Πρόσωπα Ένα βιβλίο σαν καταπραϋντικό

Ζωντανός θρύλος της αμερικανικής δημοσιογραφίας, ο Σταντς Τέρκελ συνέγραψε
το χρονικό της χώρας του με υλικό συνεντεύξεις ανθρώπων της διπλανής πόρτας.
Φέτος κλείνει ενενήντα χρόνια ζωής και το τελευταίο βιβλίο του έχει θέμα τον
θάνατο.

Σταντς Τέρκελ. «Η απόλυτη στέρηση διαφθείρει απόλυτα»

Οπλισμένος με ένα μικρό μαγνητόφωνο, ο Σταντς Τέρκελ έχει πάρει συνεντεύξεις
από χιλιάδες συνηθισμένους ανθρώπους. Με το υλικό αυτό εξέδωσε σειρά βιβλίων
που αποτυπώνουν αυτό το οποίο αποκαλεί «προφορική ιστορία» των ΗΠΑ του 20ού
αιώνα. Εργάτες, αγρότες, επαίτες, γκάνγκστερ, πόρνες αφηγούνται τη Μεγάλη
Ύφεση (στο «Δύσκολοι Καιροί»), τις πραγματικότητες της αγοράς εργασίας των ΗΠΑ
(στο «Δουλεύοντας»), τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο (στο «Ο Καλός Πόλεμος», για
το οποίο βραβεύτηκε με το Πούλιτζερ). Το καινούργιο του βιβλίο έχει τίτλο
«Will the Circle be Unbroken?» και θέμα τον θάνατο.

Το βιβλίο αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για τον Τέρκελ. Λειτούργησε σαν
καταπραϋντικό, λέει ο ίδιος, μετά τον θάνατο τής επί 60 χρόνια συζύγου του,
της Άιντα, την παραμονή των Χριστουγέννων του 1999, λίγους μήνες αφότου είχε
αρχίσει τη συγγραφή του. Αναφέρεται σε αυτήν μόνο με λίγες λέξεις στον
πρόλογο: «Ναι, έζησε ώς την ώριμη ηλικία των 87 ετών», γράφει, «αλλά αυτό δεν
σημαίνει τίποτε… Εγώ εξακολουθώ να βλέπω εκείνο το κορίτσι με το βυσσινί
φόρεμα που αγαπούσε τις κίτρινες μαργαρίτες». Αυτό είναι όλο: ο Τέρκελ δεν
γράφει ούτε μιλάει για την ιδιωτική ζωή του.

Το βαφτιστικό τού Σταντς Τέρκελ είναι Λούις, αλλά τον είπαν Σταντς όταν ήταν
νεαρός, επειδή του άρεσε το μυθιστόρημα «Σταντς Λόνιγκαν», του Τζέημς Φάρελ.
Γεννήθηκε στο Μπρονξ, γιος μεταναστών από την Ανατολική Ευρώπη, αλλά έγινε
πασίγνωστος στο Σικάγο, στους δρόμους του οποίου δούλεψε χρόνια με το
μαγνητοφωνάκι του για έναν τοπικό ραδιοσταθμό. «Άνθρωπος της Αριστεράς», όπως
αυτοχαρακτηρίζεται, ξεκίνησε ως ηθοποιός, αλλά οι διώξεις του Μακάρθυ τον
υποχρέωσαν να στραφεί στο ραδιόφωνο. Η αγαπημένη του συνέντευξη, λέει στην
«Γκάρντιαν», ήταν εκείνη που πήρε από τον CP Έλλις, έναν πρώην αρχηγό της Κου
Κλουξ Κλαν που κατέληξε να μάχεται για τα συνδικαλιστικά δικαιώματα των μαύρων
θυρωρών στο πλευρό της αφροαμερικανίδας συντρόφου του. Ο σημερινός
πολυδιαφημισμένος πατριωτισμός των Αμερικανών τον αφήνει αδιάφορο. Ο πόλεμος
κατά της τρομοκρατίας χρειάζεται μια νέα προσέγγιση, εξηγεί. «Ξέρετε, η
εξουσία διαφθείρει και η απόλυτη εξουσία διαφθείρει απόλυτα. Το ίδιο συμβαίνει
και με τη στέρηση. Η απόλυτη στέρηση διαφθείρει απόλυτα. Ο Αϊνστάιν είχε πει
πως όλα άλλαξαν μετά τη διάσπαση του ατόμου, εκτός από τον τρόπο που
σκεπτόμαστε. Πρέπει να σκεφθούμε ξανά», τονίζει, πριν προσθέσει χαμογελώντας:
«Μ’ αρέσει να επικαλούμαι τον Αϊνστάιν. Ξέρετε γιατί; Επειδή κανείς δεν
τολμάει να σου φέρει αντίρρηση».