Ήρθε η ώρα να ξαναμετρήσουμε την Ελλάδα

Έχει έκταση 131.940 τετραγωνικά χιλιόμετρα, όσο γράφουν τα σχολικά βιβλία; Ή
μήπως όχι; Σύμφωνα με τις πιο πρόσφατες και περισσότερο ακριβείς μετρήσεις, η
συνολική έκταση της Ελλάδας είναι κατά τέσσερα τετραγωνικά χιλιόμετρα
μεγαλύτερη (131.944 τετραγωνικά χιλιόμετρα, σύμφωνα με στοιχεία του 1995). Το
υψόμετρο του Ολύμπου, του ψηλότερου βουνού της χώρας μας, έχει… αλλάξει κι
αυτό, τα τελευταία χρόνια.

Παλαιότεροι άτλαντες, αλλά και τα βιβλία Γεωγραφίας που διδάσκονται στο
Δημοτικό («Εμείς κι ο Κόσμος», Δ’ Τάξη), αναφέρουν ότι το ύψος του Ολύμπου
είναι 2.917 μέτρα. Κάποιοι άλλοι χάρτες (τουριστικοί κυρίως) αναφέρουν
υψόμετρο 2.903 μέτρων. Όμως, πριν από οκτώ χρόνια, ειδική ερευνητική ομάδα με
επικεφαλής δύο καθηγητές του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης
πραγματοποίησαν μια μέτρηση ακριβείας με GPS (Global Positioning System),
λαμβάνοντας υπ’ όψιν τους τα δεδομένα για το πεδίο βαρύτητας της Γης. Οι
μετρήσεις τους διήρκεσαν οκτώ ώρες και κατέγραψαν μια διαφορά ενός μέτρου
παραπάνω. Όπως εξηγεί ο Κώστας Κατσάμπαλος, καθηγητής στο Τμήμα Αγρονόμων
Τοπογράφων Μηχανικών του ΑΠΘ, τελικά, το «σωστό» ύψος του Ολύμπου είναι
2.918,80 μέτρα…

Κι αυτό, μέχρι… νεωτέρας. Αν υπάρξουν όργανα μεγαλύτερης ακριβείας ή αν
διαφοροποιηθεί το επίπεδο της θάλασσας – πράγμα που συμβαίνει αργά αλλά
σταθερά – ο χάρτης και οι αριθμοί που περιγράφουν την Ελλάδα θ’ αλλάξουν και
πάλι. Όπως εξηγεί ο Κωστής Χατζημιχάλης, πρόεδρος στο Τμήμα Γεωγραφίας του
Χαροκοπείου Πανεπιστημίου, «οι ακριβείς μετρήσεις για τα υψόμετρα των βουνών
στηρίζονται στο επίπεδο της θάλασσας, το οποίο διαφοροποιείται από χρόνο σε
χρόνο ή μπορεί να αλλάξει τραγικά σε χρονικό διάστημα από 50 μέχρι 100 χρόνια,
εξαιτίας του φαινομένου του θερμοκηπίου.

Το μήκος των ακτών, το συνολικό εμβαδόν της χώρας, το ύψος της θάλασσας είναι
δεδομένα που διαμορφώνονται ανάλογα με τα όργανα μέτρησης που έχουμε στη
διάθεσή μας και που, όσο περνά ο καιρός, γίνονται ολοένα και πιο ακριβή. Η
κλίμακα της μέτρησης παίζει επίσης πολύ σημαντικό ρόλο. Μετρήσεις σε κλίμακα
ακριβείας (1:25.000) έχουμε μόνο για το 5-10% του ελληνικού χώρου. Πλήρη
κάλυψη της ελληνικής έκτασης έχουμε σε κλίμακα 1:50.000».

«Ήδη από τα μέσα του 1800, ενώ η Γεωγραφία εντάσσεται στη Βασική και Μέση
Εκπαίδευση, κρατά μια δευτερεύουσα θέση, είτε ως “θεραπαινίς της Ιστορίας”
είτε ως μάθημα αποστήθισης ονομάτων και αριθμών», λέει ο Κωστής Χατζημιχάλης.
«Στα χρόνια που μεσολαβούν, μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του ’90, η συζήτηση
για τα θέματα της Γεωγραφίας είναι διασπασμένη σε πολλούς ανεξάρτητους χώρους:
μαθήματα ανθρωπογεωγραφίας αναπτύχθηκαν μετά το 1950, αρχικά στις οικονομικές
σχολές (Οικονομική Γεωγραφία) και αργότερα στις πολυτεχνικές (Αστική,
Κοινωνική Γεωγραφία, Χαρτογραφία, Διαχείριση Χώρου, Αστική και Περιφερειακή
Ανάπτυξη, Χωροταξία). Καθώς όλοι αυτοί οι διασπασμένοι μέχρι πρότινος τομείς
επιχειρείται να ενωθούν και να προσφέρουν τη συνολική εικόνα, αλλάζει και η
γνώση μας γύρω από τη γεωγραφία της Ελλάδας, γίνεται πληρέστερη, ξεφεύγει από
τη στείρα παράθεση αριθμητικών δεδομένων».

