Διαστάσεις Vergangenheitsbewältigung

Τα γερμανικά είναι μια δύσκολη γλώσσα. Και η παραπάνω λέξη είναι από τις
πιο δύσκολες του γερμανικού λεξιλογίου. Σημαίνει περίπου «ξεκαθάρισμα
λογαριασμών με το παρελθόν». Ιδιαίτερα με το βαρύ γερμανικό παρελθόν.

Βίλεμ-Γκούστλοφ: Η καθέλκυση του πλοίου από τον Χίτλερ, το 1937

Πρωτοφανές: τα 250.000 αντίτυπα στα οποία κυκλοφόρησε το τελευταίο βιβλίο του
Γκύντερ Γκρας εξαντλήθηκαν μέσα σε μία εβδομάδα. «Ένας αριθμός πολύ, πολύ
ασυνήθιστος», σχολίασε ο εκδότης του, ο οποίος προχώρησε εσπευσμένα στην
ανατύπωση 150.000 ακόμη αντιτύπων. Με τους ρυθμούς αυτούς, ο Γκρας θα σπάσει
όλα τα ρεκόρ. Τα δύο τελευταία βιβλία του, «Μια ολόκληρη ιστορία» και «Ο
αιώνας μου», είχαν σταματήσει στα 400.000 αντίτυπα, παρ’ όλο που η έκδοσή τους
είχε συμπέσει με την απονομή του βραβείου Νόμπελ στον συγγραφέα.

Τι πραγματεύεται λοιπόν αυτό το βιβλίο, για το οποίο υποκλίθηκε ακόμη και ο
δύστροπος «πάπας» της λογοτεχνικής κριτικής, ο Μαρσέλ Ράιχ-Ρανίτσκι; Το
αντικείμενο του «Im Krebsgang» (Με το Βάδισμα του Κάβουρα, εκδ. Steidl Verlag)
είναι το ναυάγιο του Βίλεμ-Γκούστλοφ, ενός πλοίου γεμάτου πρόσφυγες που
τορπιλίστηκε από ρωσικό υποβρύχιο στις 30 Ιανουαρίου 1945. Από τους 10.500
επιβάτες, στην πλειοψηφία τους Ανατολικογερμανοί που προσπαθούσαν να διαφύγουν
από την προέλαση του Κόκκινου Στρατού, πνίγηκαν 9.343. Ήταν η μεγαλύτερη
καταστροφή στη ναυτική ιστορία: στον Τιτανικό πνίγηκαν «μόλις» 1.513 άτομα. Κι
ένα θέμα που αποτελούσε ώς τώρα ταμπού στη Γερμανία. Πώς να μιλήσεις για τα
όσα υπέστησαν οι Γερμανοί άμαχοι στη διάρκεια του πολέμου, όταν διαπράχθηκαν
στο όνομά τους τόσα φρικιαστικά εγκλήματα;

Την εξήγηση τη δίνει ο ίδιος ο συγγραφέας, που κάνει μια σύντομη εμφάνιση στο
βιβλίο με τη μορφή του γέρου που παρακολουθεί και ενθαρρύνει τον αφηγητή. «Η
γενιά μου», σημειώνει, «δεν θα έπρεπε να έχει μείνει ποτέ σιωπηλή απέναντι σε
τόσο πολύ πόνο, μόνο και μόνο επειδή η ενοχή μας ήταν συντριπτική και οι
τύψεις αποτελούσαν τη μεγαλύτερη προτεραιότητα». Λίγο πριν κλείσει τα 75 του
χρόνια, ο Γκρας αποφασίζει έτσι να δώσει τον λόγο στην Τούλα, που ήταν 17 ετών
το 1945 και γέννησε το παιδί της στο σωστικό σκάφος που την απομάκρυνε από το
μοιραίο πλοίο. Όταν είδε τα πτώματα των παιδιών στα παγωμένα νερά της Βαλτικής
και άκουσε τις σπαρακτικές φωνές των μανάδων τους, τα μαλλιά της άσπρισαν
απότομα. Ο αφηγητής, που δεν είναι άλλος από τον γιο της, προσπαθεί να ξεχάσει
τις συνθήκες της γέννησής του. Το έργο το αναλαμβάνει ο δικός του γιος, ο
Κόνραντ, που γράφεται στο ακροδεξιό κόμμα και ζητεί εκδίκηση μέσω του
Internet. Μία ημέρα έρχεται και τον βρίσκει ένας νεαρός Εβραίος, που του
θυμίζει ότι στο ίδιο πλοίο επέβαιναν και 1.000 Γερμανοί στρατιώτες. Ύστερα από
μία ημέρα θυελλώδους συζήτησης, ο Κόνραντ σκοτώνει τον συνομιλητή του. «Αυτό
δεν τελειώνει ποτέ», σχολιάζει ο Γκρας. «Ποτέ δεν θα τελειώσει». Το
Vergangenheitsbewältigung είναι πολύ, πολύ δύσκολη υπόθεση.