Εγκλώβισε «βρώμικο» χρήμα η πτώση των τιμών

Πολλές φορές, η εικόνα του Χρηματιστηρίου έχει ταυτιστεί με ένα τέλειο…
πλυντήριο, που ξεπλένει «βρώμικο» χρήμα, δηλαδή που νομιμοποιεί παράνομα
έσοδα. Κι αυτό, διότι χρήματα που προέρχονται από παράνομες δραστηριότητες
(εκβιασμοί, υπεξαιρέσεις κ.ά.) μπορεί να τοποθετηθούν σε μετοχές και, στη
συνέχεια, η υπεραξία που θα αποκτηθεί, να δικαιολογήσει αγορές ακινήτων κ.λπ.
Δηλαδή, να δικαιολογήσει πόθεν έσχες.

Όμως, η διαπίστωση αυτή αποτελεί τη μισή αλήθεια, καθώς μόνον το 5,4% των
συνολικών αναφορών που φτάνουν στην Ειδική Επιτροπή για το ξέπλυμα χρήματος
προέρχονται από την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς και τις χρηματιστηριακές εταιρείες.
Σύμφωνα με στοιχεία της Επιτροπής για το ξέπλυμα χρήματος, το 2001 έλαβε 850
αναφορές, από τις οποίες εντοπίστηκαν ύποπτες συναλλαγές, και υπήρξε δέσμευση
χρημάτων ύψους 7,1 δισ. δραχμών.

Το 2000, η Επιτροπή για το ξέπλυμα χρήματος είχε λάβει 706 αναφορές, εκ των
οποίων έξι προήλθαν από την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς και 32 από χρηματιστηριακές
εταιρείες. Από αυτές, σε 27 περιπτώσεις εντοπίστηκε ξέπλυμα (πόρισμα προς
εισαγγελέα) και δεσμεύτηκε το ποσό των 4,3 δισ. δραχμών. Το αντίστοιχο ποσό
για το 1999 ήταν 2,4 δισ. δραχμές.

Από εκβιασμούς

Σύμφωνα με πληροφορίες, μεγάλο μέρος των ποσών αυτών προήλθε από ξέπλυμα
βρώμικου χρήματος στη Σοφοκλέους ­ κυρίως από εκβίαση.

Σε ό,τι αφορά την αύξηση του ποσού του «βρώμικου» χρήματος που εντοπίζεται στη
Σοφοκλέους, οφείλεται στην πτώση των τιμών των μετοχών. Όπως εξηγούν αρμόδιοι
υπάλληλοι, το 1999, όταν οι τιμές των μετοχών αυξάνονταν με ταχύτατους
ρυθμούς, το βρώμικο χρήμα μπορούσε να μπαίνει στο Χρηματιστήριο, να αποκτά τις
υπεραξίες που επιθυμεί γρήγορα και να φεύγει αμέσως.

Η πτώση των τιμών, το 2000 και το 2001, εγκλώβισε βρώμικο χρήμα στη
Σοφοκλέους, γιατί καθυστέρησε τους κατόχους τους να το αποσύρουν από το
Χρηματιστήριο και έδωσε τον χρόνο στις αρμόδιες αρχές να το εντοπίσουν.

Πάντως, σύμφωνα με πληροφορίες, αρκετές από τις περιπτώσεις μαύρου χρήματος
που εντοπίστηκαν στο Χρηματιστήριο δεν αναφέρθηκαν πρώτα από τις
χρηματιστηριακές εταιρείες.

Σε πολλές περιπτώσεις, οι έρευνες ξεκίνησαν από αλλού (π.χ. από τράπεζες) και
στη συνέχεια ­ ξετυλίγοντας το νήμα ­ υπήρξαν ενδείξεις για σχέση με
χρηματιστηριακές εταιρείες και, συνεπώς, με τη Σοφοκλέους.

Τότε δόθηκε εντολή στις χρηματιστηριακές εταιρείες, οι οποίες ύστερα από
σχετική έρευνα έστειλαν τις αναφορές τους στην Επιτροπή. Πάντως, οι
περισσότερες περιπτώσεις ξεπλύματος βρώμικου χρήματος αναφέρονται από τράπεζες
και ανταλλακτήρια συναλλάγματος.

