Μην υποτιμάτε την ισχύ της αμερικανικής οικονομίας

Η ενίσχυση της πολιτικής αβεβαιότητας έτεινε να μεταφέρει την προσοχή όλων
μακριά από ζητήματα που αφορούν στην παγκόσμια οικονομία. Αυτό μας κάνει να
μπορούμε να πούμε με σχετική βεβαιότητα ότι η παγκόσμια οικονομία δεν είναι σε
τόσο δύσκολη κατάσταση όσο φαινόταν στις αρχές του νέου αιώνα. Πριν ο 21ος
αιώνας γίνει ηλικίας τεσσάρων μηνών, η φούσκα της «νέας οικονομίας» στη Γουώλ
Στρητ άρχισε να ξεφουσκώνει. Αναδρομικά βλέπουμε ότι ήταν η μεγαλύτερης
διάρκειας φούσκα όλων των εποχών στην ιστορία των Ηνωμένων Πολιτειών.
Περιουσίες εκατοντάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων δημιουργήθηκαν κατά τη
διάρκεια της περιόδου 1995-2000. Από τον Μάρτιο του 2000 περίπου το 50% αυτών
των χρηματιστηριακών υπεραξιών έχει εξανεμισθεί.

Τα διδάγματα

Ο Paul Samuelson είναι καθηγητής Οικονομίας στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Μασαχουσέτης (ΜΙΤ) και κάτοχος του βραβείου Νόμπελ Οικονομικών

Τα οικονομικά δεν είναι μια ακριβής επιστήμη. Επιπλέον, η οικονομική ιστορία
φαίνεται να μας προσφέρει μερικά πολύτιμα διδάγματα. Τον Οκτώβριο του 1929 ο
κόσμος έζησε μια μεγάλη χρηματιστηριακή κατάρρευση. (Κατά τη γνώμη μου, η
κατάρρευση ήταν η συνέχεια μια περιόδου φούσκας, κατά τη διάρκεια της οποίας
οι κερδοσκόποι προεξοφλούσαν τη συνέχιση της αύξησης στις τιμές των μετοχών
και τη διόγκωση των κερδών των επιχειρήσεων. Παράλληλα, επικράτησε η άποψη για
το τέλος του οικονομικού κύκλου και την εκκίνηση μιας «νέας εποχής». Παρ’ όλα
αυτά, καθώς μελετώ τα στατιστικά δεδομένα των περιόδων 1925-1929 και
1995-2000, εκτιμώ ότι η πρόσφατη φούσκα ήταν πολύ μεγαλύτερη εκείνης που
έσκασε πριν από 70 χρόνια).

Τι προκύπτει από αυτή τη διάγνωση; Μετά το 1929, όλος ο καπιταλιστικός κόσμος
βυθίστηκε σε μια μεγάλη οικονομική κρίση που προκάλεσε μαζική ανεργία στους
ανθρώπους και μαζική αχρησία στις μηχανές. Στην Αμερική 10.000 τράπεζες
χρεοκόπησαν, εκατομμύρια κατοικίες που είχαν αγορασθεί με στεγαστικά δάνεια
βγήκαν στο σφυρί και ο αριθμός των προσωπικών χρεοκοπιών εκτινάχθηκε στα ύψη.
Η μεσαία τάξη υπέφερε, όπως υπέφεραν οι φτωχοί και οι πλούσιοι. Παρ’ όλα αυτά,
οι παραγωγικές δυνατότητες της αμερικανικής οικονομίας ήταν οι καλύτερες από
ποτέ.

Απλοϊκές προβλέψεις

Η κατάρρευση των μετοχών του τεχνολογικού κλάδου (στιγμιότυπο από τον πίνακα συναλλαγών του χρηματιστηρίου Nasdaq) σήμανε το τέλος μιας κερδοσκοπικής φούσκας μεγαλύτερης από αυτήν του 1929

Μη οικονομολόγοι με μνήμες από εκείνες τις ημέρες μπορούν απλοϊκά να
προβλέψουν ότι μεταξύ των χρόνων 2001-2005 η παγκόσμια οικονομία θα
καταρρεύσει. Αυτό θα ήταν ένα πολύ μεγάλο λάθος. Ο κόσμος έχει αλλάξει. Στις
πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα η παγκόσμια οικονομία ήταν καθαρόαιμη
καπιταλιστική, ενώ σήμερα είναι μεικτή, αποτέλεσμα της πολιτικής του New Deal.
Τα οικονομικά είναι πλέον μια λιγότερο αφηρημένη επιστήμη από όσο ήταν όταν
ξεκίνησα τις σπουδές μου, το 1923.

Γι’ αυτό ένας πιο προσεκτικός και υπεύθυνος οικονομολόγος θα έλεγε: Από την
απώλεια χρηματοοικονομικού και πραγματικού πλούτου θα εκδηλωθεί τουλάχιστον
μία μεσαίου μεγέθους ύφεση της αμερικανικής οικονομίας. Η άποψη αυτή
ενισχύεται αν εξετάσει κανείς τι συνέβη στην Ιαπωνία μετά το 1990, όταν το
χρηματιστήριό της κατέρρευσε παράλληλα με την αγορά ακινήτων. Από το 1990 έως
το 2000 η Ιαπωνία διένυσε μια οικονομική ύφεση και η ισχυρή ανάκαμψη δεν έχει
ακόμη εμφανισθεί.

