Περί αρχαίου βιασμού (ή αποπλάνησης;)

Η αρχαία ελληνική μυθολογία είναι γεμάτη βιασμούς. Ή μήπως όχι; Και ο βιασμός
στην αρχαιότητα είχε σχέση με την έννοια που του δίνουμε σήμερα; Τούτο είναι
το ερώτημα που απασχολεί επιστημονικό συνέδριο που διεξάγεται από το
Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου.

«Βίασε ή αποπλάνησε ο Πάρις την Ωραία Ελένη;» είναι το ερώτημα που απασχολεί
την Κάρεν Πιρς από το Πανεπιστήμιο της Ουαλίας. Δεν ήταν και – ίσως να μην
είναι ακόμη και σήμερα από ό,τι φαίνεται – ξεκαθαρισμένα τα όρια ανάμεσα στη
βίαιη ερωτική πράξη, τον βιασμό, την απαγωγή, τον γάμο, την αποπλάνηση και την
ερωτική καταδίωξη. «Η πρώτη νύχτα του γάμου και ο βιασμός ήταν δύο πολύ
συγγενικές έννοιες για τα κορίτσια στην αρχαιότητα», υποστηρίζει η Μαίρη
Μπαβάροβα από το Πανεπιστήμιο του Σικάγου. Και θεωρεί ότι συχνά οι ιστορίες
βιασμών δεν ήταν μόνον ένας απλοϊκός τρόπος για να δικαιολογηθεί η «θεϊκή»
καταγωγή της άρχουσας τάξης, αλλά κατά την αρχαϊκή και κλασική εποχή
χρησιμοποιούνταν σχεδόν ως «όπλο» για τον έλεγχο των πολιτικών και κοινωνικών
θεσμών.

Η αρπαγή της Ωραίας Ελένης από τον Πάρι, σε αττικό αγγείο

Σε μια φεμινιστική ανάγνωση της μυθολογίας, η Σούζαν Ντίσι από το Πανεπιστήμιο
του Μάντσεστερ θεωρεί ως «ύποπτες» τις μεταμορφώσεις του Διός. Άλλοτε ως
ταύρος, άλλοτε ως κύκνος, ακόμα και ως χρυσή βροχή, κατάφερε να ξεγελάσει
πολλές φορές τα υποψήφια θύματά του και να ερωτοτροπήσει μαζί τους. Εκείνες
συνήθως ανυποψίαστες υπέκυπταν στις επιθυμίες του, αφού η μεταμόρφωσή του δεν
τους επέτρεπε να καταλάβουν τι επρόκειτο να συμβεί και να τρέξουν για να
ξεφύγουν. «Μήπως το ότι ο θύτης δεν κυνηγά το θύμα του υποκρύπτει την έλλειψη
βίας στη σχέση;» είναι το ερώτημα που θέτει και καταλήγει στο συμπέρασμα πως
πίσω από τούτη τη συμπεριφορά υποβόσκει η ανατροπή της πατριαρχικής βίας και
δύναμης.

Όσο για τους χώρους στους οποίους συντελείται η ερωτική πράξη (συνήθως κήποι,
σπήλαια, ακρογιαλιές και πηγές), δεν αποκλείεται να εννοείται μεταφορικά η
αρχαία κοινωνική ιδεολογία, σύμφωνα με την οποία η σεξουαλική υποταγή μιας
παρθένου «σημαίνει» την υποταγή της άγριας φύσης στο ανθρώπινο στοιχείο, όπως
υποστηρίζει η Ε. Καρακαντζά από το Ελληνικό Ανοιχτό Πανεπιστήμιο.