Δύσκολο το ξέπλυμα

Όπως εξηγούν αρμόδιες πηγές, η δυσκολία στο ξέπλυμα χρήματος μέσω
χρηματιστηρίου συνίσταται κυρίως στα εξής:

* Πρώτον, υπάρχει ρίσκο. Το ρίσκο συνδέεται με την πορεία των τιμών των
μετοχών. Αυτό σημαίνει ότι, για να πετύχει το ξέπλυμα, θα πρέπει η αγορά να
είναι ανοδική και μάλιστα αρκετά.

* Δεύτερον, υπάρχει αυστηρό θεσμικό πλαίσιο και πολλές ασφαλιστικές δικλίδες.
Βασικά το βρώμικο χρήμα «φιλτράρεται», κυρίως από τις τράπεζες, μέχρι να
φτάσει στις χρηματιστηριακές εταιρείες.

* Τρίτον, στην ελληνική κεφαλαιαγορά ισχύει η εκκαθάριση συναλλαγών σε επίπεδο
τελικού επενδυτή.

Οι ύποπτες χώρες

Η Ολομέλεια του Financial Action Task Force για τις μη συνεργάσιμες χώρες για
το ξέπλυμα βρώμικου χρήματος έχει προσδιορίσει τις εξής ύποπτες χώρες:
Αίγυπτος, Γουατεμάλα, Ινδονησία, Ισραήλ, Λίβανος, Μιανμάρ, Νησιά Κουκ, Νησιά
Μάρσαλ, Νιγηρία, Ουγγαρία, Ρωσία, Φιλιππίνες, Ντομίνικα, Ναούρου, Νιούε, Αγ.
Κιτς και Νέβις, Αγ. Βικέντιος & Γρεναδίνες, Γρενάδα και Ουκρανία.

Ποιο είναι το «βρώμικο» χρήμα

Σύμφωνα με τον νόμο, το ξέπλυμα σχετίζεται με τη νομιμοποίηση παράνομων
εσόδων, τα οποία δεν έχουν σχέση με τη φοροδιαφυγή. Η φοροδιαφυγή είναι
αδίκημα, το οποίο, όμως, δεν περιλαμβάνεται στον κατάλογο με τις περιπτώσεις
του «βρώμικου» χρήματος, όπως προβλέπει ο νόμος. «Βρώμικο» χρήμα ή παράνομο
έσοδο είναι αυτό που προέρχεται από εγκληματική δραστηριότητα ­ ναρκωτικά,
ληστεία, εκβίαση, αρπαγή, κλοπή, υπεξαίρεση, απάτη, παράνομη εμπορία
αρχαιοτήτων, κλοπή φορτίου πλοίου, αφαιρέσεις και μεταμοσχεύσεις ανθρωπίνων
ιστών και οργάνων, κατάχρηση Δημοσίου, λαθρεμπορία, τυχερά και μη παίγνια
(τζόγος), τοκογλυφία, λαθρομετανάστευση, λαθρεμπορία πυρηνικών υλικών,
ραδιενεργών ουσιών κ.λπ.

Οι ασφαλιστικές δικλίδες

Πέρα από τους σχετικούς νόμους, διατάξεις, εγκυκλίους κ.λπ., έχει συσταθεί από
το 1996 μία Επιτροπή, η οποία συγκεντρώνει, αξιολογεί και διερευνά πληροφορίες
σχετικά με ύποπτες συναλλαγές για ξέπλυμα «βρώμικου» χρήματος. Η Επιτροπή
αυτή, όταν διαπιστώσει ότι μία συναλλαγή είναι ύποπτη, συντάσσει αιτιολογημένο
πόρισμα και το αποστέλλει μαζί με τον φάκελο της υπόθεσης στον αρμόδιο
εισαγγελέα. Η Επιτροπή οφείλει να ολοκληρώσει την έρευνα μέσα σε 15, το πολύ,
ημέρες από τότε που θα περιέλθει σε αυτή η σχετική πληροφορία.

