Επάγγελμα: αυτόπτης μάρτυρας

«Μεγάλος Άνδρας, Μικρή Αγάπη». Άνδρας στην Άγκυρα αγοράζει εισιτήριο για την ταινία που σπάει ταμεία στην Τουρκία

Ηταινία «Μεγάλος Άνδρας, Μικρή Αγάπη» κάνει ρεκόρ εισιτηρίων από τον περασμένο
Νοέμβριο που προβάλλεται στους κινηματογράφους, εδώ. Η Χαντάν Ιπεκτσί είναι η
σκηνοθέτις της ταινίας. Αν με ρωτούσατε, όμως, αφού είχα δει την ταινία, τι
δουλειά κάνει, θα έλεγα: αυτόπτης μάρτυρας…

«Να μην ξανακούσω λέξη κουρδική εδώ μέσα!» ουρλιάζει ο συνταξιούχος δικαστής
στη Χεζάρ και στην ηλικιωμένη Κούρδισσα βάγια του Σακινέ, σε μια σκηνή του
έργου. Οι γονείς τής Χεζάρ έχουν σκοτωθεί σε σύγκρουση ανάμεσα στα τάγματα
ασφαλείας και τους Κούρδους αντάρτες στο χωριό τους στη Νοτιοανατολική
Τουρκία. Η Χεζάρ είναι πέντε χρόνων. Όπως τα περισσότερα κοριτσάκια της
ηλικίας της, δεν ξέρει λέξη τουρκικά.

Η ταινία «Μεγάλος Άνδρας, Μικρή Αγάπη», αφηγείται ακριβώς την έντονη σχέση
ανάμεσα στην πεντάχρονη Χεζάρ και τον εβδομηνταπεντάχρονο δικαστή, που η
συνείδησή του τον αναγκάζει να την πάρει για ένα διάστημα υπό την προστασία
του και τη βαθμιαία αμφισβήτηση από μέρους του της κρατικής πολιτικής που
απαγορεύει την κουρδική γλώσσα – και τον κουρδικό πολιτισμό γενικότερα – στην
Τουρκία.

Αν η τέχνη είναι χώρος ομορφιάς, σκέψης και κριτικής, η ταινία “Μεγάλος
Άνδρας, Μικρή Αγάπη” είναι ένα έξοχο έργο της κινηματογραφικής τέχνης: βλέπει,
κρίνει, ωθεί τον θεατή να στρέψει το πρόσωπό του από την επίσημη αντίληψη, να
δει τον άνθρωπο. Ασκεί κριτική στο τουρκικό κράτος.

«Το 1998, που αποφάσισα να κάνω την ταινία, από τη μια μεριά γιορταζόταν η 75η
επέτειος από την ίδρυση της Τουρκικής Δημοκρατίας, από την άλλη, στις ειδήσεις
δεν βλέπαμε σχεδόν τίποτε άλλο εκτός από κηδείες στρατιωτών και σορούς
ανταρτών. Στο κράτος θα κατευθυνόταν, φυσικά, η κριτική μου», μου είπε η
Χαντάν Ιπεκτσί. Και προσθέτει: «Ζούμε εδώ και πολλούς αιώνες μαζί με τους
Κούρδους. Πεποίθησή μου είναι ότι μπορούμε να συνεχίσουμε τη συμβίωσή μας, από
αυτή την ιδέα ξεκινώ. Δεν θέλω να ψάχνει κανείς να βρει άλλα κίνητρα…».

Με τη Χαντάν Ιπεκτσί γνωριστήκαμε τηλεφωνικώς, Πόλη – Αθήνα, πριν από δέκα
μήνες, όταν, λίγες ημέρες αφού είχα έρθει εδώ, ένας φίλος μού τηλεφώνησε από
την Αθήνα να με ρωτήσει «αν μπορούσε να μείνει για λίγο στο σπίτι μου μια
Τουρκάλα σκηνοθέτις». Έμεινε περίπου δυόμισι μήνες. Στην Αθήνα έκανε το μοντάζ
της ταινίας.

«Στην ταινία αφηγήσθε και τη σύγκρουση μέσα από τη γλώσσα. Πόσο γνωρίζετε τον
Άλλο, τον Κούρδο;» τη ρώτησα. «Πέρασα τα παιδικά μου χρόνια στο χωριό Χιλβάν
της Ούρφα. Πόσο να αντιληφθείς τον Άλλο ως παιδί; Είχα, όμως, πολλούς φίλους.
Οι κουρδικές λέξεις και οι βρισιές στην ταινία, είναι εκείνες που θυμόμουν από
τότε».

Στην ταινία, οι κουρδικοί διάλογοι μεταφράζονται με υπότιτλους. Την
κατηγόρησαν ότι δείχνει τους αστυνομικούς ως κακούς, δεν σκέφθηκε κάποια
στιγμή ότι κάνει λάθος, ότι υπερβαίνει τα εσκαμμένα; «Όχι. Γιατί το πρόβλημα
αυτό είχε λυθεί στο μυαλό μου, όταν έγραφα το σενάριο. Όταν κάτι λυθεί στο
κεφάλι σου, το μετά δεν έχει καμιά σημασία». Η Χαντάν Ιπεκτσί έχει γράψει και
το σενάριο της ταινίας.

Η ταινία «Μεγάλος Άνδρας, Μικρή Αγάπη», σάρωσε φέτος τον Αύγουστο τα βραβεία
στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Αττάλειας (καλύτερης ταινίας, σεναρίου,
δεύτερου γυναικείου και ανδρικού ρόλου). Η μικρή Κούρδισσα Ντιλάν Έρτσετιν, η
Χεζάρ της ταινίας, που η Ιπεκτσί τη δίδαξε υποκριτική επί τέσσερις μήνες, πήρε
το βραβείο της Κριτικής Επιτροπής. Εγώ περίμενα πάνω από μία ώρα στην ουρά για
να πάρω εισιτήριο για την προβολή ύστερα από πέντε ημέρες.

Η ασάφεια σε σχέση με την κουρδική γλώσσα συνεχίζεται: η τουρκική κυβέρνηση
έχει, για την ώρα, αντιπαρέλθει το θέμα, δηλώνοντας ότι «η επίσημη γλώσσα
είναι η τουρκική», στο εθνικό πρόγραμμα που έχει υποβάλει στην Ευρωπαϊκή
Ένωση. Την περασμένη εβδομάδα συνελήφθησαν στην Κωνσταντινούπολη, στην Άγκυρα
και το Βαν, 240 φοιτητές που είχαν υποβάλει αίτηση να μπουν στις σχολές τους
τα κουρδικά ως μάθημα επιλογής. Προχθές, ακόμη, η αστυνομία συνέλαβε 34
γυναίκες σε διάφορες πόλεις της Νοτιοανατολικής Τουρκίας, «επειδή μάζευαν
υπογραφές για να διδάσκονται τα κουρδικά στα Δημοτικά σχολεία».

Η Χαντάν Ιπεκτσί βλέπει την αναντιστοιχία ανάμεσα στην – σιωπηρή – απαίτηση
του κόσμου και την επίσημη πολιτική.

Στην ταινία δεν αφήνει τη ζωή να σταματήσει, τη συνεχίζει, προσφέροντας
εναλλακτικά μια γεμάτη ελπίδα σχέση αγάπης.