Διαστάσεις Μύθοι και μυστήρια

Το 37% της γαλλικής εργατικής τάξης δεν πήγε να ψηφίσει. Και εκείνοι που
ψήφισαν ανέδειξαν νικητή τον Λεπέν με 20%. Δύο αριθμοί που μιλούν από μόνοι
τους.

Σκίτσο του Σεργκέι (από τη «Μοντ»)

Ο Λιονέλ Ζοσπέν είχε μια καλή πρωθυπουργική θητεία. Μείωσε την ανεργία,
προώθησε το 35ωρο, υπερασπίστηκε το κοινωνικό κράτος, εργάστηκε για την
ενοποίηση της Ευρώπης. Καλή, αν και με λάθη, ήταν και η προεκλογική του
εκστρατεία. Υπερασπίστηκε το έργο του, έκανε ορισμένες προτάσεις
κεντροαριστερής κατεύθυνσης, και μερικές ακόμη πιο προωθημένες. Δεν έμπλεξε σε
σκάνδαλα, δεν προσέβαλε κανέναν (εκτός ίσως από τους συνταξιούχους, όταν
χαρακτήρισε «γερασμένο» τον Σιράκ), δεν έδωσε υποσχέσεις που να μην μπορεί να
τηρήσει. Και τότε γιατί έχασε; Γιατί κατεγράφη μια τόσο μεγάλη ψήφος
διαμαρτυρίας;

Πρώτα απ’ όλα, η καλή πορεία της οικονομίας δεν οδηγεί κατ’ ανάγκην σε
εκλογική νίκη: το είχαμε δει με τον Κλίντον και τον Ντ’Αλέμα, το είδαμε
προχθές με τον Ζοσπέν, θα το δούμε πιθανότατα αύριο με τον Σημίτη. Όπως
σημειώνει όμως ο γάλλος δημοσιολόγος Μαρκ Λαζάρ στη Ρεπούμπλικα,
υπάρχει και ένα γαλλικό παράδοξο: ο κόσμος δεν κατανοεί ή δεν ενδιαφέρεται για
τους οικονομικούς δείκτες. Σε όλες τις δημοσκοπήσεις των τελευταίων 50 ετών
διαπιστώνει κανείς πως όταν υπάρχουν άριστα οικονομικά αποτελέσματα, οι Γάλλοι
λένε ότι η κατάστασή τους χειροτερεύει. Ο τρόπος με τον οποίο η κοινή γνώμη
βιώνει την κατάσταση είναι σημαντικότερος από τα αντικειμενικά αποτελέσματα.
Επιπλέον, η πολιτική κουλτούρα της γαλλικής Αριστεράς δεν τα είχε ποτέ καλά με
τις μεταρρυθμίσεις. Αυτό που αναζητούσε ανέκαθεν ήταν η ιδανική κοινωνία – εξ
ού και η πολύ καλή επίδοση της (τροτσκίστριας) Αρλέτ.

Αν οι παραπάνω παράγοντες εξηγούν την πτώση του Λιονέλ Ζοσπέν, το στοιχείο που
οδήγησε στην έκρηξη του Λεπέν είναι χωρίς αμφιβολία η περίφημη insecurite, η
ανασφάλεια, η αβεβαιότητα. Πίσω από τον όρο αυτό, λέει ο ιστορικός Εμμανυέλ
Τοντ στην Ελ Παΐς, κρύβονται πολλά πράγματα: ο φόβος ότι το κοινωνικό
κράτος δεν θα μας προστατεύει στο μέλλον, η απειλή που αντιπροσωπεύει ο
μετανάστης, το αίσθημα κενού από την εξαφάνιση των ιδεολογιών, ο μύθος της
αύξησης της εγκληματικότητας. Μύθος, αφού οι ληστείες μπορεί να έχουν αυξηθεί,
αλλά οι φόνοι είναι σήμερα λιγότεροι σε σχέση με πριν από δέκα χρόνια. Μύθος,
που η 11η Σεπτεμβρίου συνέβαλε αποφασιστικά στη διαιώνισή του.

Ποιοι καίνε σήμερα αυτοκίνητα, κλέβουν κινητά τηλέφωνα και πετροβολούν
λεωφορεία στη Γαλλία; Άνθρωποι κάτω των 35 ετών που προέρχονται από τα λαϊκά
στρώματα, στρώματα δηλαδή εγκαταλελειμμένα στον εαυτό τους. Οι νέοι αυτοί, σε
μια πλούσια κοινωνία, δεν διαμαρτύρονται επειδή είναι φτωχοί, αλλά επειδή
διαπιστώνουν ότι είναι άχρηστοι. Κανείς δεν ζητά τίποτα απ’αυτούς. Το να καις
αυτοκίνητα (ή να ψηφίζεις Λεπέν) είναι φυσικά βλακώδες. Ποτέ στην ιστορία,
όμως, τα καταπιεσμένα λαϊκά στρώματα δεν εφηύραν για τον εαυτό τους μια
ιδεολογία που να τους προσφέρει προοπτικές και στόχους.