Εύθραυστη τέχνη, γυάλινος έρωτας

Ο μικρούλης Έρωτας δαμάζει όλες τις δυνάμεις. Το θαλάσσιο άλογο καθρεφτίζεται στη γυάλινη φιάλη από τη Σίφνο στα νερά της εύθραυστης πολυτέλειας

Ένας άγνωστος θησαυρός ανέβηκε από τις αποθήκες του Εθνικού
Αρχαιολογικού Μουσείου στην αίθουσα των περιοδικών εκθέσεων και κάνει σήμερα
την πρώτη δημόσια εμφάνισή του. Είναι τα 215 αρχαία γυάλινα αγγεία που
εκφράζουν την πιο «εύθραυστη πολυτέλεια» της αρχαίας τέχνης.

Τα γυάλινα αγγεία αποτελούν μικρό δείγμα των μεγάλων συλλογών με τα
άγνωστα αριστουργήματα του μουσείου, χρυσά, μικροτεχνία κ.α. που δεν βλέπουμε
ποτέ. Γιατί; Επειδή δεν υπάρχει χώρος να εκτεθούν. Αποτελεί, όμως, η ίδια η
έκθεσή τους και το πρώτο δείγμα της απόφασης του μουσείου να ανοίξει τα χαρτιά
του και να δείξει τις τεράστιες δυνατότητές του.

Χίλια πεντακόσια γυάλινα αντικείμενα κάθε λογής, σχήματος, τεχνικής,
χρωμάτων και εποχής από τις συλλογές του μουσείου, ανθολογούνται για τις
ανάγκες της έκθεσης «Εύθραυστη πολυτέλεια». Επικεφαλής της πολυπρόσωπης
επιστημονικής ομάδας, η υπεύθυνη των συλλογών κεραμεικής του μουσείου
αρχαιολόγος Ελισάβετ Στασινοπούλου.

Τυχερός αριθμός το 14. Ο 14ος αιώνας. Στην αφετηρία είναι ο 14ος αιώνας
π.Χ., η Μυκηναϊκή Εποχή. Το τέρμα, 2.800 χρόνια μετά, είναι με τον 14ο αιώνα
μ.Χ. και μια χαρακτηριστική σειρά σπάνιων πολύχρωμων ανατολίτικων αγγείων.

Προσέξτε στην πρώτη βιτρίνα πόσο ωραία λειασμένα είναι τα γυάλινα
αγγεία που βρέθηκαν μέσα σε μυκηναϊκούς θολωτούς τάφους – από τον Κακόβατο και
από τις Μυκήνες. Στις πινακίδες της γραμμικής γραφής της Πύλου αναφέρεται και
το πρώτο όνομα του γαλαζοπράσινου γυαλιού «κύανος» (ku-wa-no).

Αέρινη – ή νερένια – όπως και την ονομάσεις, η ατμόσφαιρα της έκθεσης,
που δημιουργείται από το χρώμα των τοίχων και το χρώμα του φυσικού γυαλιού,
αναδεικνύει την κυρίαρχη αίσθηση του αρχαίου γυαλιού – τη διαφάνεια. Ακούσαμε
από τον διευθυντή κ. Νίκο Καλτσά ότι χρειάστηκαν είκοσι δοκιμές από την
αρχιτέκτονα κυρία Τσιρώνη για να βρεθεί η τέλεια απόχρωση.

Τέχνη της φωτιάς: Πολύ κατατοπιστικά και κατανοητά τα κείμενα που
εξηγούν πώς γεννήθηκε το γυαλί πριν από 5.000 χρόνια στη Μεσοποταμία, τι
χρειάζεται για να γίνει το γυαλί – χαλαζιακή άμμος, ποτάσα, σόδα, ασβέστης,
αλκαλικές ενώσεις – και ποιες ήταν οι βασικές τεχνικές της αρχαιότητας για την
κατασκευή των αγγείων. Η πρώτη έπλαθε τα «κορδόνια» ή τις ράβδους του μαλακού
ζεστού γυαλιού γύρω από έναν «πυρήνα», όπως περίπου πλάθουμε κουλουράκια ή με
άλλους ανάλογους τρόπους. Στο τέλος αφαιρούσαν τον πυρήνα. Η δεύτερη ήταν το
χυτό γυαλί, μέσα σε δύο καλούπια – θετικό και αρνητικό.

