποκτά διαφορετικό νόημα. Η ελευθερία άλλωστε είναι το μέτρο των ευκαιριών που
έχει κανείς να εισέρχεται σε σχέσεις, να σφυρηλατεί συμμαχίες και να
εμπλέκεται σε δίκτυα κοινών ενδιαφερόντων. Το δικαίωμα του μη αποκλεισμού
αποτελεί μέτρο της προσωπικής ελευθερίας.

Στο νέο διαμορφούμενο περιβάλλον ο ρόλος της κυβέρνησης είναι να εξασφαλίσει
το δικαίωμα πρόσβασης του κάθε ατόμου στην πληθώρα των δικτύων (π.χ.
γεωγραφικών και του Διαδικτύου), με τη βοήθεια των οποίων οι άνθρωποι
επικοινωνούν, αλληλεπιδρούν, διεξάγουν τις επιχειρήσεις τους και δημιουργούν
πολιτισμό. Πρέπει να σημειωθεί ότι στις υποχρεώσεις της πολιτείας είναι και η
εξασφάλιση της αναγκαίας παιδείας που απαιτείται για τη χρήση από τους πολίτες
των δικτύων και την ενεργοποίησή τους στο νέο γίγνεσθαι. Το αν η κυβέρνηση θα
έχει τη δυνατότητα να εξασφαλίσει το δικαίωμα πρόσβασης σε μια δικτυωμένη
παγκόσμια οικονομία είναι προς το παρόν αμφίβολο. Η αναγκαιότητα είναι
προφανής… η πρόκληση αδιαμφισβήτητη… η προετοιμασία και η πολιτική της
έκφραση είναι το ζητούμενο… Το σημαντικό ίσως είναι η έναρξη διαλόγου για να
δοθεί μια απάντηση στο ερώτημα: ποια ακριβώς είναι η φύση της πρόσβασης που
επιζητούμε; Η πρόσβαση και τα δίκτυα θα μας προσφέρουν πολλά, όπως επίσης θα
χάσουμε και πολλά εάν το μεγαλύτερο μέρος της ανθρώπινης δραστηριότητας που
μας έχει απομείνει μεταναστεύσει στη σφαίρα του εμπορίου…

Ο καθηγητής Χρήστος Β. Μασσαλάς είναι πρύτανης του Πανεπιστημίου
Ιωαννίνων