Η πληροφορία ή καταγγελία μπορεί να προέλθει από όποιον εντοπίσει μία ύποπτη
συναλλαγή. Κατά κύριο, όμως, λόγο, οι καταγγελίες γίνονται από τους φορείς και
τους οργανισμούς (π.χ. τράπεζες, ανταλλακτήρια, χρηματιστηριακές κλπ), που
έρχονται σε επαφή με υπόπτους, αλλά και από τους φορείς που συμμετέχουν στην
Επιτροπή: υπουργείο Εσωτερικών, υπουργείο Δημόσιας Διοίκησης και Αποκέντρωσης,
υπουργείο Οικονομίας και Οικονομικών, υπουργείο Ανάπτυξης, υπουργείο Δημόσιας
Τάξης, Τράπεζα της Ελλάδος, Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς, Χρηματιστήριο Αξιών Αθηνών
και Ένωση Ελληνικών Τραπεζών.

Οι κινήσεις που προκαλούν τις υποψίες

Η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς με αποφάσεις και εγκυκλίους της έχει προσδιορίσει τις
υποχρεώσεις και τις διαδικασίες για την πρόληψη και τον εντοπισμό περιπτώσεων
ξεπλύματος χρήματος. Οι υποχρεώσεις και οι διαδικασίες αυτές ξεκινούν από την
επιλογή κατάλληλου προσωπικού στις χρηματιστηριακές εταιρείες και φτάνουν
μέχρι την περιγραφή καταστάσεων που μπορεί να κρύβουν ξέπλυμα χρήματος.

Σύμφωνα με τις «οδηγίες» της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς προς τις χρηματιστηριακές
εταιρείες (ΕΠΕΥ, ΑΕΔΑΚ κ.λπ.), οι κινήσεις που μπορεί να «καρφώσουν» έναν
επιτήδειο και να κινήσουν την περιέργεια του αρμοδίου, είναι οι εξής:

* Ασυνήθης νευρικότητα στη συμπεριφορά προσώπων κατά τη διεξαγωγή κάποιας
συναλλαγής.

* Μη επίδειξη ευλόγου ενδιαφέροντος από τον πελάτη για τους οικονομικούς όρους
της συναλλαγής.

* Αίτημα του πελάτη για μεταφορά χρηματικών ποσών σε λογαριασμούς άλλων
πελατών με τους οποίους δεν συνδέεται με επαγγελματικούς ή συγγενικούς
δεσμούς.

* Συναλλαγές με πρόσωπα (φυσικά ή νομικά) από «ύποπτες» χώρες, που υπερβαίνουν
το ποσό των 10 εκατ. δραχμών.

* Κίνηση λογαριασμών με μεγάλα ποσά που τηρούνται στο όνομα offshore
εταιρειών.

* Αδικαιολόγητη καθυστέρηση του πελάτη να προσκομίσει τα απαραίτητα έγγραφα
και δικαιολογητικά για το άνοιγμα χρηματιστηριακού λογαριασμού.

* Απροθυμία του πελάτη να δώσει πληροφορίες για τις επιχειρηματικές του
δραστηριότητες.

* Ενεργοποίηση αδρανών λογαριασμών.

* Φήμες και ειδήσεις που αφορούν στον πελάτη ή σε συνδεδεμένα με αυτόν πρόσωπα
και τον συνδέουν με εγκληματικές και ποινικά κολάσιμες δραστηριότητες.
Υποχρέωση άμεσης καταγγελίας έχουν οι εταιρείες όταν υπάρξουν δημοσιεύματα
στον Τύπο σχετικά με παράνομες δραστηριότητες του πελάτη τους.

* Άνοιγμα λογαριασμού για διενέργεια χρηματιστηριακών συναλλαγών στο όνομα
πελάτη (φυσικό ή νομικό πρόσωπο), του οποίου η κατοικία, ο τόπος εργασίας ή η
έδρα δεν είναι στην περιοχή που εξυπηρετείται από το συγκεκριμένο
υποκατάστημα.

* Σημαντική και αιφνίδια αύξηση συναλλαγών, σε σχέση με το επενδυτικό προφίλ
του πελάτη.

* Πληρωμή μεγάλων ποσών με μετρητά ή επιταγές.

* Επαναλαμβανόμενες όμοιες συναλλαγές για ποσά λίγο κάτω από το ελάχιστο όριο,
για το οποίο απαιτείται αναγνώριση ταυτότητας (από πού προήλθε το χρήμα).