Ο… νόμος του Κορυδαλλού

Ένας γεροδεμένος νεαρός, καταδικασμένος για ναρκωτικά, διασχίζει τον στενό
διάδρομο στην Δ’ Πτέρυγα χτυπώντας εκνευριστικά το μακρύ κομπολόι του. Δίπλα
του ένας 85χρονος ζητάει να μην τον πειράζουν. Ένας μουσάτος μεσήλικος
κατεβαίνει τα σκαλιά του πρώτου ορόφου τρεκλίζοντας.

Φτιάχνουν καράβια. Το ταξίδι, η ελπίδα, το όνειρο, δεν κλείνονται στα κελιά. Οι κρατούμενοι όλο και βρίσκουν τον χρόνο για να φτιάξουν ένα καράβι. Την ελευθερία συμβολίζει και τίποτε άλλο. Το φτιάχνουν και ας ξέρουν πως δεν θα ταξιδέψουν ποτέ

Πάλι μεθυσμένος παραδέχεται χωρίς καν να τον ρωτήσει ο φύλακας. Δύο
ηλικιωμένοι παίζουν ντόμινο. Ο Κώστας Σαμαράς ζωγραφίζει. Στο κελί 59 οι
κρατούμενοι ακόμη και τώρα περιμένουν να δουν να βγαίνει ο Γρηγοράκος. Οι
πόρτες ανοικτές αποκαλύπτουν τον μικρόκοσμο των κελιών. Διπλά κρεβάτια, δύο
και τρεις τηλεοράσεις (κάθε κρεβάτι λειτουργεί ως αυτόνομο δωμάτιο), ένα
ηλεκτρικό μάτι, φρούτα, καφέδες, μακαρόνια.

Στο ξυλουργείο ο ισοβίτης παλεύει να φτιάξει το καράβι του. Όλοι οι
κρατούμενοι φτιάχνουν καράβια. Ονειρεύονται να «βγουν στην κοινωνία». Να
ταξιδέψουν. Με το μυαλό τους. Γιατί το μόνο ταξίδι που κάνουν στις Φυλακές
Κορυδαλλού είναι στον στενό διάδρομο, στην καντίνα, στο προαύλιο, στα
μαγειρεία.

«ΤΑ ΝΕΑ», λίγες μέρες μετά τη δολοφονία του Θόδωρου Γρηγοράκου μέσα στο κελί
του, πέρασαν την πύλη των Φυλακών Κορυδαλλού και κατέγραψαν στιγμές από την
καθημερινή ζωή των κρατουμένων. Από τον «άλλο κόσμο» που κρύβεται πίσω από
τους ψηλούς τείχους και τα συρματοπλέγματα.

Ασφυκτιούν

Τα κελιά και οι θάλαμοι ασφυκτικά γεμάτα. Χρόνια τώρα το ίδιο πρόβλημα. Γέροι,
νέοι βαρυποινίτες, σκληροί και νταήδες βλοσυροί, εριστικοί και αδίστακτοι
συνυπάρχουν. Με τους δικούς τους νόμους που καθορίζουν τα πάντα όταν οι
λιγοστοί φύλακες κλειδώνουν τα κελιά.

Λέγονται πολλά για βιασμούς και ξυλοδαρμούς. Καταγγελίες επώνυμες γι’ αυτά δεν
υπάρχουν. Ο νόμος της σιωπής… Ο Κορυδαλλός, αν και δίπλα μας, μένει μακριά
από τα φώτα της δημοσιότητας. Κανείς δεν μπορεί να σου πει τι γίνεται πίσω από
τις σιδερένιες πόρτες. Και μόνο όταν ξεσηκώνονται οι κρατούμενοι ή αυτοκτονεί
κάποιος η κοινή γνώμη και οι αρμόδιοι αφιερώνουν λίγο απ’ τον χρόνο τους.
Ωστόσο κανείς δεν θα μπει στον κόπο να μάθει τους σκληρούς άγραφους νόμους που
ρυθμίζουν τις ώρες της ατέλειωτης νύχτας των κελιών.

