Προσωπικότητες και δημοτικές εκλογές

Εν όψει των δημοτικών και νομαρχιακών εκλογών εμφανίζονται στην πολιτική
«αγορά» ονόματα προσωπικοτήτων ή παραγόντων της δημόσιας ζωής, τα οποία
παρουσιάζονται ως «σωτήριες» λύσεις για το μέλλον της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

Το φαινόμενο αυτό, που διογκούται τα τελευταία χρόνια – «εισβάλλοντας» ακόμα
και στο Κοινοβούλιο -, συνδέεται ευθέως με την κρίση αξιοπιστίας των κομμάτων
και του πολιτικού «προσωπικού» και τείνει να θέσει στο περιθώριο πολιτικές
θέσεις και δραστηριότητες που αφορούν κατ’ εξοχήν το ίδιο το περιεχόμενο των
πολιτικών θεσμών.

Εμφανίζεται, δηλαδή, πρωταρχικά μια ουσιώδης αντίφαση: Ενώ τα κόμματα θα
έπρεπε να επεξεργάζονται θέσεις και προγράμματα για τους σημαντικούς
κοινωνικούς και αναπτυξιακούς θεσμούς, ενώ θα έπρεπε να προασπίζουν τις
πολιτικο-ιδεολογικές τους θέσεις και να επιλέγουν με δημοκρατικά/αξιοκρατικά
κριτήρια τους θεσμικούς τους εκπροσώπους, αποποιούνται των πολιτικών τους
ευθυνών και «κρύβονται» πίσω από δημοφιλείς προσωπικότητες, νομίζοντας ότι
έτσι μπορούν να ελαχιστοποιήσουν τις επιπτώσεις μιας ενδεχόμενης εκλογικής
ήττας.

Παρόμοια πρακτική παραίτησης και αποποίησης ευθυνών είναι η ανάδειξη υποψηφίων
μέσω δημοσκοπήσεων. Σε πολλές περιπτώσεις, κυρίαρχο ρόλο διαδραματίζει η
«αναγνωρισιμότητα» και όχι η ικανότητα για το συγκεκριμένο αξίωμα. Έτσι, μέσα
σ’ έναν φαύλο κύκλο, πρόσωπα που γίνονται γνωστά μέσα από τα ΜΜΕ, στη συνέχεια
μετατρέπουν την «αναγνωρισιμότητά» τους σε «αξιολογημένη» επιλογή από την
κοινή γνώμη…

Εμπρός, λοιπόν, στον «δρόμο» που χάραξαν τα γκάλοπ… Στην πραγματικότητα όλες
αυτές οι μεθοδεύσεις και επιλογές οφείλονται στην προϊούσα αδυναμία των
κομμάτων να εκφράζουν τα ευρύτερα κοινωνικά συμφέροντα και να μπορούν να
συνθέσουν τις κοινωνικές αντιθέσεις.

Πράγματι σ’ ένα πλαίσιο διαχειριστικών πολιτικών οι κοινωνικές αντιθέσεις και
τα επί μέρους συμφέροντα δεν μπορούν να οδηγηθούν σε σύνθεση μέσα από
συγκεκριμένες προγραμματικές λύσεις. Παραμένουν στο «εσωτερικό» της κοινωνίας
και, όταν ενεργοποιούνται, η πολιτική εξουσία περιμένει να λυθούν μέσα από
ενδο-κοινωνικές αντιπαραθέσεις, με βάση την περίφημη θεωρία του «κοινωνικού
αυτοματισμού»: όταν δηλαδή μια κοινωνική ομάδα διαμαρτύρεται θα αντιμετωπισθεί
από άλλες ομάδες τις οποίες «ενοχλεί»…

Μη μπορώντας συνεπώς τα κόμματα να επιλύσουν τις κοινωνικές και πολιτικές
αντιθέσεις, αδυνατώντας να εφαρμόσουν συνθετικές διαδικασίες σε εσωκομματικό
επίπεδο για να αντιμετωπίσουν σοβαρά κοινωνικά θέματα, προτείνουν «κατά
συρροήν» δημοκρατικές διαδικασίες και αναθέτουν τα δικά τους προβλήματα στις
αποκαλούμενες «τοπικές κοινωνίες».

Μήπως όμως αυτές οι τοπικές κοινωνίες δεν διαπερνώνται από αντιθέσεις, δεν
καθορίζονται από επί μέρους συμφέροντα, από ομάδες που ιδιοποιούνται
σκανδαλωδώς τους πόρους, από «διαπλεκόμενους» οικονομικούς και πολιτικούς
παράγοντες, από ελεγχόμενα ΜΜΕ;

Όλες αυτές οι αντιθέσεις δεν θα εκφρασθούν άραγε όταν επιλέγονται χωρίς
συντεταγμένες – συνθετικές διαδικασίες και δεσμευτικά αξιολογικά κριτήρια οι
υποψήφιοι για την Τοπική Αυτοδιοίκηση; Όταν οι «δημοσκοπήσεις» προηγούνται για
να καθορίσουν τους «εκλεκτούς»;

Οι εκλογές για την Τοπική Αυτοδιοίκηση αποτελούν ασφαλώς μια κατ’ εξοχήν
πολιτική αναμέτρηση, που από τη φύση της ευνοεί την εκδήλωση της διαμαρτυρίας
απέναντι στην κυβερνητική εξουσία και αποκαλύπτει με ενάργεια τη διάσταση
μεταξύ κοινωνίας και κομμάτων.

Η Νέα Δημοκρατία επιδιώκει να διαμορφώσει στις εκλογές αυτές έναν ευνοϊκό και
μη αναστρέψιμο γι’ αυτήν κοινωνικό και πολιτικό συσχετισμό. Το ΠΑΣΟΚ αποσκοπεί
στην ελαχιστοποίηση των απωλειών και στη μετάθεση της κρίσιμης αναμέτρησης
στις επόμενες βουλευτικές εκλογές, θεωρώντας, όπως οι «Τρώες» του Καβάφη, «πως
μ’ απόφαση και τόλμη θ’ αλλάξουμε της τύχης την καταφορά»…

Επιζητεί γι’ αυτό ευρύτερες κοινωνικές και πολιτικές συμμαχίες, παραβλέποντας
το σημαντικότερο: ότι το πρόβλημά του είναι «εσωτερικό». Είναι η αποδυνάμωση
της ίδιας της κοινωνικής του βάσης, των κοινωνικών του συμμαχιών, που
αποτελούσαν εγγύηση της δυναμικής του και της προοδευτικής του φυσιογνωμίας.

Μόνο αυτή η δυναμική μπορεί να δημιουργήσει ευρύτερα κοινωνικά ρεύματα και όχι
βέβαια οι ευκαιριακές συμπορεύσεις, οι μεταγραφές, οι «εμφυτεύσεις» παραγόντων
και η αναζήτηση από «μηχανής θεών»… Γιατί «δις εις τον αυτόν ποταμόν ουκ αν
εμβαίης» (Ηράκλειτος).

Ο Μενέλαος Γκίβαλος είναι επίκουρος καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο
Πανεπιστήμιο Αθηνών.