Μια ζωή γεμάτη ιστορία

Στον Στρατή Τσίρκα που στη φωτογραφία είναι με τον Νίκο Καββαδία ήταν αφιερωμένο το ντοκιμαντέρ «Εποχές και συγγραφείς»

Εικόνες από έναν κόσμο που οι ιδέες πάλλονταν μαζί με τις ελπίδες για την
αλλαγή, εικόνες από εποχές περασμένες, έντονες, εικόνες που πέρασαν στην
Ιστορία και από εκεί στη λογοτεχνία, εικόνες που ενέπνευσαν και που μοιάζουν
στις ημέρες μας μακρινές, σχεδόν ονειρικές, σαν να μην υπήρξαν στ’ αλήθεια και
τις βρίσκουμε μόνον στις σελίδες των βιβλίων, όπως αυτά του Στρατή Τσίρκα,
στον οποίο ήταν αφιερωμένο και το ντοκιμαντέρ που μας τις θύμισε (ΝΕΤ, Τετάρτη
23.00).

Ντοκιμαντέρ που εντάσσεται στη σειρά «Εποχές και συγγραφείς» που σκηνοθετεί ο
Τάσος Ψαρράς, με τη συνεργασία στα κείμενα του Τάσου Γουδέλη και του Γιάννη
Παπαθεοδώρου.

Μια σειρά που συνδέει τη λογοτεχνία με την Ιστορία, καταγράφοντας τα γεγονότα
και αποδίδοντας την ατμόσφαιρα της εποχής μέσα στην οποία εμπνεύστηκαν και
δημιούργησαν οι συγγραφείς.

Με ασπρόμαυρα ντοκουμέντα ο φακός του ντοκιμαντέρ ταξιδεύει: Κάιρο,
Αλεξάνδρεια και μετά Αθήνα, από το 1911 ώς το 1980, τις δεκαετίες που
συντάραξαν τον κόσμο και τον τόπο και που ο Στρατής Τσίρκας, κοσμοπολίτης ως
Έλληνας της διασποράς, έζησε σε αυτές, ήλπισε, ερμήνευσε, έγραψε, παθιάστηκε
με τις ιδέες για ισότητα των ανθρώπων και των λαών, συμπαρατάχθηκε με εκείνους
που υπόσχονταν τον σεβασμό στα εργατικά χέρια, τους αντι-ιμπεριαλιστές, τους
αντι-αποικιοκράτες, δεν φοβήθηκε να είναι αιρετικός, συγκρούστηκε.

Η φωνή της Λυδίας Φωτοπούλου αφηγείται τις εποχές της ζωής του συγγραφέα και
μαζί τις εποχές του αιγυπτιώτικου Ελληνισμού, τις εποχές της ιστορίας, την
ίδια την ιστορία όπως την σκιαγραφούν οι σελίδες των βιβλίων του, μαζί με την
αίσθηση που αφήνει για τις αλλαγές του κόσμου.

Μικρός με το χαρτζιλίκι από το κουρείο του πατέρα του στην αραβική
γειτονιά της Αλεξάνδρειας αγοράζει βιβλία, αργότερα μεταφράζει με πάθος. «Το
φεγγάρι» είναι το πρώτο του διήγημα. Τα δέκα χρόνια που θα εργαστεί ως
διευθυντής σε εκκοκκιστήριο βάμβακος θα τον φέρουν σε επαφή με τις εργατικές
αδικίες, με το σκληρό αποικιοκρατικό πνεύμα της εποχής και τη δυστυχία των
ανθρώπων που ζουν από τα χέρια τους. Στα τέλη του 1920, θα έρθει σε επαφή με
το κομμουνιστικό κίνημα. Θα εμπνευστεί, θα αγωνιστεί, θα διακρίνει τις πλάνες,
θα γίνει αιρετικός, οι σταλινικοί του ΚΚΕ θα τον κατακρίνουν, θα του ζητήσουν
να αποκηρύξει ακόμη και έργο του, σαν δήλωση μετανοίας για τις ανεξάρτητες
ιδέες του και στο τέλος θα διαγραφεί από το κόμμα.

Η προσωπική ιστορία του Τσίρκα ακολουθεί τα βήματα της ιστορίας των
τόπων απ’ όπου πέρασε και των ανθρώπων. Παθιασμένος πολέμιος των διακρίσεων
μεταξύ των λαών, ζώντας σε έναν τόπο όπου η συνύπαρξη Αράβων, Ευρωπαίων,
Ελλήνων, Εγγλέζων είναι όλο και πιο δύσκολη λόγω φανατικών από όλες τις
πλευρές, ο ίδιος θα επιχειρήσει να αναδείξει τις κοινές οδυνηρές εμπειρίες
μεταξύ αιγυπτιακού και ελληνικού στοιχείου, θα εργαστεί για τη γεφύρωση,
φτάνοντας ώς την υποστήριξη του Γκαμάλ Αμπντάλ Νάσερ, τον οποίο πιστεύει ως
αντι-ιμπεριαλιστή.

Στο ντοκιμαντέρ μιλούν για την προσωπικότητα και το έργο του Τσίρκα η
Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου, ο Παναγιώτης Μουλάς, ο Σοφιανός Χρυσοστομίδης που
θυμίζει τη συνεργασία του συγγραφέα με τον «Ταχυδρόμο», όπου δημοσίευε
μεταφράσεις με το ψευδώνυμο Φώτης Μαλυγκός. Απαλή η ωραιότατη φωνή της Λυδίας
Φωτοπούλου, πυκνά τα κείμενα, πλούσια τα ντοκουμέντα της εποχής συνέθεσαν μια
εκπομπή που θύμισε εκείνο τον ξεχασμένο εκπαιδευτικό ρόλο της τηλεόρασης, τον
όλο και πιο δύσκολο μέσα στην ατμόσφαιρα του πανικού και των εφήμερων ασημαντοτήτων.