Αλλαγές λόγω… καταστροφών

Η Ελλάδα αλλάζει. Άλλοτε γρήγορα και ξαφνικά, άλλοτε σε χρονικό
διάστημα μερικών ετών και, ταυτόχρονα πάντα, σε κλίμακα γεωλογικού χρόνου
(μερικών εκατομμυρίων ετών, δηλαδή). Ο κ. Κωστής Χατζημιχάλης, καθηγητής
Οικονομικής Γεωγραφίας και πρόεδρος στο Τμήμα Γεωγραφίας του Χαροκοπείου
Πανεπιστημίου Αθηνών, εντοπίζει, ενδεικτικά, αλλαγές στον ελλαδικό χώρο που
είτε έγιναν αστραπιαία είτε εξελίχθησαν και έγιναν αισθητές μέσα σε λίγα
χρόνια.

«Οι πιο ξαφνικές αλλαγές στη γεωγραφία του ελληνικού χώρου οφείλονται συνήθως
σε φυσικές καταστροφές: σεισμούς, κατολισθήσεις, πλημμύρες ποταμών, φωτιές,
κ.λπ. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το πώς διαμορφώθηκε η Δυτική Αθήνα, τα
Γρεβενά ή το Αίγιο, ύστερα από τους μεγάλους σεισμούς». Βιομηχανικά ατυχήματα
αλλά και μεγάλες φωτιές σε δασικές εκτάσεις μπορούν επίσης να αλλάξουν άρδην
τη φυσιογνωμία μιας περιοχής. «Συνέβη στην Πάρνηθα, αλλά και στον Αξιό ποταμό,
με τη μετακίνηση της μόλυνσης από την περιοχή των Σκοπίων», σημειώνει ο ίδιος
και τονίζει πως «διαφοροποίηση προκάλεσαν επίσης και τα προβλήματα σύνδεσης με
την Ευρώπη την περίοδο των πολέμων στη Γιουγκοσλαβία, αλλά και τα προβλήματα
υποδοχής και εγκατάστασης προσφύγων».

Αλλαγές που εξελίσσονται αργότερα και γίνονται αισθητές έπειτα από μερικά
χρόνια, συνέβησαν επίσης. «Η Βόρεια Εύβοια και η Πάτρα άλλαξαν, όταν έκλεισαν
οι τοπικές βιομηχανίες. Το ίδιο συνέβη και στην Ερμούπολη της Σύρου, όταν
έκλεισε το ναυπηγείο. Η λειτουργία ενός μεγάλου τεχνικού έργου, επίσης
προκαλεί διαφοροποιήσεις, τόσο στη χρήση όσο και στην αξία της γης. Το
βιώνουμε αυτή την περίοδο στις περιοχές γύρω από τους σταθμούς του Μετρό, αλλά
και στην κοιλάδα των Μεσογείων, μετά τη λειτουργία του νέου αεροδρομίου».
Χρόνο με το χρόνο, αλλάζουν και πολλές τουριστικές περιοχές, με την προσθήκη
νέων δωματίων, εστιατορίων ή μπαρ. «Συμβαίνει στις ακτές της Πάρου και της
Νάξου, στη Χαλκιδική, την Κρήτη», λέει ο κ. Χατζημιχάλης. «Αναδιαμόρφωση του
χάρτη της Ελλάδας προκαλεί επίσης η δημιουργία νέων παραθεριστικών οικισμών ή
νέων αστικών περιοχών, αλλά και επεκτάσεις στα σχέδια πόλης».

Και ο παράγων άνθρωπος

Οι αριθμοί και τα δεδομένα των μετρήσεων, μόνο περιγραφική αξία έχουν και
όχι ουσιαστική, λέει ο Κωστής Χατζημιχάλης, πρόεδρος στο Τμήμα Γεωγραφίας του
Χαροκοπείου Πανεπιστημίου. «Η ουσία βρίσκεται στις ανθρωπογενείς αλλαγές, στη
σύνδεση της φυσικής με την ανθρώπινη γεωγραφία, στην επιστήμη δηλαδή που
μελετά την εξέλιξη στην οικονομία, στις χωρο-κοινωνικές αντιθέσεις που
στηρίζονται στο φύλο, τη φυλή, την εθνικότητα, τη θρησκεία, τον τόπο, την
πολιτισμική ταυτότητα, στη γεωγραφία της καθημερινής ζωής». Αυτή, επισημαίνει,
είναι μια επιστήμη που έμεινε ξεχασμένη στην Ελλάδα από τα μέσα του 1800 και
έκανε ξανά την εμφάνισή της πρόσφατα, με την ίδρυση δύο πανεπιστημιακών
γεωγραφικών Τμημάτων (στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου και το Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο).

INFO

http: //www.hua.gr/gpage.htm

Κωστή Χατζημιχάλη, «Γεωγραφία, Ανάπτυξη και Πολιτική», εκδ. «Ο Πολίτης»