Πρόσωπα Η αρχαία τέχνη της μνημονικής

Ο Ιταλός Τζάννι Γκολφέρα θυμάται την πρώτη πτήση του σαν να ήταν χθες το
χρώμα του αεροπλάνου, τα λόγια του πιλότου, ότι καθόταν στα γόνατα της μητέρας
του. Ήταν μόλις έξι μηνών.

Τζάννι Γκολφέρα. Ήρωάς του, ο Τζορντάνο Μπρούνο

Είκοσι τεσσάρων χρόνων σήμερα, ο Τζάννι Γκολφέρα είναι ένα φαινόμενο μνήμης.
Θυμάται τα πάντα τέλεια. Όταν τελειώνει ένα βιβλίο, το έχει ήδη
απομνημονεύσει. Έχει μελετήσει 261 βιβλία, τα οποία ξέρει λέξη προς λέξη, απ’
έξω κι ανακατωτά. “Μπορώ να θυμηθώ τα ονόματα 100 ανθρώπων που μόλις μου
συστήθηκαν, 15.000 αριθμούς, να απαγγείλω μια ομιλία που μόλις άκουσα”, λέει.
Ήρωάς του είναι ο Τζορντάνο Μπρούνο, ο Ιταλός φιλόσοφος του 16ου αιώνα που
ήταν επίσης φαινόμενο μνήμης. Ο Τζάννι μετέφρασε από τα λατινικά το «Ars
Memoriae» του Μπρούνο για την τέχνη της μνήμης, απομνημόνευσε όλα τα κείμενα
από τους Νεοπλατωνικούς ώς την Αναγέννηση, που θα είχε διαβάσει ο Μπρούνο για
να το γράψει, και ανέπτυξε τη δική του τέχνη. “Γιατί πρόκειται περί τέχνης και
όχι τεχνικής, περί της αρχαίας τέχνης της μνημονικής των Ελλήνων και των
Ρωμαίων”, εξηγεί. “Δεν έχω καμιά σχέση με τη σύγχρονη μνημοτεχνική που
διδάσκεται σε διάφορα ινστιτούτα”.

“Κάθε ιδέα έχει ένα γνωστικό βάρος, για να θυμάσαι πρέπει να αφαιρείς το βάρος
από τα πράγματα και να τα μεταφράζεις σε εικόνα”, εξηγεί ο Τζάννι για την
τέχνη του. “Μετά συνδυάζεις εικόνες και δένεις όλες τις ιδέες μαζί ώστε να
αλληλεπιδρούν”. Εκείνος συνδέει ήχους, χρώματα, αισθήματα και γεύσεις με
ιδέες, αριθμούς και αντικείμενα. Και αποθηκεύει όλες αυτές τις μνήμες σε
χιλιάδες εικονικά δωμάτια που έχει φτιάξει στο μυαλό του, το καθένα από τα
οποία αντιστοιχεί σε κάποιο πραγματικό και οικείο του χώρο. “Η μνήμη είναι
πρόβλημα τάξης, όχι χώρου”, τονίζει. “Πρέπει να ξέρεις πού να αναζητήσεις αυτό
που πρέπει να θυμηθείς”. Στα αρνητικά του χαρίσματός του, αναφέρει το πρόβλημά
του να συλλάβει τον χρόνο και τον χώρο επειδή όλες οι μνήμες του είναι άμεσα
διαθέσιμες και πως θα ήθελε να μπορεί να χειρίζεται τις αναμνήσεις του, να μην
θυμάται εξίσου έντονα τα καλά, τα κακά και τα άσχημα.

Ο Τζάννι μελετά από ένδεκα χρόνων τρόπους για να ενισχύει τη μνήμη του, αλλά
το ταλέντο του είναι πιθανότατα και κληρονομικό: φαινόμενα μνήμης είναι τόσο ο
45χρονος πατέρας του όσο και ο 82χρονος παππούς του, αμφότεροι πιλότοι, όπως
άλλωστε και ο Τζάννι. Οι επιστήμονες ελπίζουν πως, εξετάζοντας την οικογένεια,
θα ανακαλύψουν το γονίδιο της μνήμης και θα αυξήσουν έτσι τις ελπίδες τους να
βρουν θεραπείες για ασθένειες όπως η Αλτσχάιμερ.