Δρόμοι

Το Πανεπιστήμιο…

… πριν από μερικά χρόνια, αρκετά χρόνια, όταν κάποιοι από τους σημερινούς
πενηντάρηδες ήταν φοιτητές – κάποιοι από αυτούς είναι ακόμη… – έμοιαζε στα
μάτια τους με κάτι εντελώς ξεχωριστό, κάτι σχεδόν ιερό. Ιδιαίτερα για εκείνους
– και ήταν τότε πολλοί – που οι γονείς τους δεν είχαν κατορθώσει να πάνε πέρα
από το Δημοτικό. Αυτοί οι γονείς εκδήλωναν με κάθε τρόπο τη χαρά τους που τα
παιδιά τους έκαναν έναν βήμα τόσο σημαντικό, ένα βήμα τόσο πιο μπροστά από
εκείνους. Το μαντάτο πως το παιδί κάποιου είχε μπει στο Πανεπιστήμιο περνούσε
με έξαψη από στόμα σε στόμα στη γειτονιά, στο χωριό, και οι ευτυχισμένοι
γονείς κερνούσαν όποιον έβρισκαν μπροστά τους.

Η αμφισβήτηση…

… ήρθε μερικά χρόνια αργότερα. Οι περισσότεροι από εκείνους τους γονείς, από
εκείνους τους φοιτητές, ποτέ δεν κατάλαβαν γιατί. Βρέθηκαν όμως και αυτοί μέσα
στη δίνη της φοιτητικής εξέγερσης του 1968. Μιλώντας γι’ αυτήν, ύστερα από
τριάντα χρόνια και κάτι, ο κοινωνιολόγος Ραλφ Ντάρεντορφ ομολογεί πως εκείνο
που δεν του άρεσε καθόλου ήταν να βλέπει τα παιδιά των προνομιούχων τάξεων –
αυτά πήγαιναν συνήθως στο Πανεπιστήμιο – να καταστρέφουν ένα ίδρυμα που για
τον ίδιο, γιο εργάτη, αποτελούσε ένα μεγάλο όνειρο. «Μου είχε φανεί
ιεροσυλία», λέει ο Ντάρεντορφ. Όμως, όπως ξέρει κάθε καλός εργάτης, μερικές
φορές, για να φτιάξεις κάτι, πρέπει πρώτα να το γκρεμίσεις.

Αν ήμασταν…

… αρχαιοδίφες και επιχειρούσαμε σήμερα μια «τομή» σε αυτό το ίδρυμα, θα
παρατηρούσαμε μια σειρά διαδοχικών «επιχωματώσεων» πάνω στο βασικό υπόστρωμα
που είχε κάποτε θεμελιώσει ο Βίλχελμ φον Χούμπολτ, όταν ήταν υπουργός Παιδείας
της Πρωσίας. Το 1810 ίδρυσε το Πανεπιστήμιο του Βερολίνου, σαν ένα «ιερό» όπου
μπορούσε κανείς να αναζητήσει την πάντα φευγαλέα αλήθεια και να κατανοήσει την
ουσία της γνώσης. Με τα μυαλά εκείνης της εποχής, η ιδέα του Πανεπιστημίου
έκλεινε μέσα της έναν χαρακτήρα φιλοσοφικό.

Η ευγενική…

… εκείνη ιδέα έχει σήμερα χάσει τη δύναμή της και μοιάζει να μην έχει κανένα
νόημα. Οι διαδοχικές επιχωματώσεις σκέπασαν το αρχικό οικοδόμημα και έθαψαν
από κάτω τους καθηγητές και μαθητές. Οι μεν έγιναν διορισμένοι ή διοριστέοι
υπάλληλοι (ο Χέγκελ δεν εργάζεται πια εδώ) και οι δε μια άμορφη μάζα την οποία
λυμαίνεται η ψηφοθηρία των πολιτικών. Η γνώση έγινε «εφαρμοσμένη» ελπίδα για
επιβίωση εκτός ανεργίας. Και τα Πανεπιστήμια μαγαζιά μαζικής παραγωγής. Στην
καλύτερη περίπτωση, κάποια από αυτά προσφέρουν «οκαζιόν», μαγαζιά γωνιακά,
μπουτίκ πολυτελείας, ετοιμάζουν την ελίτ της επόμενης δεκαετίας. Όμως τα
περισσότερα παράγουν μαζικά τροφή για την ανεργία. Ούτε στα μεν ούτε στα δε
υπάρχει μια γενική ιδέα που να ενώνει τη γνώση με τη ζωή. Άραγε μπορεί να
υπάρξει πραγματική γνώση χωρίς δημιουργική καταστροφή;