«Προδότες» εναντίον «προδοτών»

Πολέμιοι και υπέρμαχοι – στο θέμα της ένταξης της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή
Ένωση (Ε.Ε.). Και οι δυο, σύμφωνα με την κατηγορία που εξαπολύουν ο ένας στον
άλλον, είναι «εθνικοί προδότες». Οι υπέρμαχοι της ένταξης κατηγορούν τους
άλλους ότι δεν θέλουν τον εκδημοκρατισμό. Κι εκείνοι αντιτείνουν ότι με τον
εκδημοκρατισμό και την Ευρώπη θα δοθούν δικαιώματα στους Κούρδους, με
αποτέλεσμα να διαμελιστεί η Τουρκία…

Οι υποσχέσεις. Από τις 33 υποσχέσεις για μεταρρυθμίσεις που έχει δώσει ο Τούρκος υπουργός Ισμαήλ Τζεμ (αριστερά), ο οποίος εικονίζεται με τον Χαβιέρ Σολάνα, στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η χώρα του έχει εκπληρώσει μόνο τις μισές

Η σύγκρουση του δίπολου έχει ξεκινήσει από καιρό, έφθασε όμως στο αποκορύφωμά
της την περασμένη εβδομάδα, όταν η στρατιωτική γραφειοκρατία – κεμαλιστική εξ
ορισμού – που έχει φροντίσει με αποφασιστικότητα να παραμείνει το πρόσωπο της
Τουρκίας στραμμένο προς τη Δύση, έδειξε «σημάδια» υπαναχώρησης. Ο γενικός
γραμματέας του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας στρατηγός Τουντζέρ Κιλίντς είπε
«εκφράζοντας προσωπική άποψη» σε συμπόσιο διοργανωμένο από την Πολεμική
Ακαδημία (6-7/3) ότι «η χώρα πρέπει να εγκαταλείψει τον “καημό της Ευρώπης”
και με το βλέμμα προσηλωμένο στις ΗΠΑ να προχωρήσει σε αναζητήσεις συνεργασιών
με τη Ρωσία και, γιατί όχι, το Ιράν».

Οι πολέμιοι της ένταξης, που θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως «μερίδα των
εκπροσώπων του Κεμαλισμού» (εθνικιστές, «αριστεροί-χουντικοί διανοούμενοι»,
κουρασμένοι κεμαλιστές), πανηγύρισαν. Να λοιπόν που το έλεγε και ο στρατηγός,
υπάρχουν άλλες προοπτικές απέναντι στην ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση, «μια άλλη
λύση ήταν δυνατή»!

Το ξέσπασμα. Ο επιτελάρχης Χουσεΐν Κιβρίκογλου διευκρίνισε τέσσερις
ημέρες αργότερα (11/3) ότι «οι τουρκικές ένοπλες δυνάμεις στηρίζουν το Εθνικό
Πρόγραμμα Σύγκλισης με την Ε.Ε.» και ότι «ο στρατηγός Κιλίντς εξέφρασε την
προσωπική του άποψη». Το ξέσπασμα όμως του στρατηγού ήταν καίριας σημασίας, αν
μη τι άλλο, επειδή οι υπέρμαχοι αναγκάστηκαν κι αυτοί ν’ ανοίξουν τα χαρτιά
τους.

Μεσούτ Γιλμάζ. Τον τελευταίο χρόνο δίνει αγώνα για την ένταξη της Τουρκίας στην Ε.Ε.

Επιφανής εκπρόσωπός τους, ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Ισμαήλ Τζεμ, ο οποίος
χαίρει εκτιμήσεως από όλα τα χρώματα του πολιτικού φάσματος της Τουρκίας,
«εξερράγη» («Ραντικάλ», 8/3), αντέδρασε, για πρώτη φορά, στον τρόπο και στο
περιεχόμενο της συζήτησης. «Η Ε.Ε. αφορά το μέλλον μας», είπε, «κάναμε μερικά
βήματα προς την ένταξη σε κλίμα συμβιβασμού, τώρα οπισθοδρομούμε. Αυτό είναι
επικίνδυνο». Ο Μεσούτ Γιλμάζ, από την άλλη πλευρά, δεν έχει την έξωθεν καλή
μαρτυρία που έχει ο Τζεμ (βρίσκεται στην εξουσία τα τελευταία είκοσι χρόνια
και έχει φθαρεί αρκετά), δίνει όμως τον τελευταίο χρόνο ως υπεύθυνος της
Γενικής Γραμματείας για την Ένταξη αγώνα υπέρ της ένταξης στην Ε.Ε. Οι
τελευταίες δηλώσεις του («Χουριέτ», 17/3) είχαν χαρακτήρα συγκλονιστικό.

Σκιαγράφησε το πιο απαισιόδοξο σενάριο που μπορεί να προκύψει από τη Διάσκεψη
για τις υποψήφιες χώρες που θα γίνει φέτος τον Δεκέμβριο και προειδοποίησε την
κοινή γνώμη: «Ετοιμαστείτε για τα χειρότερα».