«Θα γλιτώνουν, όσοι αυτοκτονούν»…

«Για το αρχιφυλακείο, μετά το εκκλησάκι δεξιά». Ο φύλακας ξεκλειδώνει τη
σιδερένια καγκελόπορτα. Ξανακλειδώνει. Τώρα πια ανασαίνεις τον αέρα της
φυλακής. Μέχρι να φτάσεις στο γραφείο των φυλάκων, έχεις να δεις κάτι από τον
δικό μας κόσμο. Ένα κλουβί με δύο μαϊμούδες. Η μία, η Αγγέλω, προσπαθεί να
αρπάξει ό,τι κρατάς. Οι λεπτές σιδερόβεργες δεν την αφήνουν, όμως κερδίζει το
χαμόγελο των παιδιών που επισκέπτονται τους κρατούμενους γονείς τους.

Λίγο πιο μακριά άλλα κλουβιά. Και αυτά καράβια μοιάζουν που ταξιδεύουν τους
ανθρώπους της φυλακής στα βουνά, στα ποτάμια και στις θάλασσες. Λαγοί,
πέρδικες, μπεκάτσες, φασιανοί, ψάρια… Στο μικρό σιντριβάνι παλιότερα είχαν
δύο κροκόδειλους, δεν άντεξαν. Και μέσα σε όλα αυτά η Αγια-Σοφιά σε
μικρογραφία, φτιαγμένη από τον αρχιφύλακα Αντώνη Αραβαντινό και κρατουμένους.

Με το που μπαίνεις στο αρχιφυλακείο, στον τοίχο, με μεγάλα μαύρα γράμματα,
διαβάζεις: «ουδείς ασφαλέστερος εχθρός εκ του ευεργετηθέντος αχάριστου». Πιο
κάτω σε μια μικρή κορνίζα κάτι είχε πει ο Άκης Πάνου: «Οι απλοί άνθρωποι
προσπαθούν να διακριθούν. Οι σοφοί να διακρίνουν».

Αφού αφήνεις το κινητό στην είσοδο η βαριά πόρτα ανοίγει. Μετά, μια άλλη. Όλα
αστράφτουν από καθαριότητα. Ο μύθος της υγρής σκοτεινής φυλακής τουλάχιστον
για τον Κορυδαλλό δεν ισχύει. Τώρα πια πίσω από τα κάγκελα φαίνονται καθαρά οι
κρατούμενοι. Ένας άγνωστος ανάμεσά τους σπάει τη μονοτονία. Όχι όμως για πολύ.
Όσοι δεν έχουν αιτήματα παίζουν ντόμινο. Όμως αυτοί είναι ελάχιστοι. Όλοι κάτι
έχουν να ζητήσουν. «Πριν με κλειδώσεις να σου πω κάτι; Κύριε φύλακα, τι θα
γίνει με μένα. Ένα μεροκάματο».

Στα κελιά

«Έλα ρε, μην τον ζαλίζεις τον άνθρωπο. Με μένα τι θα γίνει». Ήθελε τσιγάρα.
Ένας άλλος ήθελε φάρμακα για τον λαιμό. Ένας τρίτος είχε απλώσει στο κεφάλι
του ένα δικό του σκεύασμα για να βγάλει μαλλιά. Και μέσα σε όλους αυτούς ένας
χοντρός με φόρμες προσπαθεί να αποδείξει ότι είναι νοσοκόμος ο οποίος μπορεί
να επαναφέρει στη ζωή όλους όσοι κρεμιούνται. «Θα γλυτώνουν όσοι αυτοκτονούν,
επιμένει». Οι άλλοι γελάνε. Είναι δώδεκα η ώρα και επιστρέφουν σιγά σιγά στα
κελιά, μόνοι τους. Ο φύλακας ρίχνει μια ματιά, μετράει και κλειδώνει.

