Δρόμοι

Η παρακμή…

… της ελεύθερης αγοράς βρίσκεται μπροστά μας. Μπορεί οι διεθνείς οικονομικοί
οργανισμοί να κάνουν πως δεν την βλέπουν, αλλά είναι γεγονός πως έχουμε μπει
σε μια νέα εποχή κρατικής ισχύος. Ας πάρουμε την Αμερική. Η κυβέρνηση Μπους
έβαλε κατά μέρος όσα έλεγε για τις αρετές του ελεύθερου εμπορίου και επέβαλε
δασμούς στον εισαγόμενο χάλυβα. Ο πρόεδρος της αμερικανικής κεντρικής τράπεζας
Άλαν Γκρίνσπαν ξεσκόνισε από τα ράφια του τον Κέυνς και προσπαθεί να
αναθερμάνει την αμερικανική οικονομία πάση θυσία. Οι αμυντικές δαπάνες
απειλούν να φέρουν τον αμερικανικό προϋπολογισμό στο «κόκκινο».

Καλά και άγια…

… τα κηρύγματα περί νομισματικής και δημοσιονομικής σταθερότητας, αλλά όταν
πρόκειται για χώρες β’ κατηγορίας, όπως ας πούμε η Αργεντινή. Όταν απειλείται
η μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου, τότε τα ξεγράφουμε όλα με μια μονοκονδυλιά.
Οι ανεπτυγμένες χώρες εξακολουθούν να υποκλίνονται ευλαβικά μπροστά στα
εικονίσματα της ελεύθερης αγοράς, αλλά οι ενέργειές τους δείχνουν πως
προδίδουν τη δεδηλωμένη πίστη τους. Σε όλον τον κόσμο, οι δυνάμεις της αγοράς
παραχωρούν τη θέση τους στις δυνάμεις του πολέμου και της πολιτικής. Αυτό δεν
είναι καθόλου παράξενο για κάποιον σαν τον Τζον Γκρέι, που κάτι τυχαίνει να
ξέρει από ιστορία. Ο καθηγητής της Οικονομικής Σχολής του Λονδίνου πιστεύει
πως η φαντασίωση ότι όλος κόσμος θα γίνει αναπόφευκτα μια μεγάλη ελεύθερη
αγορά δεν είναι παρά γέννημα μιας περιόδου γενικής ευημερίας. Και είναι
βέβαιος ο Γκρέι πως, σε λίγα χρόνια, θα ψάχνουμε να βρούμε υποστηρικτές της
ελεύθερης αγοράς με το φαναράκι. «Ποιος, εγώ;» θα μας λένε. «Ποτέ δεν πίστεψα
σε τέτοιες ανόητες αυταπάτες».

Η αυταπάτη…

… στηρίχτηκε πάνω σε μια διάκριση που δεν έγινε ποτέ. Γιατί άλλο η πίεση για
τη δημιουργία μιας παγκόσμιας ελεύθερης αγοράς και άλλο η διαδικασία της
παγκοσμιοποίησης ή παγκοσμιότητας. Αυτά τα δύο, ο Τζον Γκρέι έχει διαπιστώσει
πως δεν κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση αλλά μάλλον αντίθετα. Η παγκόσμια
ελεύθερη αγορά είναι ένα πολιτικό πρόγραμμα της τελευταίας δεκαετίας. Η
παγκοσμιοποίηση είναι πολύ πιο παλιά – χρονολογείται στον δέκατο ένατο αιώνα,
όταν ο υπερατλαντικός τηλέγραφος συνέδεσε για πρώτη φορά ακαριαία τις αγορές
της Ευρώπης με τις αγορές της Βόρειας Αμερικής.

Ο κόσμος…

… δεν οδεύει σε μια ενιαία και ομοιόμορφη οικονομία της αγοράς. Η παρακμή
της αγοράς, που έχει ήδη αρχίσει, δημιουργεί νέες συνθήκες για τις οποίες οι
περισσότεροι είμαστε απροετοίμαστοι. Οι πολιτικοί, τόσο της Δεξιάς όσο και της
Αριστεράς, υπέκυψαν στην αυταπάτη πως η παγκοσμιοποίηση θα οδηγούσε τον κόσμο
σε μια εποχή ειρήνης και αφθονίας, στην οποία το κράτος θα είχε μειωμένο ρόλο.
Η πραγματικότητα έδειξε ακριβώς το αντίθετο. Η παγκοσμιοποίηση κατέληξε σε ένα
ημιαναρχικό περιβάλλον, που απειλεί ακόμη και τα ισχυρότερα κράτη (11/9). Η
αντίδραση, όπως τη βλέπουμε ήδη στην Αμερική, ήταν φυσική και αναπόφευκτη:
μπαίνουμε σε μια νέα εποχή κρατικής ισχύος.