Διόδια για το μποτιλιάρισμα που «καταπίνει» δισ.

Επειτα από μία δεκαετία, στη διάρκεια της οποίας πραγματοποιήθηκαν πολλές
προσπάθειες για να επιλυθούν τα κυκλοφοριακά προβλήματα, οι Ολλανδοί
αποφάσισαν όχι μόνο να εισαγάγουν αυστηρούς κανονισμούς και να επιβάλουν
αυξημένους φόρους στα αυτοκίνητα, αλλά και να βάλουν διόδια στις μεγάλες
πόλεις. Το μέτρο αυτό προκάλεσε την οργή των πολιτών και τώρα οι υπεύθυνοι
σκέφτονται το ύψος των διοδίων να σχετίζεται με το μέγεθος του προβλήματος
(πόσο μεγάλο μποτιλιάρισμα υπάρχει στην περιοχή), με την απόσταση και με την
ώρα της ημέρας.

Η πρακτική αυτή ήδη εφαρμόζεται σε κάποιες πόλεις σε ολόκληρο τον κόσμο,
περιλαμβανομένης της Σιγκαπούρης και του Τρόντχαϊμ στη Νορβηγία, ενώ κερδίζει
συνεχώς έδαφος και αλλού. Οι κυβερνήσεις αντιμετωπίζουν οξύτατο πρόβλημα, λόγω
της συμφόρησης που δημιουργείται στους δρόμους καθώς αυξάνεται συνεχώς ο
πληθυσμός στα μεγάλα αστικά κέντρα και χρησιμοποιούνται όλο και περισσότερα
αυτοκίνητα. Στο κεντρικό Λονδίνο, σύντομα θα μπουν διόδια και το κόστος του
μέτρου αυτού δεν θα είναι πολύ μεγάλο, καθώς ήδη υπάρχουν ηλεκτρονικά
συστήματα που επιτρέπουν την αναγνώριση πινακίδων αυτοκινήτων, τα οποία
λειτουργούν με φθηνά τσιπάκια.

Ο «πατέρας» της ιδέας

«Πατέρας» της ιδέας αυτής είναι ο νομπελίστας William Vickrey, από το
Πανεπιστήμιο της Κολούμπια. Το μόνο που χρειάστηκε να κάνει ο καθηγητής ήταν
να εφαρμόσει στην πράξη θεωρίες που ήδη είχαν διατυπωθεί σε βιβλία. Το 1975, η
κυβέρνηση της Σιγκαπούρης άρχισε να χρεώνει τους πολίτες κάθε φορά που υπήρχε
κυκλοφοριακό πρόβλημα. Αυτή η πρακτική αύξησε την ταχύτητα κίνησης των
αυτοκινήτων στο κέντρο της πόλης κατά 22%. Οι αρχές εγκατέστησαν ένα
ηλεκτρονικό σύστημα διοδίων, το 1998, με το οποίο κατόρθωσαν να
αντικαταστήσουν όλους τους αστυνομικούς που ήταν αναγκαίοι για να βάλουν τάξη
στο χάος. Αυτή η πολιτική ακολουθείται και σήμερα ακόμη στο Παρίσι. Όποιος
κινείται στον αυτοκινητόδρομο Α1, νότια της γαλλικής πρωτεύουσας, καλείται να
πληρώσει αυξημένα διόδια τις Κυριακές το βράδυ. Τότε, οι περισσότεροι
Παριζιάνοι επιστρέφουν από τα εξοχικά τους, με αποτέλεσμα να παρατηρείται
αυξημένη κίνηση.

Στην Αυστρία και την Ελβετία υπάρχουν διόδια αυξημένης κίνησης για τα φορτηγά.
Οι γερμανικές αρχές ζητούν από την Daimler Chrysler και τη Vodafone να
εξελίξουν ένα αντίστοιχο σύστημα. Η Ευρωπαϊκή Ένωση σχεδιάζει να προχωρήσει σε
ανάλογες κινήσεις σε οκτώ πόλεις. Σε αυτές περιλαμβάνονται η Ρώμη, η Κοπεγχάγη
και το Εδιμβούργο. Επίσης, υπάρχει σκέψη το μέτρο αυτό να εφαρμοστεί σε 30
βρετανικές πόλεις. Τώρα που η τεχνολογία έχει ωριμάσει για την εφαρμογή μιας
τέτοιας τακτικής, το πρόβλημα εντοπίζεται στην υποδοχή που θα επιφυλάξει το
κοινό σε ένα τέτοιο μέτρο.

