Δρόμοι

Ζητείται ασκητής…

… Κατάλυμα, φαγητό, Αγία Γραφή εξασφαλισμένα. Επτακόσιες στερλίνες στο χέρι
(στο τέλος της ασκητείας). Ο πρώτος που ανταποκρίθηκε στην αγγελία ήταν και ο
πρώτος που απολύθηκε. Δεν άντεξε. Την πρώτη κιόλας εβδομάδα τον έπιασαν να
μπεκροπίνει σε ένα καπηλειό, στο επεισόδιο που διηγείται η συγγραφέας Ίζαμπελ
Κόουλγκεϊτ σε ένα βιβλίο για τον ασκητισμό. Γιατί να θέλει να ζει κανείς μέσα
στην κουφάλα ενός δέντρου; Γιατί να θέλει να κλειστεί μόνος του μέσα σε μια
«φυλακή»; Στο πείραμα του Στάνφορντ το 1971, φοιτητές είχαν «φυλακιστεί»
εθελοντικά για να μελετηθούν οι ανθρώπινες αντιδράσεις στην απομόνωση και την
καταστολή. Το πείραμα διακόπηκε, όταν διαπιστώθηκε πως εξέθετε σε κίνδυνο την
ψυχική υγεία των εγκλείστων. Την ίδια τύχη είχε παρόμοιο πείραμα που δοκίμασε
τον περασμένο μήνα η τηλεόραση του BBC.

Η πιο μεγάλη…

… δυστυχία είναι να μην μπορείς να είσαι μόνος σου, έλεγε ο Γάλλος
συγγραφέας Λα Μπριγιέρ, ένας που δεν μπορούσε να είναι μόνος του. Κάποτε
λογάριαζαν τη μοναξιά σαν αρετή. Σήμερα, όλοι κοιτάζουν τους ερημίτες με
καχυποψία: «μοναχικός» είναι ο παιδεραστής, είναι και ο κατά συρροήν
δολοφόνος. Μόνο σε μερικούς εκλεκτούς επιτρέπεται να αναχωρούν ατιμωρητί από
την κοινωνία. Εμείς οι υπόλοιποι είμαστε καταδικασμένοι να περιστοιχιζόμαστε
από «συντροφιά». Ακόμη και ο μοναχικός περίπατος, που κάποτε πίστευαν πως
έλυνε πολλά προβλήματα (solvitur ambulando), σήμερα δεν είναι πια μοναχικός,
χάρη στο φορητό στέρεο και το κινητό. Και όμως, από τότε που ανακαλύφθηκε η
πρώτη σπηλιά, δεν έλειψαν ποτέ οι ερημίτες. Σε κάθε πολιτισμό τούς βρίσκει
κανείς να περιπλανώνται στην ερημιά και να ζουν με ρίζες και βατόμουρα. Πότε
στυλίτες και πότε δενδρίτες, τούς βρίσκει κανείς παντού, από τον Κρισναμούρτι
μέχρι τον Άγιο Συμεών, που ασκήτεψε στη συριακή έρημο.

Οι ερημίτες…

… έρχονται και παρέρχονται – όπως όλοι μας, άλλωστε. Στον Μεσαίωνα ήταν
τυλιγμένοι με τον μύθο του «ευγενούς σοφού». Μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η
Βρετανία πλημμυρίζει από τέτοιους. Ο τρόμος του πολέμου τούς σπρώχνει να
σκάβουν «χαρακώματα» και να χώνονται μέσα σε αυτά ακόμη και σε καιρό ειρήνης.
Τα αμερικανικά δάση γέμισαν από χίπις και παρανόμους μετά το Βιετνάμ. Τα
τελευταία χρόνια, το Άγιον Όρος μοιάζει με μαγνήτη: το 1960 ο μέσος όρος
ηλικίας των μοναχών ήταν τα 80 χρόνια, το 1991 ήταν τα 34 χρόνια.

Οι σύγχρονοι…

… ερημίτες είναι πια πολύ λιγότερο μοναχικοί από τους παλιούς. Άλλωστε,
ακόμη και ο Άγιος Αντώνιος είχε οπαδούς πολύ περισσότερους και από τους
πειρασμούς του (φωτ.), που πάντως τον ακολουθούσαν και αυτοί παντού και τον
βασάνιζαν το ίδιο. Από τους ερημίτες πάντα κανείς περιμένει κάτι: κάποτε
βότανα, μέλι, κηρύγματα, σήμερα τηλεοπτικό θέαμα, τροφή στην περιέργεια. Ίσως
οι πιο γνήσιοι ερημίτες είναι σήμερα εκείνοι που βλέπουμε σε κάθε βήμα μας
σωριασμένους στα πεζοδρόμια: από αυτούς κανείς δεν περιμένει τίποτα, ούτε και
αυτοί περιμένουν κάτι.