Διαστάσεις Τα όνειρα βοηθούν τη μνήμη

Ο Φρόυντ εξήγησε με γοητευτικό τρόπο τα όνειρα. Το κακό είναι πως μάλλον
είχε άδικο.

Όνειρα γλυκά: ένα ποντίκι κοιμάται, ενώ το μηχάνημα καταγράφει τις διαδρομές που έκανε αναζητώντας τροφή

Όταν ένα πουλί κοιμάται, ταυτόχρονα τραγουδά. Αναπαράγει δηλαδή στο όνειρό του
τη λειτουργία των νευρικών κυττάρων που ενεπλάκησαν στο τραγούδι που έμαθε στη
διάρκεια της ημέρας. Η αναπαραγωγή δεν είναι πιστή: κάποιες νότες λείπουν,
άλλες έχουν προστεθεί, ορισμένες είναι αλλαγμένες. Γεγονός είναι όμως ότι όταν
το πουλί ξυπνά, ξέρει καλύτερα το τραγούδι. Κάτι αντίστοιχο, εξήγησε ο
Αμερικανός καθηγητής Ντάνιελ Μαργκόλιας στην πρόσφατη σύνοδο της Αμερικανικής
Εταιρείας για την Πρόοδο της Επιστήμης, φαίνεται πως συμβαίνει με τους
μουσικούς: το πρωί γνωρίζουν καλύτερα τη μουσική στην οποία είχαν εξασκηθεί
την προηγουμένη.

Σύνθετο πράγμα ο εγκέφαλος (όπως είπε χθες και ο Γερμανός νευροβιολόγος Βολφ
Σίνγκερ στην Αριστοτελία Πελώνη). Δεν κοιμάται ποτέ. Χρειάζεται όμως τα όνειρα
για να μετατρέψει σε μνήμη μεγάλο μέρος των πληροφοριών που δέχθηκε στη
διάρκεια της ημέρας. Οι αναμνήσεις φαίνεται πως αποθηκεύονται προσωρινά στον
ιππόκαμπο, δηλαδή τον προθάλαμο του εγκεφάλου, για να μεταφερθούν στη διάρκεια
της νύχτας στον εγκεφαλικό φλοιό. Το πώς ακριβώς γίνεται αυτό δεν έχει ακόμη
διαλευκανθεί. Όπως λέει όμως ο Μάθιου Ουίλσον από το Ινστιτούτο Τεχνολογίας
της Μασαχουσέτης, είναι διαφωτιστικά μερικά πειράματα με ποντίκια σε
λαβυρίνθους. Τα ποντίκια αυτά είναι εξοπλισμένα με ένα μηχάνημα που καταγράφει
τη λειτουργία των νευρικών τους κυττάρων. Όταν ένα ποντίκι κοιμηθεί αμέσως
μετά την εντατική προσπάθεια αναζήτησης της τροφής στο τέρμα του λαβυρίνθου, η
ακολουθία διαδρομών που καταγράφεται στο μηχάνημα είναι ακριβώς η ίδια με
εκείνη που τόσο κοπιαστικά διαμορφώθηκε στη διάρκεια της ημέρας. Το ποντίκι
έμαθε: αύριο θα είναι πιο αποτελεσματικό.

Ο Ρόμπερτ Στίκγκολντ, από το Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ, έχει πραγματοποιήσει
ανάλογα πειράματα με ανθρώπους. Σε ένα από αυτά, οι εθελοντές παρατηρούσαν μια
οθόνη όπου προβάλλονταν εικόνες με γρήγορους ρυθμούς. Η ανάμνηση των εικόνων
που είχαν δει ήταν πολύ καλύτερη το άλλο πρωί, και συνέχισε να βελτιώνεται τις
επόμενες ημέρες, μέχρι να αρχίσει να ξεθωριάζει. Ο ύπνος είναι μια παραγωγική
διαδικασία. Και το πιο χρήσιμο κομμάτι μιας οκτάωρης ανάπαυσης, λέει ο
Στίκγκολντ, είναι το τελευταίο δίωρο. Συμβουλή προς φοιτητές: αν αυτό που σας
ενδιαφέρει είναι να περάσετε το μάθημα, μπορείτε να διαβάζετε όλη τη νύχτα. Αν
όμως θέλετε να εμπεδώσετε τη γνώση, πρέπει μετά τη μελέτη οπωσδήποτε να
κοιμάστε.

Και τα όνειρα; Εδώ είναι αποκαλυπτικό ένα άλλο πείραμα με το παιχνίδι Tetris
που έγινε σε δύο ομάδες εθελοντών, «φυσιολογικούς» και πάσχοντες από αμνησία.
Οι τελευταίοι, αν και δεν μπορούσαν να θυμηθούν στον ύπνο τους τι παιχνίδια
είχαν παίξει, ήταν σε θέση να καταγράψουν τις εικόνες που σχετίζονταν με τα
παιχνίδια αυτά. Τα αποτελέσματα και από τις δύο ομάδες, πάντως, δείχνουν ότι
υπάρχουν διάφορα είδη μνήμης που μπορούν να αναμειχθούν.