Διαστάσεις Αντιφατικός και παθιασμένος

«Το χειρότερο, για ένα διανοούμενο, είναι να μένει στο περιθώριο, να
διορθώνει συνεχώς τα πρώτα τυπογραφικά του δοκίμια. Ο Μπουρντιέ δεν γνώρισε
την υποσημείωση, το σχόλιο. Έμεινε ενεργός μέχρι το τέλος». Πασκάλ Μπρυκνέρ

Ζακ Σιράκ: «Ήλθε η ώρα να ξαναδιαβάσουμε Μπουρντιέ!» (του Πλαντύ, από τη «Μοντ»)

Με τις πολιτικές ιδέες του Πιερ Μπουρντιέ μπορεί κανείς να συμφωνεί ή να
διαφωνεί. Την απήχησή του στα γαλλικά, και γενικότερα στα ευρωπαϊκά πράγματα,
θα την κρίνει η Ιστορία. Αυτό που κανείς όμως δεν μπορεί να αρνηθεί ή να
αμφισβητήσει είναι το πάθος του. Ο Μπουρντιέ ήταν ένας παθιασμένος άνθρωπος.
Παθιασμένος με τις ιδέες του, παθιασμένος με τα βιβλία του, παθιασμένος με τον
σκοπό που εκείνος, στα 71 του χρόνια, εξακολουθούσε να θέτει στη ζωή του, ένα
σκοπό που οι περισσότεροι διανοούμενοι, για να μη μιλήσουμε για τους
πολιτικούς, ή τους δημοσιογράφους, συμπεριλαμβανομένης αυτής εδώ της στήλης,
τον έχουν ξεχάσει ή τον έχουν «ξεπεράσει»: να αλλάξει τον κόσμο.

Είχαμε διαπιστώσει το πάθος του από τις συζητήσεις που γίνονταν στη Γαλλία,
φέρνοντας συχνά τον ίδιο και την «ομάδα» του εναντίον όλων. Τον είχαμε δει σε
διάφορες φωτογραφίες στα χαρακώματα, δίπλα σε απεργούς, αστέγους και κάθε
λογής αντιπάλους του νεοφιλελευθερισμού (θέλαμε να ζητήσουμε και τη γνώμη του
για το Πόρτο Αλλέγκρε, χωρίς να γνωρίζουμε το δράμα του). Είχαμε θαυμάσει (αν
και όχι απαραιτήτως διαβάσει) τα βιβλία του, από την «Αθλιότητα του κόσμου»
μέχρι τα μικρά εγχειρίδια που εξέδιδε τα τελευταία χρόνια η ομάδα «Λόγοι για
δράση». Δράση: αυτό ήταν το σύνθημα του Μπουρντιέ μέχρι τις τελευταίες του
ώρες, όταν διόρθωνε στο κρεβάτι του τα κείμενα των συνεργατών του, όπως είπε
χθες ο κοινωνιολόγος Πατρίκ Σαμπάν.

Πριν από λίγους μήνες, είχαμε την τύχη να γνωρίσουμε τον διάσημο γάλλο
κοινωνιολόγο στην Αθήνα. Και να διαπιστώσουμε άλλη μια φορά τη μαχητικότητα
και τον δυναμισμό του στο κατάμεστο αμφιθέατρο (αν μπορούσε, θα ήταν παρών
ολόκληρο το 24ωρο), αλλά και το χιούμορ του («ένα χιούμορ αστραφτερό, σχεδόν
αμερικάνικο», όπως είπε χθες η Σούζαν Τζωρτζ) το βράδυ, στην ταβέρνα. Ήθελε να
μάθει όλα τα κουτσομπολιά, αλλά δεν κουραζόταν να απαντά μακροσκελώς σε
οποιαδήποτε ερώτηση τού ετίθετο. Άλλη ήταν η κόπωσή του, και την έβλεπες στο
πρόσωπό του. Μα κανείς δεν περίμενε να έλθει τόσο γρήγορα το τέλος.

Ο Πιερ Μπουρντιέ ήταν μια προσωπικότητα τύπου Σαρτρ, ένα προϊόν της δεκαετίας
του ’50, όπως ο Ντελέζ, ο Φουκώ και ο Μπαρτ, λέει στη Λιμπερασιόν ο
συγγραφέας Πασκάλ Μπρυκνέρ. Ήταν αποτελεσματικός, αν και αντιφατικός. Τον
ανησυχούσε η εξουσία, αλλά τον γοήτευαν οι μηχανισμοί της. Αγωνιζόταν για να
αλλάξει ο κόσμος, αλλά πίστευε ότι οι δομές του είναι αμετάβλητες, ότι η
κοινωνία είναι χωρισμένη στα αφεντικά και στους σκλάβους.