Τομή στην ιστορία του γυαλιού είναι η εφεύρεση τον 1ο αι. π.Χ. ενός
εργαλείου, ενός σωλήνα, του φυσητήρα, που επέτρεψε πλέον την εύκολη μαζική
παραγωγή και διάδοση.

Το πιο μεγάλο και πιο σπάνιο έκθεμα, στην πιο μοντέρνα γραμμή, ο κάδος από την Κύπρο, διατηρήθηκε άθικτο επί 24 αιώνες

Έκπληξη: Πώς διατηρήθηκαν σχεδόν άθικτα τα υπέροχα γυάλινα ψηφιδωτά
αγγεία από το Ναυάγιο των Αντικυθήρων, που βρέθηκαν πριν από έναν αιώνα και
ήταν θαμμένα στον βυθό της θάλασσας επί σχεδόν δύο χιλιάδες χρόνια.

Το σετ. Τα αγγεία από ημιδιαφανές γυαλί, με τις πολύ καθαρές γραμμές,
είναι δείγμα του τοπικού εργαστηρίου παραγωγής το οποίο λειτουργούσε στην
Κρήτη τον 4ο αιώνα π.Χ. Τεχνικά αυτές οι πυξίδες-κουτιά για τη φύλαξη διαφόρων
αντικειμένων είναι ένας συνδυασμός. Το χυτό αγγείο τελειοποιήθηκε πάνω στον
τροχό.

Το πιο μοντέρνο αλλά και πιο σπάνιο κομμάτι είναι ένας μεγάλος γυάλινος
κάδος του 4ου αι. π.Χ. που έφθασε άθικτος έως τις μέρες μας από την Κύπρο.
Είναι η ενσάρκωση της απλότητας της γραμμής και της τελειότητας της εκτέλεσης
που μας υποδέχεται στην είσοδο.

Αχάτη θυμίζει ο τόσο φυσικός συνδυασμός των λευκών και των καφέ-μπεζ
νερών στα κομψά οξυπύθμενα μεγάλα αγγεία που βρέθηκαν σε τάφο στο Παλαιόκαστρο
της Καρδίτσας.

Έρωτας: Δεν θα μπορούσε να λείπει η ανάγλυφη παράσταση του μικρούλη
θεού που δαμάζει ένα τεράστιο θαλάσσιο τέρας – τον γρύπα – και στην άλλη
πλευρά της φιάλης οδηγεί κατά τις βουλήσεις του ένα υπέροχο θαλάσσιο άλογο. Το
μικρό διάφανο αγγείο βρέθηκε στη Σίφνο.

Ευχή: «Κέρδος και ευφροσύνη – οινοποσία». Είναι χαραγμένη σε μια κούπα
από την Τανάγρα της Βοιωτίας και θα τη βρείτε γραμμένη σ’ ένα αγγείο του 1ου
αιώνα με τον αριθμό 2886 στην πέμπτη βιτρίνα, από αριστερά.

Μαζικά κυκλοφόρησαν τα μυροδοχεία, από φυσητό γυαλί, με το λεπτό
στόμιο, σε όλα τα μεγέθη από μικροσκοπικά έως τεράστια.

Καινούργιο: Μέχρι πρόσφατα πίστευαν ότι η πρώτη ύλη του γυαλιού για τα
λίγα εργαστήρια που λειτουργούσαν στην Ελλάδα ήταν εισαγόμενη. Τώρα γνωρίζουμε
ότι στη Ρόδο λειτουργούσε από τα τέλη του 4ου αι. π.Χ. μονάδα παραγωγής υάλου.

Πυξίδα χρειάζεται για να φθάσεις έως την αίθουσα περιοδικών εκδηλώσεων.
Ακολουθήστε την ευθεία από την κεντρική είσοδο, διαμέσου της μυκηναϊκής
συλλογής. Στο βάθος της επόμενης αχανούς αίθουσας είναι οι μνημειακές
μαρμάρινες σκάλες που οδηγούν στον άνω όροφο του μουσείου. Η έκθεση βρίσκεται
στα δεξιά τους.

INFO

Πότε: Δευτέρα 10.30-14.45. Τρίτη έως Κυριακή 8.30-14.45.

Πόσο: Το εισιτήριο κοστίζει 5,87 ευρώ. Δωρεάν για νέους έως 18 ετών,
μισή τιμή για τους άνω των 55.

Διάρκεια: Έως τα τέλη Ιουλίου.

Σημείωση: Επίκειται η αλλαγή ωραρίου – επέκταση των ωρών λειτουργίας
έως το απόγευμα.