Διαστάσεις Η ελληνική μυθολογία είναι ζωντανή

Τον Αχιλλέα ή τον Οδυσσέα; Αυτόν που είναι αφοσιωμένος στον πόλεμο ή
εκείνον που δεν λησμονεί ποτέ το χρέος της επιστροφής;

Ζαν-Πιερ Βερνάν: Αυτό που με ενοχλεί στον μονοθεϊσμό είναι ο δογματισμός του

Σύμφωνα με τη γαλλίδα εθνολόγο Ζερμαίν Τιγιόν, υπάρχουν δύο είδη ανθρώπων.
Αυτοί που, όταν τους κτυπάς την πόρτα, δεν ανοίγουν επειδή δεν περιμένουν
κανέναν, κι εκείνοι που, ακριβώς επειδή δεν περιμένουν κανέναν, ανοίγουν όταν
τους κτυπάς, γιατί η πόρτα είναι φτιαγμένη για να είναι ανοικτή, και γιατί
γνωρίζουν ότι ανήκουν σε ένα σύνολο που τους ξεπερνά. Αυτή την εξάρτηση και
την ταπεινοφροσύνη συγκρατεί από τη θρησκεία ο Ζαν-Πιερ Βερνάν. Ο μεγαλύτερος
εν ζωή ελληνιστής της Γαλλίας δεν δηλώνει πλέον άθεος, όπως έκανε στα νιάτα
του, γιατί ο σύγχρονος αθεϊσμός είναι ένας δογματισμός από την ανάποδη, ένας
δογματισμός που είναι παρών τόσο στον μονοθεϊσμό όσο και στους μαρξιστές. Η
θρησκεία των αρχαίων Ελλήνων, αντίθετα, είναι πιο ανοιχτή, πιο ελεύθερη. Οι
Έλληνες έχουν τους θεούς τους, αλλά είναι έτοιμοι να δεχθούν και τους θεούς
των γειτόνων τους. Ο Ηρόδοτος μπορεί να θεωρεί ότι οι Αιγύπτιοι τα κάνουν όλα
ανάποδα, αναγνωρίζει όμως την πρωτοπορία τους τόσο στη θρησκεία όσο και στο
πεδίο των γνώσεων. Ο Έκτορας και η Ανδρομάχη είναι το ίδιο συγκινητικοί με τον
Οδυσσέα και την Πηνελόπη.

Αυτούς τους θεούς και αυτούς τους μύθους διηγείται ο Βερνάν στο βιβλίο του «Το
Σύμπαν, οι θεοί, οι άνθρωποι» (εκδ. Seuil), που πρωτοεκδόθηκε το 1999 και
έκτοτε έχει πουλήσει περισσότερα από 80.000 αντίτυπα και έχει μεταφραστεί σε
31 γλώσσες. Πώς εξηγεί ο συγγραφέας αυτή την απρόσμενη εκδοτική επιτυχία; «Οι
κλασικές σπουδές έχουν χάσει πια τη σημασία που είχαν στα νιάτα μου», λέει ο
88χρονος καθηγητής στη «Μοντ». «Η ελληνική μυθολογία παραμένει όμως ζωντανή με
χίλιους τρόπους στον πολιτισμό μας. Ο πόλεμος της Τροίας, η ωραία Ελένη, το
κουτί της Πανδώρας, ο Προμηθέας, ο Αχιλλέας, ο Οδυσσέας, η Αντιγόνη, ο
Οιδίποδας -όλα αυτά τα ονόματα, όλες αυτές οι αφηγήσεις, έχουν κρατήσει το
βάρος τους και την απόστασή τους. Ποτέ δεν είχαν ανεβεί στο θέατρο τόσες
ελληνικές τραγωδίες όσο τα τελευταία 50 χρόνια! Ο κόσμος διαβάζει το βιβλίο
μου γιατί θέλει να γνωρίσει έναν πολύτιμο τομέα ανθρωπίνων εμπειριών που είναι
θαμμένος στη σιωπή, αλλά που αρκεί να τον ξυπνήσεις για να ξαναζωντανέψει και
να σου μιλήσει».

Αναπόφευκτο το ερώτημα: ποιο πρόσωπο της αρχαίας Ελλάδας προτιμά; «Οι φίλοι
μου ξέρουν ότι έχω αδυναμία στον Οδυσσέα, έναν άνθρωπο που δεν ενσαρκώνει μόνο
την οξύνοια και την πανουργία, αλλά και την υπομονή, τη μνήμη, την πίστη, την
επιστροφή, την ανάκτηση του εαυτού. Όταν του προτείνουν να μην επιστρέψει
στους ανθρώπους, να απαλλαγεί από τα γεράματα και τον θάνατο, αρνείται.
Επιλέγει να ξαναγίνει αυτό που είναι: ένας θνητός, λες και η ζωή αποκτά νόημα
μόνο με τον ορίζοντα του θανάτου».