ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Η αυριανή εφημερίδα

Λέγεται ότι το πρόβλημα με τις μακροπρόθεσμες μεταβολές είναι ότι
συντελούνται υπερβολικά σταδιακά για να γίνουν άμεσα αντιληπτές. Μία
ενδιαφέρουσα προέκταση αυτής της θέσης είναι ότι οι εμφανέστερες αλλαγές είναι
και οι πλέον εφήμερες. Μεγάλη αλήθεια ή χονδροειδής κοινοτοπία, τα παραπάνω
μάλλον ισχύουν για τις εφημερίδες.

Εάν, λόγου χάρη, πάρει κανείς ως παράδειγμα τη χώρα μας, τότε η τελευταία
δεκαετία υπήρξε η περίοδος των κουπονιών, των πολλαπλών ενθέτων (όπου σύμφωνα
με έρευνες και εκτιμήσεις της ΔΕΕ, κατά μέσο όρο, ένα στα πέντε ενδιαφέρει
ιδιαίτερα τον κάθε αναγνώστη) και της διαρκούς αύξησης σε αριθμό
κυκλοφορούντων τίτλων, προς χάριν (ή κατάχρηση;) της πολυφωνίας και του
πλουραλισμού. Όλα αυτά είναι προσωρινά καθώς αποτελούν τις έσχατες κινήσεις
των εκδοτών με σκοπό τη διατήρηση ενός προϊοντικού μοντέλου που σε μερικά
χρόνια θα θεωρείται, πιθανότατα, παρωχημένο. Όπως γίνεται συχνά σε τέτοιες
περιπτώσεις, μία ματιά στις διεθνείς τάσεις και εξελίξεις μπορεί ενδεχομένως
να φωτίσει την αυριανή πραγματικότητα, ειδικά σε ό,τι αφορά τη μορφή και το
περιεχόμενο των εφημερίδων, την ώρα και συχνότητα κυκλοφορίας τους, τον τρόπο
εκτύπωσης και την τιμή τους.

Οι καθημερινές εφημερίδες αναμένεται να συρρικνωθούν, τόσο στις διαστάσεις
τους (και για λόγους οικονομίας στο χαρτί αλλά, εξίσου καίρια, και για λόγους
«ευχρηστίας») όσο και στον αριθμό των σελίδων τους. Απλούστατα, σε ένα
επικοινωνιακό περιβάλλον όπου τα διαθέσιμα μέσα για πληροφόρηση (αλλά και
ψυχαγωγία) πολλαπλασιάζονται διαρκώς, η συνεχής διόγκωση των εφημερίδων
συνιστά έπαρση και προσβολή προς τον αναγνώστη καθώς υποθέτει ότι αυτός/ή έχει
παρά πολύ ελεύθερο χρόνο ­ εν ολίγοις, είναι συνταγή για καταστροφή. Η ύλη
αναμένεται καλύτερα οργανωμένη, διευκολύνοντας περαιτέρω τη γοργή ενημέρωση ­
προς αυτή την κατεύθυνση θα χρησιμοποιούνται εκτενέστερα πίνακες, φωτογραφίες
και γραφιστικά, φυσικά όλα έγχρωμα.

Ενδιαφέρουσες ­ και αλληλένδετες ως ένα σημείο ­ μεταβολές αναμένονται επίσης
στο περιεχόμενο και στη συχνότητα κυκλοφορίας. Οι εκδόσεις ειδικού
ενδιαφέροντος (οικονομικές, αθλητικές αλλά και νέων θεματολογιών όπως, για
παράδειγμα, η μόδα, παρά την πρόσφατη αποτυχία της Fashion Daily News στο
εξωτερικό) θα παραμείνουν καθημερινές, αφού παρέχουν σημαντικότερη ενημέρωση
(για τους αγοραστές και αναγνώστες τους) από τις εφημερίδες γενικού
ενδιαφέροντος. Το (απώτερο) μέλλον των τελευταίων είναι εξαιρετικά αβέβαιο,
ωστόσο μπορεί να λεχθεί ότι οι πολυσέλιδες, «πολυένθετες» εκδόσεις θα
παγιωθούν σε κυκλοφορία εβδομαδιαίας βάσης όπως και τα (σχετικά) ολιγοσέλιδα
έντυπα που απαιτούν ανάγνωση και όχι ξεφύλλισμα. Καθημερινά θα κυκλοφορούν
εφημερίδες γενικού ενδιαφέροντος που είτε θα είναι ψυχαγωγικά προϊόντα
(κουτσομπολιό και άλλα θέματα ανθρώπινου ­ ή απάνθρωπου; ­ ενδιαφέροντος) ή θα
είναι ενημερωτικές μεν, με πολλή χρηστική (news you can use) πληροφορία δε.
Από τις τελευταίες, ορισμένες θα διατίθενται ­ λόγω ποιότητας προϊόντος ­
έναντι αντιτίμου, αλλά κάθε πόλη θα έχει μία ή δύο (ανάλογα με το μέγεθος του
πληθυσμού) δωρεάν εκδόσεις που θα παρέχουν αντίστοιχη θεματολογία αλλά με
φτωχότερη ύλη. Μία ασφαλέστερη πρόβλεψη είναι ότι η συντριπτική πλειονότητα
των εφημερίδων θα κυκλοφορούν πρωί, με τις απογευματινές (όπου υπάρχουν)
πιθανότατα να τυπώνονται ψηφιακά σε σταθμούς μέσων συγκοινωνίας για να δώσουν
στους πολίτες μία πρώτη εικόνα της ειδησεογραφίας της ημέρας καθώς αυτοί
επιστρέφουν από τη δουλειά.

Αναμένονται εξαιρέσεις σε αυτές τις προβλέψεις; Προφανώς ­ ενδεχομένως για να
επιβεβαιωθούν οι κανόνες. Ωστόσο, ίσως το μέλλον της εφημερίδας ως μορφής
διανομής πληροφορίας να μην έχει τόση σημασία. Κρισιμότερη παράμετρος είναι τι
ύλη («περιεχόμενο») θα παράγεται και καταναλώνεται, ανεξάρτητα από το πώς
φθάνει (μέσω ραδιοτηλεόρασης, Τύπου ή ηλεκτρονικών συσκευών) στους πολίτες.
Και αυτό παραμένει (ουσιαστικά) άγνωστο, με μόνη ένδειξη την απλούστερη των
αληθειών: κάθε κοινωνία έχει τα ΜΜΕ που της αξίζουν…

Ο Κωνσταντίνος Καμάρας είναι σύμβουλος της Διεθνούς Ενώσεως Εφημερίδων
και μέλος του Δ.Σ. του IFRA – Παγκόσμιου Οργανισμού για την Τεχνολογία στα
ΜΜΕ.