Τέσσερις άνθρωποι στοιβάζονται σε 11 τετραγωνικά μέτρα. Γνωστό σε όλους το
πρόβλημα του υπερπληθυσμού. Τηλεοράσεις, ραδιόφωνα, περιοδικά, αφίσες και
σημαίες του Ολυμπιακού κατά κύριο λόγο και λιγότερο των άλλων ομάδων. Ο
Ολυμπιακοί και οι Παναθηναϊκοί είναι δύο αντιμαχόμενα στρατόπεδα… Κάτι είναι
και αυτό… Σπάει η μονοτονία…

Ναρκωτικά και μαχαίρια σε ημερήσια διάταξη

Απομονωμένοι από τους υπόλοιπους ζουν στον Κορυδαλλό οι τοξικομανείς. Παρά τα
μέτρα, παρά τις έρευνες, τα ναρκωτικά κυκλοφορούν. Στο αρχιφυλακείο υπάρχει
αρχείο δεκάδων φωτογραφιών με τους τρόπους που καταφέρνουν οι κρατούμενοι να
τα περάσουν. Η τελευταία τους εφεύρεση ήταν οι ντομάτες. Με μια κόλλα η οποία
παίρνει το χρώμα του αντικειμένου άνοιγαν την τομάτα και έβαζαν μέσα την
ηρωίνη. Εκτός της τομάτας περνούν τα ναρκωτικά με τον ίδιο τρόπο σε
πορτοκάλια, στο σαλάμι, στο ψητό κρέας, στους πάτους των παπουτσιών (σε
περίπτωση όμως που ανοίξουν τα παπούτσια και δεν βρουν τίποτε, τότε οι φύλακες
είναι υποχρεωμένοι να τα πληρώσουν) στη ζώνη κ.ά. Ένας άλλος τρόπο είναι ο
εμποτισμός των κορδονιών και καλτσών με ηρωίνη.

Ακόμη, στο αρχιφυλακείο υπάρχουν και αυτοσχέδια μαχαίρια, ξίφη (!) και διάφορα
άλλα αιχμηρά αντικείμενα που χρησιμοποιούνται σε καβγάδες. Ευτυχώς που υπάρχει
και ένα καλά οργανωμένο δίκτυο πληροφοριών, αλλιώς όλα θα ήταν διαφορετικά.

«Ταμείο κέρδους σιγαρέτων» για καλύτερο φαγητό

Θεαματική χαρακτηρίζεται από όλους η βελτίωση της κτιριακής υποδομής. Και μη
φανταστεί κανείς ότι αυτό οφείλεται στην Πολιτεία. Αυτή πνίγεται στη
γραφειοκρατία. Κρατούμενοι και φύλακες είναι αυτοί που ανέλαβαν τις αλλαγές με
ελάχιστο κόστος.

Για να φτιαχτεί η Δ’ Πτέρυγα σύμφωνα με την επίσημη μελέτη, απαιτούνταν 520
εκατομμύρια δραχμές. Τελικά οι επισκευές έγιναν με συνεργεία κρατουμένων και
στοίχισαν 17.800.000 δραχμές.

Το κόστος για να τοποθετηθούν στους θαλάμους κάμερες ξεπερνούσε τα 35
εκατομμύρια. Τελικά οι φύλακες έλυσαν το πρόβλημα με 2.100.000 δραχμές.

Κάθε νέα κλειδαριά είχε υπολογιστεί ότι στοίχιζε 380.000 δρχ. Και όμως οι
κρατούμενοι τις έφτιαξαν με 17.000 δραχμές.

