Έλεγχοι με «χειροπέδες»

Έχουν περάσει ακριβώς δέκα χρόνια από τότε που η αγορά έπαψε να λειτουργεί
υπό τον αυστηρό έλεγχο του κράτους και οι τιμές, κυρίως των τροφίμων, έπαψαν
να καθορίζονται με αποφάσεις τού πάλαι ποτέ πανίσχυρου υπουργείου Εμπορίου.

Η ελεύθερη αγορά είναι πια οριστικά εδώ, αλλά επίσης εδώ είναι και οι
κερδοσκόποι, που καραδοκούν για να εκμεταλλευθούν ευκαιρίες και αδυναμίες της
αγοράς και να αποκομίσουν κέρδη εις βάρος των καταναλωτών. Ακριβώς όπως έγινε
τις τελευταίες ημέρες, με αφορμή πρώτα τη μετατροπή των τιμών σε ευρώ και
ύστερα την κακοκαιρία.

Ανίσχυρος ο καταναλωτής, είτε λόγω άγνοιας είτε λόγω ανυπαρξίας εναλλακτικής
λύσης, πλήρωσε τα σπασμένα. Και ζήτησε, όπως ήταν φυσικό, την προστασία του
κράτους.

Αλλά τα όπλα που έχουν πλέον στα χέρια τους οι κρατικές υπηρεσίες για να
αντιμετωπίσουν τέτοια φαινόμενα και να προστατεύσουν τον καταναλωτή, είναι
πλέον περιορισμένα, αν και όχι και ανύπαρκτα.

Ποια προϊόντα ελέγχονται

Στη διατίμηση, με την έννοια του καθορισμού συγκεκριμένης τιμής, ουσιαστικά
δεν βρίσκονται πλέον παρά μόνο τα φάρμακα. Από κει και πέρα, υπάρχουν δύο
κατηγορίες προϊόντων τα οποία ελέγχουν τα συνεργεία του υπουργείου Ανάπτυξης:

* Η πρώτη κατηγορία αφορά προϊόντα με συγκεκριμένο ποσοστό κέρδους, η
τήρηση του οποίου ελέγχεται. Πρόκειται κυρίως για οπωροκηπευτικά, όπως π.χ.
αγγούρια, ντομάτες, αγκινάρες, κολοκυθάκια και χόρτα (για τα οποία προβλέπεται
περιθώριο κέρδους 7%-12% στη χονδρική, 22%-32% στις λαϊκές και 25%-35% στα
καταστήματα), καθώς και ορισμένα φρούτα (με ανάλογα περιθώρια κέρδους).
Επίσης, στην κατηγορία αυτή ανήκουν οι παιδικές τροφές και τα βρεφικά γάλατα.

* Η δεύτερη κατηγορία περιλαμβάνει προϊόντα που δεν έχουν μεν ορισμένο
ποσοστό κέρδους, αλλά ελέγχονται για υπερβολικό κέρδος. Ο έλεγχος είναι
κοστολογικός, με βάση τα έξοδα χρήσεως. Ελεγχόμενα για υπερβολικό κέρδος είναι
μεταξύ άλλων τα εσπεριδοειδή, τα μήλα, τα αχλάδια και οι πατάτες.

Για άλλα προϊόντα ή υπηρεσίες, όπως λέει χαρακτηριστικά στέλεχος του
υπουργείου Ανάπτυξης, “οι τιμές είναι απελευθερωμένες, αλλά υπάρχουν κανόνες”.

Τα συνεργεία του υπουργείου Ανάπτυξης ελέγχουν την τήρηση αυτών των κανόνων
και όπου διαπιστωθεί παράβαση επιβάλλουν κυρώσεις και πρόστιμα, με βάση τον
Αγορανομικό Κώδικα. 7Επιπλέον, τώρα με το ευρώ, οι έλεγχοι αφορούν και την
τήρηση των κανόνων για τη μετατροπή των τιμών και τις στρογγυλοποιήσεις. Ακόμη
και το ΣΔΟΕ έχει επιστρατευθεί για τον σκοπό αυτό, δηλαδή για την αποτροπή της
ευρω-κερδοσκοπίας.

Με «δεμένα» τα χέρια

Στην πράξη, όμως, τα περιθώρια γι’ αυτό είναι περιορισμένα. Από τη στιγμή που
δεν υπάρχει διατίμηση, καθένας μπορεί να αποδώσει τις αυξήσεις των τιμών των
προϊόντων ή των υπηρεσιών του σε ένα σωρό λόγους και φυσικά δεν θα ομολογήσει
ότι εκμεταλλεύθηκε τη μετάβαση στο ευρώ για να κερδοσκοπήσει.

Εκτός αυτού, εφαρμόζονται οι γνωστές πρακτικές της απόκρυψης των προηγουμένων
τιμολογίων, ώστε να μην μπορεί να συγκρίνει τις τιμές το συνεργείο, ενώ είναι
κοινό μυστικό ότι διατυπώνονται κατά καιρούς κατηγορίες και από τους
ελεγχόμενους για τους ελέγχοντες.

Όσο για τον ελεύθερο ανταγωνισμό, είναι προφανές ότι δεν λειτουργεί παντού,
ακόμη κι αν οι ιθύνοντες κρύβονται πίσω από το δάχτυλό τους και ισχυρίζονται
ότι λειτουργεί. Τα πάρκινγκ στο κέντρο της Αθήνας είναι χαρακτηριστικό
παράδειγμα, αφού οι θέσεις είναι τόσο λίγες που δεν αφήνουν περιθώρια στον
οδηγό να αναζητά το φθηνότερο. Άλλωστε, όλοι ανεβάζουν τις τιμές με ραγδαίους
ρυθμούς το τελευταίο διάστημα.