Εικονική συζήτηση. Το θέμα της ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση θα
συζητηθεί ευρέως στην Τουρκία το 2002, αλλά η συζήτηση δεν θα τελειώσει. Θα
γίνει όλο και πιο σκληρή, όλο και πιο φθοροποιός. Όλο και πιο συχνά θα
γίνονται αναφορές στον Ατατούρκ. Όλο και περισσότεροι θα μπουν στον κατάλογο
των «εθνικών προδοτών», ώσπου κάποιοι να χωνέψουν, όπως είπε ο Ισμαήλ Τζεμ,
ότι «η συζήτηση είναι εικονική. Η Ευρώπη δεν αποτελεί απειλή διαμελισμού της Τουρκίας».

Ο στόχος του κεμαλισμού

Αν δεχθούμε ότι ο κεμαλισμός είναι η ιδρυτική ιδεολογία του νέου τουρκικού
κράτους και ότι αυτός είναι κυρίως που «πιέζεται» από τις αλλαγές που
απαιτούνται για να ολοκληρωθεί η «αιωνίως ανολοκλήρωτη» πορεία εκμοντερνισμού
της Τουρκίας, πρέπει να αποτολμήσουμε έναν ορισμό του, με όποιον κίνδυνο
μπορεί να περικλείει μια γενίκευση.

Σε ολόκληρη την εβδομηνταεννιάχρονη (1923) ιστορία της Τουρκικής Δημοκρατίας
δεν έχει υπάρξει ένας και μοναδικός κεμαλισμός. Μπορούμε, όμως, με αρκετή
σιγουριά να πούμε ότι ο κεμαλισμός, όπως και να ερμηνεύθηκε από τις κατά
καιρούς εξουσίες, είχε, πάντοτε, έναν «αμετάβλητο στόχο»: την οικοδόμηση ενός
δυτικού, εθνικού, κοσμικού κράτους.

Οι κεμαλιστές επιδόθηκαν στη σταθεροποίηση της πορείας του εκδυτικισμού (που,
ιστορικά, είναι γενικώς αποδεκτό ότι ξεκινάει με την οθωμανική μεταρρύθμισμη –
δηλαδή, πριν από περίπου 200 χρόνια), συμπληρώνοντάς την – αναμφισβήτητα όχι
«τυχαία» – με ένα κύριο χαρακτηριστικό: τον εθνικισμό, και βάλθηκαν, εν
συνεχεία, να οργανώσουν τη «σύμπνοια» εκδυτικισμού-εθνικισμού.

Η «σύμπνοια» αυτή, φαίνεται, δεν μπορεί να λειτουργήσει πλέον, οι απαιτήσεις
του εκδυτικισμού συγκρούονται με τις απαιτήσεις του εθνικισμού και στο σημείο
αυτό «πιέζονται» και «πιέζουν» οι σημερινοί εκπρόσωποι του μεγάλου
πρωταγωνιστή του εκδυτικισμού της Τουρκίας – του κεμαλισμού.

Μόνον οι μισές από τις «υποσχέσεις» εκπληρώθηκαν

Παράλληλα με τις έντονες συζητήσεις-συγκρούσεις που διεξάγονται στην Τουρκία
σχετικά με την ένταξη στην Ε.Ε., συνεχίζονται οι προσπάθειες για να
εκπληρωθούν οι «υποσχέσεις» που έχει δώσει στις Βρυξέλλες η Άγκυρα με το
Εθνικό Πρόγραμμα Σύγκλισης, το οποίο κατάρτισε, υπέβαλε στην Ε.Ε. και έθεσε σε
ισχύ στις 24 Μαρτίου 2001.

Σκοπός του ΕΠΣ που περιέχει και χρονοδιάγραμμα το οποίο έχει θέσει μόνη της η
Άγκυρα είναι να επιτευχθεί καθορισμός ημερομηνίας έναρξης των διαπραγματεύσεων
ένταξης. Η πρώτη δοκιμασία, από την άποψη αυτή, για την Τουρκία θα είναι το
Συμβούλιο Σύνδεσης Ε.Ε.-Τουρκίας, που θα γίνει στις 16 Απριλίου στο
Λουξεμβούργο.

Ένας χρόνος πέρασε ήδη από τη σύνταξη του ΕΠΣ και στις 16/4 «κλείνει»
ουσιαστικά η προθεσμία των βραχυπρόθεσμων «απαιτήσεων-υποσχέσεων» με πολλά
σπασμένα μάλλον στον έλεγχο της Τουρκίας, καθώς έχει δώσει τριάντα τρεις (33)
«υποσχέσεις», από τις οποίες έχει εκπληρώσει μόνο τις μισές (17).

Εκκρεμούν ακόμη πολύ σημαντικές διευθετήσεις στα θέματα της ελευθερίας της
σκέψης και της έκφρασης (Νόμος περί Τύπου), της Δικαιοσύνης (Δικαστήρια
Κρατικής Ασφάλειας, Κανονισμός Αστυνομίας), το ζήτημα της παιδείας στη μητρική
γλώσσα (κουρδικά, κυρίως), η επικύρωση της Συνθήκης των Ηνωμένων Εθνών για την
Κατάργηση των Φυλετικών Διακρίσεων και άλλα.