Ρaul Samuelson Η παγκόσμια οικονομία ανασυντάσσεται

Τρεις μήνες μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου ορισμένες
αβεβαιότητες για το μέλλον της παγκόσμιας οικονομίας έχουν εν μέρει εκλείψει.
Τώρα θα πρέπει να υποθέσουμε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται σε μια
οικονομική ύφεση, η οποία ίσως να έχει αρχίσει ακόμη και από τον Μάρτιο του
2001, ακριβώς ένα χρόνο μετά την έκρηξη της φούσκας στο Χρηματιστήριο της Νέας
Υόρκης.

Οι φανατικοί που χτύπησαν τις Ηνωμένες Πολιτείες την 11η Σεπτεμβρίου κατάφεραν
να πλήξουν περισσότερο τις πιο φτωχές χώρες του κόσμου. Η Αργεντινή
αντιμετωπίζει σοβαρά οικονομικά προβλήματα. Η Ιαπωνία, η Κορέα και οι
υπόλοιπες ασιατικές οικονομίες θα δουν τους ρυθμούς ανάπτυξής τους να
επιβραδύνονται. Η επιβράδυνση των ρυθμών ανάπτυξης της παγκόσμιας οικονομίας
τείνει να ψαλιδίσει τη ζήτηση ενέργειας και τα έσοδα των χωρών της Μέσης
Ανατολής, που οι οικονομίες τους εξαρτώνται σημαντικά από την πώληση
πετρελαίου. Η μετά το απαρτχάιντ Νότια Αφρική και οι πρώην σοβιετικές
οικονομίες δεν διαθέτουν την ισχύ των εύπορων κοινωνιών της Δυτικής Ευρώπης
και της Βόρειας Αμερικής, προκειμένου να αντέξουν το κόστος αντιμετώπισης της
τρομοκρατίας και των νέων κινδύνων που δημιουργεί.

Πιστεύω ότι οι στρατιωτικοί ειδικοί της Ουάσιγκτον εξεπλάγησαν από την
ταχύτητα με την οποία οι Ταλιμπάν έχασαν τις επιθετικές και αμυντικές βάσεις
τους στο Αφγανιστάν. Πράγματι, η διεθνής διπλωματία δεν θα είχε εμπλακεί τόσο
αν η πτώση της Καμπούλ ερχόταν λίγο αργότερα και όχι τόσο πρόωρα. Η θέση του
Πακιστάν ως συμμάχου των Ηνωμένων Εθνών και η αμερικανοβρετανική παγκόσμια
εκστρατεία εναντίον της τρομοκρατίας θα τεθούν υπό αμφισβήτηση αν η μειοψηφική
Βόρεια Συμμαχία κερδίσει μια πρόωρη και ασταθή κυριαρχία στη μη ταλιμπάν
πλειοψηφία των Παστούν, στο Νότιο Αφγανιστάν.

Ο θρίαμβος του Μπιν Λάντεν

Ο Paul Samuelson είναι καθηγητής Οικονομίας στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Μασαχουσέτης (ΜΙΤ) και κάτοχος του βραβείου Νόμπελ Οικονομικών

Ο μεγαλύτερος θρίαμβος του Οσάμα Μπιν Λάντεν δεν θα είναι οι απώλειες των ζωών
ή οι καταστροφές των κτιρίων που κατάφερε. Ο μεγαλύτερος θρίαμβός του θα είναι
η επιτυχία του να προκαλέσει μια περιφερειακή διαμάχη μεταξύ των ισλαμικών
πληθυσμών της Μέσης Ανατολής και της Κεντρικής Ασίας και των χριστιανικών,
ιουδαϊκών και κομφουκιανικών πληθυσμών που ζουν σε άλλα μέρη του κόσμου. Αυτή
η εξέλιξη θα είναι μια τραγωδία και μια σατανική προφητεία για τη νέα
χιλιετία. Θα είναι ένα σενάριο με όλους που θα είναι χαμένοι και με πιο
τραγικά θύματα τους πιστούς οπαδούς του Κορανίου.

Καθώς οι πολιτικές αβεβαιότητες αναπτύσσονται, οι οικονομικές έχουν αρχίσει να
εκλείπουν. Οι κυβερνήσεις στην Αμερική, στην Ευρώπη και στην Ασία αντιδρούν
αρχικά στους κινδύνους της ύφεσης μέσω της πολιτικής των κεντρικών τους
τραπεζών. Ο Άλαν Γκρίσνπαν, πρόεδρος της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των Ηνωμένων
Πολιτειών, πρωτοστάτησε με τις δέκα μειώσεις επιτοκίων που πραγματοποίησε από
τις αρχές του 2001. Αυτό είναι το κυριότερο φάρμακο για την αντιμετώπιση της
τρέχουσας επιβράδυνσης της παγκόσμιας οικονομίας. Αν αυτό δεν φέρει τα
επιθυμητά αποτελέσματα και η κατάσταση της παγκόσμιας οικονομίας εξακολουθήσει
να επιδεινώνεται, πρέπει να αναλάβουν δράση και οι κυβερνήσεις αυξάνοντας τις
δημοσιονομικές δαπάνες για την τόνωση των οικονομιών τους.