Πολιτικό κόστος

Το πρόβλημα είναι πιο σοβαρό στην Ολλανδία, όπου το υπουργείο Μεταφορών
εξετάζει τη λύση να χρησιμοποιήσει ειδικές συσκευές στα αυτοκίνητα, με τις
οποίες θα χρεώνει τους ιδιοκτήτες τους ανάλογα με το πώς κινούνται. Με τη
χρήση δορυφόρων, το σύστημα θα μπορεί να ελέγχει την απόσταση που διανύει ένας
οδηγός, τους δρόμους που χρησιμοποιεί και τις ώρες της ημέρας (ή της νύχτας)
που κινείται με το αυτοκίνητό του. Η χρέωση θα γίνεται σε μηνιαία βάση. Το
υπουργείο φιλοδοξεί να έχει τοποθετηθεί μια τέτοια συσκευή σε κάθε αυτοκίνητο
ώς το 2006. Όμως, οι πολιτικοί φοβούνται τόσο πολύ τη λαϊκή κατακραυγή, που
αποφάσισαν να αναβάλουν την ψήφιση του σχετικού νόμου για το τέλος του έτους,
ώστε η ημερομηνία να απέχει όσο γίνεται περισσότερο από τις εκλογές του Μαΐου.

Χαμένα δισ.

Το έντονο κυκλοφοριακό πρόβλημα δεν είναι… προνόμιο μόνο των ελληνικών μεγαλουπόλεων. Ουρές ακίνητων αυτοκινήτων σχηματίζονται στις μεγαλύτερες ευρωπαϊκές πόλεις, όπως είναι το Λονδίνο, και για την αντιμετώπιση της κατάστασης προτείνεται να μπουν διόδια στις προβληματικές περιοχές

Ωστόσο, τα διόδια δεν βρίσκουν απαραίτητα αντίθετους τους πολίτες. Και αυτό
γιατί, όπως έχει αποδειχτεί και στην περίπτωση του Τρόντχαΐμ, στη Νορβηγία, το
μέτρο μειώνει την κυκλοφορία στις ώρες αιχμής. Στο Λονδίνο, πάντως, ο δήμαρχος
Κεν Λίβινγκστον αντιμετώπισε θυελλώδη αντίδραση, όταν θέλησε να χρεώνει όσους
ήθελαν τις καθημερινές να κυκλοφορούν στο κέντρο με τα αυτοκίνητά τους. Το
κεντρικό Λονδίνο αντιμετωπίζει σοβαρότατα προβλήματα. Είναι ενδεικτικό, ότι το
2000 η μέση ωριαία ταχύτητα στο κέντρο έπεσε στα επίπεδα – ρεκόρ των 16
χιλιομέτρων την ώρα.

Χωρίς σταθμούς

Το δημαρχείο εκτιμά ότι το κυκλοφοριακό κοστίζει στην πόλη, κάθε εβδομάδα, 2,9
εκατ. δολάρια σε χαμένη παραγωγικότητα. Για να καταπολεμηθεί αυτό, ο δήμαρχος
σχεδιάζει να βάλει τους οδηγούς να πληρώνουν διόδια 7 δολαρίων για να
κινούνται μέσα σε έναν χώρο 20 τετραγωνικών χιλιομέτρων. Η χρέωση θα
πραγματοποιείται χωρίς σταθμούς διοδίων, χάρη σε κάμερες υπερυψηλής ανάλυσης,
που θα φωτογραφίζουν τις πινακίδες των αυτοκινήτων και θα πραγματοποιούν την
ανάλογη χρέωση.

Στις ΗΠΑ

Τα διόδια για το μποτιλιάρισμα δεν έχουν πολλούς οπαδούς στις ΗΠΑ, όπου η
ιδιωτικοποίηση των δρόμων έχει καθυστερήσει και οι υπέρμαχοι των φτωχών
φωνάζουν ότι περισσότερο θα πληγούν οι αυτοκινητιστές με χαμηλότερα
εισοδήματα, που πηγαίνουν κάθε μέρα στη δουλειά τους. Πάντως, οι καθυστερήσεις
λόγω του μποτιλιαρίσματος εκτιμάται ότι κοστίζουν κάθε χρόνο στους Αμερικανούς
περί τα 78 δισ. δολάρια. Στο ποσό αυτό περιλαμβάνονται οι χαμένες ώρες
εργασίας και τα καύσιμα που καταναλώνονται όσο τα οχήματα παραμένουν ακίνητα
στις ουρές. Το ποσό αυτό είναι μεγαλύτερο από το ακαθάριστο αγροτικό προϊόν,
αλλά και από το ποσό που δαπανά το κράτος για όλους τους στρατιωτικούς σε
ετήσια βάση.

Όμως, το πρόβλημα παραμένει. Αν τα διόδια είναι χαμηλά, οι οδηγοί θα τα
πληρώνουν χωρίς ιδιαίτερο πρόβλημα, προκειμένου να κάνουν τη δουλειά τους.
Στην περίπτωση, πάλι, που τα διόδια είναι υψηλά, δημιουργείται κοινωνική
κατακραυγή. Και αυτό είναι ένα πολιτικό πρόβλημα, που καμιά τεχνολογία δεν
μπορεί να λύσει.

© Forbes Global Inc.

Επιμέλεια διεθνών οικονομικών θεμάτων: Σπύρος Δημητρέλης, Γιώργος Κανελλόπουλος