Διαστάσεις Το θέαμα της ενημέρωσης

Μπρούνο Βέσπα: η εκπομπή του «Από πόρτα σε πόρτα» είναι η πιο δημοφιλής της ιταλικής τηλεόρασης

Η παραδοσιακή δημοσιογραφία περνά κρίση, αυτό γίνεται εμφανές αν ανοίξει
κανείς οποιαδήποτε εφημερίδα, αν παρακολουθήσει οποιοδήποτε δελτίο ειδήσεων
στην τηλεόραση. Το «ελαφρύ» κυριαρχεί επί του σοβαρού, το θέαμα εκτοπίζει την
ανάλυση, η ψυχαγωγία γίνεται αυτοσκοπός. Το φαινόμενο είναι ιδιαίτερα έντονο
στην τηλεόραση, μια τηλεόραση που κυριαρχείται από τον φόβο της πλήξης και την
αγωνία της θεαματικότητας, και υποβάλλει έτσι την πληροφόρηση, τον
προβληματισμό και την πολιτική σε δημαγωγικές απλουστεύσεις. Ο στόχος είναι το
μεγαλύτερο δυνατό κοινό. Τα σύνθετα προβλήματα πρέπει να αποφεύγονται, οι
τόνοι πρέπει να είναι χαλαροί, εύπεπτοι, συναινετικοί.

Ένα από τα πρώτα πράγματα που μαθαίνει ένας δημοσιογράφος που σέβεται το
επάγγελμά του είναι πως η αποστολή του δεν συνίσταται στο να πείσει τον
αναγνώστη ή τον τηλεθεατή ότι του λέει την αλήθεια, αλλά να τον προειδοποιήσει
ότι λέει τη «δική του» αλήθεια. Μόνο που στην τηλεόραση η αξιοπιστία συνδέεται
πλέον όλο και περισσότερο με τα φυσιογνωμικά χαρακτηριστικά του παρουσιαστή
παρά με το περιεχόμενο του λόγου του. Το πρόσωπο στέλνει μηνύματα, διαβιβάζει
πληροφορίες, διεγείρει, παρασύρει και πείθει. Οι τηλεοπτικές εκπομπές, ακόμη
κι εκείνες που έχουν καθαρά ενημερωτικό χαρακτήρα, αποτελούν έτσι υβρίδια
μουσικής και λόγου, ανάλυσης και σουμπρέτας, καταγγελίας και γκαγκ. Κάποτε,
γράφει ο Άλντο Γκράσο στην εισαγωγή του βιβλίου της δημοσιογράφου Μαρία
Γκράτσια Μπρουτσόνε με τίτλο «Η περιπετειώδης ιστορία της τηλεόρασης στην
Ιταλία» (εκδ. Rizzoli), ένας νέος που ήθελε να κάνει καριέρα στη δημοσιογραφία
ονειρευόταν να γίνει ένα «μεγάλο όνομα», σαν τον Ίντρο Μοντανέλλι ή τον
Τζόρτζιο Μπόκα. Σήμερα, το ιδανικό του είναι ένας γνωστός παρουσιαστής, όπως ο
Μπρούνο Βέσπα ή ο Εμίλιο Φέντε.

Οι επιπτώσεις αυτού του φαινομένου στην ενημέρωση του πολίτη, και εν τέλει στη
δημοκρατία, είναι σαφείς και πολυσυζητημένες. Από όλα όσα συμβαίνουν κάθε μέρα
στον πλανήτη, ένα πολύ μικρό μέρος επιλέγεται με βάση τα «news values» των
υπευθύνων των μέσων ενημέρωσης προκειμένου να γίνει «είδηση». Αυτά τα news
values διαφέρουν βέβαια από μέσο σε μέσο, και από χώρα σε χώρα, συγκλίνουν
όμως όλο και περισσότερο προς το απροσδόκητο, το εντυπωσιακό και το στιγμιαίο.
Η συνταγή είναι επιτυχημένη. Στην Ιταλία, όπως και στην Ελλάδα, οι
ενημερωτικές εκπομπές της τηλεόρασης αποτελούν την κυριότερη πηγή γνώσης για
το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού. Οι πολίτες μπορεί να αισθάνονται πιο οικεία
με τις εφημερίδες, στην τηλεόραση όμως εμπιστεύονται την ενημέρωσή τους. Η
πρόκληση για τον Τύπο είναι μεγάλη: να ακολουθήσει τις τηλεοπτικές συνταγές ή
να συνεχίσει να αναζητεί έναν δικό του δρόμο; Πώς να διεκδικήσεις αξιοπιστία
και σοβαρότητα όταν εκείνοι στους οποίους απευθύνεσαι δεν μπορούν να σε
κοιτάξουν στα μάτια;