Εκτός των ικανοτήτων του μάγειρα, το φαγητό βελτιώθηκε θεαματικά από το
«Ταμείο κέρδους σιγαρέτων». Το ταμείο αυτό έγινε με σκοπό τον περιορισμό του
κέρδους των μεγαλεμπόρων. Το κέρδος αυτό το ήταν της τάξεως του 12%, αφού για
να φτάσει το τσιγάρο στον κρατούμενο «περνούσε τρία χέρια». Με την απευθείας
διαπραγμάτευση το 12% μπαίνει στο ειδικό ταμείο και όλα τα χρήματα διατίθενται
για τη βελτίωση του φαγητού.

Όλοι όσοι ζουν τις αλλαγές των τελευταίων χρόνων, τις αποδίδουν στον «κύριο
αρχιφύλακα». Καλώς ή κακώς, ο κ. Αραβαντινός έχει ταυτιστεί με τις φυλακές.
Παλιότερα είχε κατηγορηθεί. Είχε προφυλακιστεί και μάλιστα στο Ναύπλιο.
Δικαιώθηκε και επέστρεψε στον Κορυδαλλό. Όπως λέει ο ίδιος, όλα αυτά το χρόνια
τα «συμφέροντα τον πολεμούν». Προμηθευτές, μεγαλοεργολάβοι, γραφειοκράτες. Αν
έχει δίκιο ή άδικο, ο χρόνος θα το δείξει. Προς το παρόν όμως έχει καταφέρει
να επιβληθεί σε έναν από τους πλέον δύσκολους χώρους…

Κάθε κρεβάτι και δωμάτιο…

Στον Κορυδαλλό. Έξω από τα κελιά η άλλη ζωή. Ο αρχιφύλακας Αντώνης Αραβαντινός με τη μαϊμού του βραχόκηπου

Η φυσιογνωμία του γνωστή, έστω και κάτω από το γκρίζο μούσι. Χαμογελά για λίγο
και συνεχίζει να ζωγραφίζει. Ο Κώστας Σαμαράς ήταν με τους αδελφούς
Παλαιοκώστα, έχει βρει τον δικό του δρόμο. Ζωγραφίζει ακόμη και κατά
παραγγελία. Παρακολουθεί μαθήματα στα ΤΕΙ, έχει γράψει και ένα δικό του
βιβλίο. Άνθρωπος που έχει μετανιώσει για ό,τι έχει κάνει, αφήνει έξω από το
κελί του τις ανάσες, τους καβγάδες, τις συμπλοκές των άλλων. Δεν μιλάει για
ό,τι έκανε. “Να προλάβει να ζήσει αυτά που έχασε θέλει. Μπαινοβγαίνει στη
φυλακή. Τουλάχιστον αυτός αναπνέει καλά πριν η βαριά πόρτα του κελιού
κλείσει».

«Οι ψαγμένοι». Σε ένα άλλο κελί, δύο νεαροί “οι ψαγμένοι” όπως τους λένε,
διαβάζουν, ακούνε μουσική, βλέπουν τηλεόραση. “Κοίτα, στη φυλακή αυτό που σου
σκοτώνουν δεν είναι το κορμί. Είναι το μυαλό. Και μείς αυτό θέλουμε να
σώσουμε, το μυαλό μας. Διαβάζουμε, να τώρα προσπαθούμε να μάθουμε τι γίνεται
με το ασφαλιστικό…(Γελάνε). Στη φυλακή, άμα δεν αξιοποιήσεις δημιουργικά τον
χρόνο σου, δεν έχεις ελπίδα”.

85 χρόνια.Ένας μικροκαμωμένος γέρος, 85 χρόνων, δεν παύει να θυμίζει σε όλους
ότι είναι ο “γνωστός Ιωαννίδης των ομώνυμων σχολών”. Καταδικάστηκε πριν από
δύο χρόνια για εισφοροδιαφυγή. Ένας άνθρωπος αυτής της ηλικίας ακολουθεί το
πρόγραμμα της φυλακής. Γελάει κάθε λίγο ακόμη και με όσους τον πειράζουν.
Είναι αδύναμος έτσι και αλλιώς και δεν μπορεί να επιβληθεί στους κατά πολύ
νεώτερους και γεροδεμένους.