Στην ομοσπονδιακή τράπεζα των Ηνωμένων Πολιτειών, ο Άλαν Γκρίνσπαν και οι
συνάδελφοί του, βασιζόμενοι σε αυτήν την προσεκτική προσέγγιση, προχώρησαν σε
προληπτικές κινήσεις. Ενώ οι ρυθμοί ανάπτυξης του οικονομικού προϊόντος
επιβραδύνονταν, προχώρησαν σε μειώσεις των επιτοκίων ξανά και ξανά. Αυτό είναι
το φάρμακο που οι σύγχρονοι οικονομολόγοι συνταγογραφούν όταν κάνουν διάγνωση
για εξασθένηση των οικονομιών.

Η συνταγή

Η πενικιλίνη επενεργεί γρήγορα και θεραπεύει τον πυρετό που προκαλεί ο
στρεπτόκοκκος. Τα οικονομικά φάρμακα χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να
επιδράσουν και η ακριβής δόση τους μπορεί να είναι απλώς θέμα υπόθεσης. Γι’
αυτό τον λόγο, όταν οι διδάκτορες Οικονομικών συνεδρίασαν στο Εθνικό Γραφείο
Οικονομικών Ερευνών, δήλωσαν ομόφωνα ότι η αμερικανική οικονομία βυθίστηκε σε
ύφεση από τον Μάρτιο του 2001. Οι αναλυτές του χρηματοοικονομικού κλάδου,
βλέποντας από την οικονομική ιστορία τη διάρκεια των μεταπολεμικών υφέσεων,
ετοιμάσθηκαν για ένα δύσκολο 2002 στην αμερικανική αγορά.

Και οι ξένοι αναλυτές ­ στην Ιαπωνία, την Ασία, την Ευρωπαϊκή Ένωση και τη
Λατινική Αμερική ­ ετοιμάσθηκαν για την επιβράδυνση της αμερικανικής
οικονομίας από την οποία εξαρτάται σημαντικά και η παγκόσμια οικονομία.

Ποιες είναι οι προοπτικές για το μέλλον; Προκαλώντας έκπληξη στους πάντες, η
όποια ύφεση της αμερικανικής οικονομίας το 2001 φαίνεται να εξανεμίσθηκε μέσα
σε τέσσερις μήνες μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου στη
Νέα Υόρκη και την Ουάσιγκτον. Από την 1η Οκτωβρίου 2001 έως την 1η Απριλίου
2002 το αμερικανικό Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν μεγεθύνθηκε με ετήσιο ρυθμό άνω
του 2,5%. Οι αμερικανικές εισαγωγές συνεχίζουν την αυξητική τους πορεία,
προκαλώντας την ευχαρίστηση της Κίνας και των άλλων αναδυόμενων οικονομιών.

Οι κίνδυνοι

Είναι τα πάντα τόσο ρόδινα; Μπορούν οι ταχείς ρυθμοί ανάπτυξης της
αμερικανικής οικονομίας στο πρώτο φετινό τρίμηνο να διατηρηθούν; Οι
κερδοσκόποι στη Γουώλ Στρητ, το Λονδίνο και το Τόκιο θα αρχίσουν σύντομα να
τραγουδούν ότι ήρθαν και πάλι καλές ημέρες;

Η απάντηση είναι ρητά «όχι». Η κερδοφορία των αμερικανικών επιχειρήσεων
εξακολουθεί να παραμένει χαμηλή. Σε πολλούς κλάδους εξακολουθεί να υπάρχει
πλεονάζον παραγωγικό δυναμικό, αποτέλεσμα της περιόδου της φούσκας. Η
συνηθισμένη αύξηση των ιδιωτικών επενδύσεων που οδήγησε στην έξοδο της ύφεσης
στο παρελθόν την οικονομία δεν έχει ακόμη εμφανισθεί. Οι δείκτες της ανεργίας
δεν έχουν ακόμη αρχίσει να κινούνται πτωτικά. Κατά την κρίση μου, τα παραπάνω
δεν σημαίνουν κατ’ ανάγκην ότι θα επιστρέψουμε στην ύφεση.

Το μεγαλύτερο μέρος των ενδείξεων ενισχύει την άποψη ότι έως τα τέλη του 2004
η οικονομία μας θα μεγεθύνεται με μέσους ετήσιους ρυθμούς περίπου 2,75% ­ οι
ρυθμοί θα κυμανθούν από 1,75% έως και 3,75%. Θυμηθείτε αυτό: Μετά τον τρόμο
που μας προκάλεσε η 11η Σεπτεμβρίου, ο πρόεδρος Μπους και το Κογκρέσο
εγκατέλειψαν την περιοριστική δημοσιονομική πολιτική. Με αυτό το δεδομένο οι
πιθανότητες επιστροφής στην ύφεση είναι λίγες.

(c) Los Angeles Times Syndicate

Επιμέλεια διεθνών οικονομικών θεμάτων: Σπύρος Δημητρέλης, Γιώργος Κανελλόπουλος