Διαστάσεις Αμερικανικές ανωμαλίες

Στα αναρίθμητα εγκλήματα των Αμερικανών, προσθέστε άλλα δύο. Δεν τους
αρέσει το ποδόσφαιρο. Δεν τους αρέσει κι ο σοσιαλισμός.

«Ποδοσφαιρικός αγώνας»: έργο του ιταλού ζωγράφου Ρενάτο Γκουτούζο

Οι άνθρωποι είναι κολλημένοι. Την ώρα που ολόκληρη η Ευρώπη παρακολουθεί
μαγεμένη τον Παναθηναϊκό και τις υπόλοιπες ομάδες που παίζουν στα μεγάλα
σαλόνια, οι Αμερικανοί ασχολούνται κυρίως με το βίαιο αμερικανικό φούτμπολ,
και δευτερευόντως με το μπέιζμπολ, το ράγκμπι, το μπάσκετ και το χόκεϊ. Το
χάσμα είναι αγεφύρωτο. Ακόμη και οι ευρωκεντρικοί Αμερικανοί, αυτοί που
λατρεύουν τον Ερνστ Μπλοχ ή θα ήθελαν να ζουν στο Παρίσι, παρακολουθούν
αποκλειστικά τα αμερικανικά αθλήματα. Ακόμη και οι φιλοαμερικανοί Ευρωπαίοι
(υπάρχει αυτό το είδος, αν και κινδυνεύει να εκλείψει) παραμένουν πιστοί στο
«σόκερ».

Υπάρχει κι ένας άνθρωπος που βρίσκεται στη μέση. Τον λένε Αντρέι Μάρκοβιτς,
έχει γεννηθεί στη Βιέννη, μιλάει πέντε γλώσσες, διδάσκει στο Πανεπιστήμιο του
Μίσιγκαν και έγραψε ένα βιβλίο που λέγεται «Οφσάιντ: Το σόκερ και η
αμερικανική ανωμαλία» (Princeton Univ.). Μισός Ευρωπαίος και μισός Αμερικανός,
παθιάζεται τόσο με ένα ματς στο Μπερναμπέου όσο και με έναν αγώνα στο Γιάνκη
Στέιντιουμ. Το ερώτημα που τον απασχολεί εδώ και χρόνια είναι: αφού τον
προηγούμενο αιώνα οι Αμερικανοί κυριάρχησαν σε όλα τα φαινόμενα της λαϊκής
κουλτούρας, όπως η μουσική και ο κινηματογράφος, γιατί ο κανόνας αυτός δεν
ίσχυσε και για το ποδόσφαιρο; Όταν μισό δισεκατομμύριο Κινέζοι παρακολουθούν
με κομμένη την ανάσα την ομάδα τους να νικά το Ομάν και να προκρίνεται στους
τελικούς του Μουντιάλ, γιατί δεν αισθάνονται ανάλογη συγκίνηση και οι
Αμερικανοί;

Στη διάρκεια της έρευνάς του, ο Μάρκοβιτς βρέθηκε αναπόφευκτα μπροστά σε μια
άλλη αμερικανική «ανωμαλία», που έχει επεξεργαστεί ο Βέρνερ Σόμπαρτ στο βιβλίο
του «Γιατί στις Ηνωμένες Πολιτείες δεν υπάρχει σοσιαλισμός;». Πράγματι, οι δύο
αυτές αμερικανικές ιδιαιτερότητες έχουν έναν κοινό παρονομαστή: τον αγώνα της
αμερικανικής κοινωνίας να αποκτήσει αστικό χαρακτήρα. Αυτή η αστική κουλτούρα,
που υποτάσσει πάντως την ισότητα στην ατομική ελευθερία, απέρριψε τόσο τον
σοσιαλισμό όσο και το ποδόσφαιρο την περίοδο που ο μαζικός αθλητισμός ρίζωσε
στη Δύση, δηλαδή την τελευταία εικοσαετία του 19ου αιώνα και την πρώτη του
20ού. Ταυτόχρονα δόθηκε ώθηση στο φούτμπολ, που είχε κατακτήσει τα
πανεπιστήμια, και στο μπέιζμπολ, το μοναδικό πραγματικά αυτόχθονο άθλημα. Η
υπερήφανη απομόνωση του Νέου Κόσμου, η δυσπιστία απέναντι στους ευρωπαίους
προγόνους και η απέχθεια προς το συλλογικό πνεύμα του ποδοσφαίρου ολοκλήρωσαν
τη δουλειά.

Παρ’ όλα αυτά, λέει ο Μάρκοβιτς, υπάρχει ελπίδα. Και μπορεί να προέλθει από
τους καινούργιους ισπανόφωνους μετανάστες ή από τις γυναίκες. Μερικές νίκες
χρειάζονται στο επόμενο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα – ή έστω τιμητικές ήττες. Αλλά
για να δημιουργηθεί «αθλητική κουλτούρα» δεν αρκούν τα καλά αποτελέσματα.
Χρειάζεται όραμα, χρειάζεται κουτσομπολιό στο μπαρ, χρειάζεται και λύτρωση από
την έμμονη ιδέα της τρομοκρατίας.