Ο Μάγειρας. Στα μαγειρεία τέσσερις μαύροι κρατούμενοι καθαρίζουν βιαστικά
γιατί πρέπει να φύγουν στην ώρας τους. Τα κελιά κλείνουν. Όλα αστράφτουν. Και
το γιουβέτσι που έχει φτιάξει ο αρχιμάγειρας (ισοβίτης για φόνο) αρέσει σε
όλους. Το φαγητό όλοι το χαρακτηρίζουν άριστο. Και ο μάγειρας άλλο που δεν
θέλει. Ήσυχος άνθρωπος. Και δεν είναι τυχαίο που όλοι στον Κορυδαλλό
ξεχωρίζουν τον φονιά από τον δολοφόνο.

«Καλύτερα εδώ». Στους θαλάμους όπου ζουν έγκλειστοι όσοι απασχολούνται στα
εργαστήρια των φυλακών οι Ολυμπιακοί αποτελούν τη συντριπτική πλειοψηφία.
Αφίσες του Χούτου, του Τζιοβάνι και μια τεράστια σημαία. Στον θάλαμο ζουν
περισσότεροι από 15. Κάθε κρεβάτι και δωμάτιο. Το ένα χωρίζει από το άλλο με
σεντόνια. Και στα “πόδια” μια μικρή τηλεόραση. Ο καθένας έχει τη δική του
τηλεόραση. Αυτοί οι κρατούμενοι είναι από τους πλέον τυχερούς. Από τα παράθυρα
φαίνονται οι γυναικείες φυλακές… Τα φώτα της πόλης. “Μέσα στην πόλη νιώθεις
ακόμα άνθρωπος. Άμα μάς πάρουν από δω και μας κάνουν Αϊ-Λιάδες, να ξέρεις πως
αυτό θα είναι καταστροφή”, λέει ένας νεαρός που εργάζεται στο τυπογραφείο.

Οι μάστορες. Στο ξυλουργείο (σε μια γωνία κρέμεται ένας αυτοσχέδιος σάκος του
μποξ), ένας θεόρατος ισοβίτης με φόρμα και ένα μολύβι στο αυτί, όπως παλιά,
όταν ήταν έξω, με ένα πιστό σκυλί να τον ακολουθεί παντού στέκεται μπροστά στο
καράβι που φτιάχνει. Μας ξεναγεί χωρίς πολλά χαμόγελα. Σε ένα πάγκο οι εικόνες
που έχουν φτιάξει οι κρατούμενοι. Πιο κει ντουλάπια και διάφορα άλλα
μικροέπιπλα. Όλα φτιαγμένα με μαστοριά. “Οι περισσότερες δουλειές πάνε έξω”.

Οι σκληροί. Όμως στον μικρόκοσμο της φυλακής δεν ζουν μόνο “οι καλοί”.
Υπάρχουν και οι σκληροί. Οι αδίστακτοι, οι οποίοι δεν θέλουν να ξεφύγουν από
την παρανομία. Και αυτοί φτιάχνουν τα δικά τους καράβια. Αλλά στα χοντρά τους
μπράτσα, με βελόνα, μελάνι και σπίρτο. Να τό ‘χουν εκεί, να φαίνεται. Όλοι
όσοι ζουν στη φυλακή ελπίζουν. Και οι σκληροί ακόμη περισσότερο. Ελπίζουν και
προσπαθούν να δημιουργήσουν τον κύκλο τους. Ακόμη και με τη βία. Να
τρομοκρατούν τους αδύναμους στέλνοντας έτσι μηνύματα και στους μέσα και στους
έξω. Και όποιος αντέξει αυτή τη συνύπαρξη. Όποιος δεν τα καταφέρει γράφει τον
επίλογο πολλές φορές με τρόπο φρικτό…