Όταν η ώρα της κρίσης… παραγράφεται

Ο ένας θεωρείται μεγαλέμπορος ναρκωτικών, ο άλλος απατεώνας, ο τρίτος
καταχραστής, ο τέταρτος πρωταγωνιστούσε σε κομπίνα με παράνομες κοινοτικές
επιδοτήσεις… Ο κατάλογος με την υπόθεσή τους θα μπορούσε να γεμίσει σελίδες,
πολύ περισσότερες απ’ όσες κάλυπταν οι ογκωδέστατες δικογραφίες που
αντιμετώπιζαν. Αλλά οι δικογραφίες αυτές σέρνονταν επί χρόνια στις δικαστικές
αίθουσες και η ώρα της κρίσης δεν έφτασε ποτέ. Οι δικαστές που κάποια στιγμή
κλήθηκαν να αποφασίσουν αποφάνθηκαν απλώς ότι όλα τα αδικήματα είχαν
παραγραφεί!

Για τους δικαστές όλες αυτές οι περιπτώσεις, που μπορεί να καταγράψει κανείς
καθημερινά στα ελληνικά δικαστήρια, δείχνουν ένα «έλλειμμα δικαιοσύνης» που
κλονίζει την εμπιστοσύνη του πολίτη στο σύστημα δικαίου. Για τους
περισσότερους δικηγόρους, η παραγραφή δεν είναι τίποτε λιγότερο και τίποτε
περισσότερο από «θεσμός του δικαίου», ένας κανόνας του παιχνιδιού που πρέπει
να ισχύει ανεξάρτητα από το εάν η δικαιοσύνη επιταχύνει τους ρυθμούς της.

Όπως και να έχει, οι παραγραφές είναι ένα από τα μεγαλύτερα αγκάθια που
αντιμετωπίζει σήμερα η ελληνική Δικαιοσύνη, μία από τις αιτίες που βρίσκεται
πυκνά συχνά «απολογούμενη». Αρκεί να ανατρέξει κανείς στην υπόθεση Κων. Τζίρη
για να καταλάβει τις επιπτώσεις. Επτά δικαστές και εισαγγελείς ελέγχθηκαν
πειθαρχικά, ένας κατηγορούμενος για εμπορία ναρκωτικών ήταν ελεύθερος και η
υπόθεση βρήκε θέση στα τηλεοπτικά παράθυρα. Το αδίκημα ήταν διακίνηση και
εμπορία δύο κιλών κοκαΐνης. Η δικογραφία πηγαινοερχόταν στις δικαστικές
αίθουσες επί 19 χρόνια, αλλά δίκη δεν έγινε. Τη μια ο κατηγορούμενος δήλωνε
κλινήρης και έστελνε ιατρικές γνωματεύσεις, την άλλη ο δικηγόρος του είχε άλλη
δίκη, την τρίτη τούς είχε προλάβει όλους το ωράριο των δικαστηρίων. Ύστερα από
14 αναβολές (!), η Δικαιοσύνη αποφάνθηκε ότι ο κατηγορούμενος απαλλάσσεται
λόγω παραγραφής…

Η αλήθεια είναι πως η υπόθεση Κων. Τζίρη θεωρείται πρωτοφανής στα ελληνικά
χρονικά τόσο για τα χρόνια που εκκρεμούσε όσο και για τον αριθμό των αναβολών
που την συνόδευαν. Και για σοβαρά εγκλήματα κατά της ζωής (ανθρωποκτονίες και
απόπειρες, ένοπλες ληστείες κ.λπ.) είναι μάλλον απίθανο ένας κατηγορούμενος
και η υπεράσπισή του να καταφέρουν να οδηγήσουν τα πράγματα στην παραγραφή.
Αλλά για μια σειρά από άλλα αδικήματα, ιδίως οικονομικού χαρακτήρα, η εικόνα
είναι διαφορετική και δικαιολογεί τις φωνές αμφισβήτησης της Δικαιοσύνης:

* Επιχειρηματίας, ο οποίος συνελήφθη πρόσφατα στην Κωνσταντινούπολη και
κρατήθηκε στις τουρκικές φυλακές γιατί εκκρεμούσε εις βάρος του ιταλικό
ένταλμα σύλληψης, βρέθηκε αντιμέτωπος το 1979 με την κατηγορία της
κακουργηματικής απάτης. Η υπόθεση αφορούσε απάτη με ακάλυπτες επιταγές εις
βάρος της Αγροτικής Τράπεζας και ο δράστης είχε θεωρηθεί ως «ιδιαίτερα
επικίνδυνος». Στο εδώλιο έφθασε ύστερα από 15 χρόνια και δέκα αναβολές, για να
διαπιστώσει το δικαστήριο ότι στο διάστημα που μεσολάβησε είχε αλλάξει ο νόμος
(δεν αποτελούσε πλέον η επικινδυνότητα του δράστη στοιχείο που δικαιολογεί τη
μετατροπή ενός οικονομικού αδικήματος σε κακούργημα) κι επομένως η απάτη ήταν
πλημμεληματική. Και ως πλημμέλημα το αδίκημα είχε πια παραγραφεί και το
δικαστήριο έπαυσε οριστικώς τη δίωξη του επιχειρηματία.

* Υπάλληλος του υπουργείου Μεταφορών βρέθηκε κατηγορούμενος για
παράβαση καθήκοντος. Πρωτόδικα καταδικάστηκε σε 4μηνη φυλάκιση γιατί είχε
ευνοήσει (το 1992) εταιρεία που είχε συναλλαγές με το υπουργείο εις βάρος
άλλης. Στο Τριμελές Εφετείο έφθασε η υπόθεσή του τον περασμένο Ιανουάριο και
το δικαστήριο διαπίστωσε ότι το αδίκημα είχε παραγραφεί δύο μήνες νωρίτερα. Το
μητρώο του υπαλλήλου ήταν και πεντακάθαρο…

* Κύπριος έμπορος καταδικάστηκε ερήμην για λαθρεμπορία τσιγάρων σε 4ετή
φυλάκιση. Όταν πλέον η ώρα της παραγραφής (8ετία) πλησίαζε, υπέβαλε έφεση για
αντικανονική κλήτευση από το πρωτόδικο δικαστήριο. Η αίτησή του έγινε αποδεκτή
τον Φεβρουάριο του 2001 και το εφετείο έκρινε ότι ο 40χρονος έμπορος δεν
μπορεί να δικαστεί εκ νέου αφού το αδίκημα είχε παραγραφεί από τον Φεβρουάριο
του 2000.

* Υπάλληλος του Οργανισμού Εργατικής Κατοικίας αντιμετώπιζε από τις
αρχές του ’90 την κατηγορία της πλαστογραφίας μετά χρήσης σε βαθμό
κακουργήματος για δικαιολογητικό που αφορούσε τη λήψη δανείου. Μέτρησε κι
αυτός μερικές αναβολές και πριν από λίγους μήνες απαλλάχθηκε σε πρώτο βαθμό.
Το δικαστήριο έκρινε ότι το αδίκημα ήταν πλημμεληματικό γιατί δεν αποδείχθηκε
παράνομο όφελος του κατηγορουμένου από την πλαστογραφία και συνεπώς η δίκη για
πλημμέλημα δεν μπορούσε να προχωρήσει.

* Τον Ιούνιο του 2001 το Τριμελές Εφετείο Κακουργημάτων παρέγραψε
υπόθεση μεγάλης κακουργηματικής απάτης (άνω των 300 εκατ. δραχμών) κατά της
Ευρωπαϊκής Ένωσης που εκκρεμούσε από το 1989. Η υπόθεση αφορούσε παράνομες
επιδοτήσεις και ο πρωταγωνιστής, ο οποίος εμφανιζόταν ως εξαγωγέας αγροτικών
προϊόντων, απαλλάχθηκε σε πρώτο βαθμός γιατί επίσης νομοθετικές αλλαγές που
είχαν προηγηθεί της δίκης του ήταν ευνοϊκές για την περίπτωσή του. Σύμφωνα με
την ισχύουσα νομοθεσία κακουργηματική είναι μια υπόθεση απάτης όταν κάθε
μερικότερη πράξη ξεπερνά τα 25 εκατ. δραχμές. Ο «εξαγωγέας» είχε υπερβεί τα
300 εκατ. δρχ., αλλά σε διάστημα δύο ετών και καμία παράνομη επιδότηση δεν
ξεπερνούσε τα 25 εκατ. δρχ. Έτσι, βρέθηκε κατηγορούμενος για περισσότερα από
δέκα πλημμελήματα, που στο μεταξύ είχαν όλα παραγραφεί…

