Δρόμοι

Στην ιδέα…

… της «χρυσής εποχής» πιστεύουμε σχεδόν όλοι. Μα κανείς δεν έχει πει πως
ζούμε σήμερα μια τέτοια εποχή. Ο κόσμος μας είναι πλημμυρισμένος από ωραίες
ιστορίες για χρυσές εποχές, μα είναι όλες περασμένες: κάποτε οι άνθρωποι
διάβαζαν περισσότερο, σκέφτονταν καλύτερα, ζούσαν παραπάνω, ήταν πιο έντιμοι,
μιλούσαν σωστότερα, είχαν καλύτερες πολιτικές ιδέες και καλύτερα κόμματα,
έβλεπαν καλύτερη τηλεόραση και η τηλεόραση τού τότε ήταν καλύτερη από την
τηλεόραση τού σήμερα. Κάποτε υπήρχαν σπουδαίοι διανοούμενοι, μεγάλοι στοχαστές
που μας κρατούσαν σε εγρήγορση. Σήμερα έχουν όλοι πεθάνει.

Υπερβολές…

… φυσικά, υποστηρίζει ο Καναδός δημοσιογράφος Ρόμπερτ Φούλφορντ, που
ικανοποιούν όσους τις γράφουν ή τις λένε και όσους τις διαβάζουν ή τις ακούνε.
Ονειρικές φαντασιώσεις των υπερηλίκων και των σχεδόν υπερηλίκων που θέλουν
απεγνωσμένα να πείσουν τον εαυτό τους ότι κάποτε τα έκαναν όλα πολύ καλύτερα
από όσο τα κάνουν σήμερα οι νεώτεροι. Οι νέοι δεν κάνουν το χρέος τους, αν δεν
επαναλαμβάνουν τις συνήθειες των παλιών.

Η πρώτη…

… χρυσή εποχή χάνεται μέσα στο βάθος του χρόνου. Κάπου στα 700 π.Χ., ο
Ησίοδος έγραψε τα «Έργα και Ημέρες». Περιγράφει σε αυτά μια χρυσή εποχή πολύ
πριν από τον καιρό του, όταν όλα ήταν τέλεια, ήταν πάντα άνοιξη, ήταν πάντα
ειρήνη και οι καρποί έδεναν μονάχοι τους χωρίς ανθρώπινο χέρι. Αυτές οι
περιγραφές μπορεί να έχουν σήμερα ξεθωριάσει, μα η ιδέα της χρυσής εποχής έχει
ριζώσει στη δυτική φαντασία. Έγινε και αυτή ένας ακόμη τρόπος για να
γκρινιάζουμε διαρκώς για το παρόν. Οι πολιτικοί δεν μιλούν σήμερα όπως
μιλούσαν άλλοτε, λένε πολλοί που δεν αντέχουν τον ξύλινο λόγο τους. Μα αν
γυρίσουμε πίσω κάπου οκτώ αιώνες μετά τον Ησίοδο, θα διαπιστώσουμε ότι ο
Σενέκας θρηνούσε το ίδιο για την κατάπτωση της ποιότητας της ρητορείας, που
ανθούσε στα νεανικά του χρόνια, μα που είχε καταντήσει μια νεκρή τέχνη.

Ο άνθρωπος…

… που κρίνει και κατακρίνει τον καιρό του, συνήθως το κάνει μόνο και μόνο
γιατί είναι ο καιρός του. Είναι επικίνδυνο να κρίνει κανείς την εποχή που ζει
και ίσως ακόμη πιο επικίνδυνο για εκείνους που είναι κάποιας ηλικίας. Γιατί τα
τρυφερά τους αισθήματα για το παρελθόν (δηλαδή για το μεγαλύτερο μέρος της
ζωής τους) δεν αφήνουν περίσσευμα για το παρόν και το μέλλον (δηλαδή για το
λίγο διάστημα που τους απομένει να ζήσουν). Εύκολα ξεχνάμε πως ό,τι έχουμε στα
χέρια μας από το παρελθόν είναι συνήθως μονάχα τα καλά του. Οι πρόγονοί μας
έχουν φροντίσει να πετάξουν στα σκουπίδια τα άχρηστά του. Στο παρόν, όπως
πάντα, η κακή τέχνη, η κακή πολιτική, οι κακές ιδέες, είναι περισσότερες από
τις καλές. Ήταν πάντα έτσι. Ό,τι καλό έχουμε δεν ξέρουμε ποτέ απόλυτα αν είναι
καλό για μας, θα ξέρουν όμως τα παιδιά μας.