15.000 υποθέσεις κάθε χρόνο δικάζονται στο … παραπέντε

«Κάθε χρόνο περισσότερες από 15.000 υποθέσεις στα Τριμελή Εφετεία δικάζονται
στα όρια της παραγραφής… Πρόκειται για το 70% των υποθέσεων και, βέβαια,
ακόμη και εάν η βασική κακουργηματική κατηγορία δεν παραγραφεί τελικώς, κάθε
συνοδευτικό πλημμέλημα θα έχει παραγραφεί…».

Ο γενικός γραμματέας της Ένωσης Δικαστών και Εισαγγελέων κ. Παν. Αθανασόπουλος
παραδέχεται ότι οι παραγραφές ­ απόρροια σχεδόν πάντοτε των μεγάλων
καθυστερήσεων στην απονομή δικαίου ­ τραυματίζουν την αξιοπιστία της
Δικαιοσύνης. «Οι Έλληνες δικαστές έχουν επιδοθεί σε αγώνα δρόμου για να
προλάβουν τις προθεσμίες…», τονίζει και προσθέτει ότι η αντιμετώπιση του
προβλήματος περνά σε μεγάλο βαθμό από τον περιορισμό των αναβολών.

Οι αναβολές είναι ένα από τα «παράθυρα» που εκμεταλλεύεται η πλευρά των
κατηγορουμένων, αφού νέα δικάσιμος προσδιορίζεται στην καλύτερη περίπτωση,
λόγου των όγκου των υποθέσεων, ένα χρόνο μετά. Το ζήτημα έχει επισημάνει
επανειλημμένα με εγκυκλίους του και ο Άρειος Πάγος, προειδοποιώντας τους
δικαστές και για πειθαρχικές κυρώσεις. Αλλά από τη στιγμή που στο Εφετείο
Αθήνας μία υπόθεση προσδιορίζεται σήμερα να εκδικαστεί το 2006, είναι βέβαιο
ότι ο χρόνος της παραγραφής έρχεται πολύ κοντά.

Οι αλλαγές στη νομοθεσία (που μετατρέπουν κακουργήματα σε πλημμελήματα και
πλημμελήματα σε πταίσματα) είναι ένας ακόμη λόγος για παραγραφή αδικημάτων,
ενώ σε αρκετές περιπτώσεις τα δικαστήρια αμφισβητούν τον αυστηρό χαρακτηρισμό
(κακούργημα) που έχουν δώσει οι εισαγγελικές αρχές σε ένα αδίκημα. Αλλά και σε
αυτή την περίπτωση, εάν δεν είχαν περάσει οκτώ χρόνια από την αδικοπραξία, ο
κατηγορούμενος, ακόμη και για πλημμέλημα πλέον, θα μπορούσε να κριθεί από τους
δικαστές και να μην απαλλαγεί.

Σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία, ο χρόνος παραγραφής για τα πλημμελήματα
είναι πέντε έτη, για τα κακουργήματα (ληστείες κ.ά.) που οδηγούν σε κάθειρξη
15 έτη και για τα κακουργήματα που οδηγούν σε ισόβια (ανθρωποκτονίες κ.ά.) 20
έτη. Σε κάθε περίπτωση ο χρόνος παραγραφής παρατείνεται για τρία ακόμη χρόνια
εάν ο κατηγορούμενος έχει παραπεμφθεί σε δίκη.