Η Τράπεζα της Αγγλίας, του Βρετανού πρωθυπουργού Τόνι Μπλερ, έχει ενισχύσει
την προσπάθεια της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των Ηνωμένων Πολιτειών,
πετυχαίνοντας συγκριτικό πλεονέκτημα έναντι της Γαλλίας, της Γερμανίας και της
Ιταλίας, οι οποίες είναι μέλη της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης. Οι
επιθετικές ενέργειες του Άλαν Γκρίνσπαν ­ μειώσεις των επιτοκίων ­ έφεραν σε
δύσκολη θέση τη νέα Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, η οποία δεν ακολούθησε τον
ίδιο ρυθμό περικοπής του κόστους δανεισμού. Η ερχόμενη σύνοδος του Διεθνούς
Νομισματικού Ταμείου αναμένεται να εξετάσει την ασθενή μακροοικονομική
πολιτική της Ιαπωνίας. Στη σύνοδο αναμένεται να ενθαρρυνθούν οι προσπάθειες
τόσο της ιαπωνικής κυβέρνησης όσο και της Τράπεζας της Ιαπωνίας, για την
ενίσχυση της ζήτησης και την αντιμετώπιση των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν
οι ιαπωνικές τράπεζες.

Θετικές εξελίξεις

Θετική εξέλιξη για την παγκόσμια οικονομία είναι η πρόσφατη ανάκαμψη των χρηματιστηρίων

Έντεκα εβδομάδες μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου έχουν
αρχίσει να γίνονται ορατές ορισμένες θετικές οικονομικές εξελίξεις. Η
αμερικανική οικονομική δραστηριότητα ίσως να μη σημειώσει κατακόρυφη
επιβράδυνση το πρώτο τρίμηνο του 2002. Οι πωλήσεις των αυτοκινήτων είναι τόσο
υψηλές λόγω των μηδενικών επιτοκίων και της μείωσης των τιμών τους, που
προκαλούν έκπληξη στους ειδικούς. Παράλληλα, σε υψηλά επίπεδα διατηρούνται και
οι πωλήσεις κατοικιών. Γιατί έχουμε αυτές τις δύο αναπάντεχες εξελίξεις σε μια
περίοδο μαζικών απολύσεων και ψαλιδίσματος των κερδών της νέας οικονομίας;

Επιπλέον, οι τιμές των μετοχών στο Χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης όχι μόνο
έχουν ανακάμψει από τα χαμηλά επίπεδα που βρέθηκαν μετά την 11η Σεπτεμβρίου,
αλλά βρίσκονται πλέον σε υψηλότερο σημείο από αυτό που ήταν πριν από τις
τρομοκρατικές επιθέσεις. Ακόμη και η καταναλωτική εμπιστοσύνη δείχνει να
βελτιώνεται. Κανείς δεν πρέπει, πάντως, να βγάζει συμπεράσματα από αυτές τις
βραχυπρόθεσμες εξελίξεις. Ωστόσο, οι καταναλωτές και οι επιχειρήσεις παίρνουν
κουράγιο βλέποντας ότι οι κυβερνήσεις του 2001 συμπεριφέρονται διαφορετικά σε
σχέση με τις κυβερνήσεις που αντιμετώπισαν υφέσεις στο παρελθόν και στην
Οικονομική Κρίση του 1929.

Αυτό είναι και το πιο ενθαρρυντικό στοιχείο για τις μελλοντικές προοπτικές των
οικονομιών μας. Τούτο σημαίνει ότι οι άνθρωποι σε όλο τον κόσμο ­ Ασία,
Ευρώπη, Βόρεια Αμερική, Μέση Ανατολή, Λατινική Αμερική ­ δεν θα πρέπει να
φοβούνται ότι θα εκδηλωθεί μια παγκόσμια οικονομική κρίση. Παράλληλα, δεν
υπάρχει και σημαντικός κίνδυνος αύξησης του πληθωρισμού σε παγκόσμιο επίπεδο.

Κίνδυνοι

Παρ’ όλα αυτά, υπάρχουν πράγματα τα οποία εξακολουθούν να μσς προκαλούν
ανησυχίες. Η χρηματιστηριακή αγορά της Νέας Υόρκης και οι υπόλοιπες αγορές που
σχετίζονται με αυτήν αντιμετωπίζουν τον κίνδυνο να ανακόψουν την ανοδική τους
πορεία. Αν αυτό συμβεί, τότε οι θετικές εξελίξεις από τις πωλήσεις αυτοκινήτων
και την κατασκευή νέων κατοικιών θα χάσουν την αξία τους. Το να στηριζόμαστε
αποκλειστικά στους μηχανισμούς των αγορών και στα ιδιωτικά συμφέροντα δεν
επαρκεί για να αντιμετωπίσουμε τα αναπόφευκτα σοκ που επηρεάζουν τις κοινωνίες
σε όλο τον κόσμο. Από την άλλη, η ιστορική εμπειρία απομυθοποιεί τις θέσεις
του Μάο και του Στάλιν για το πώς μπορούν να ευημερήσουν έξι δισεκατομμύρια
άνθρωποι σε όλο τον κόσμο.

Οι δημοκρατικά οργανωμένες μεικτές οικονομίες μπορούν να βρουν μια χρυσή τομή
μεταξύ της διαδικασίας λήψης πολιτικών αποφάσεων και της επιδίωξης των ατόμων
να βελτιώσουν τη ζωή τους. Αυτή είναι η κληρονομιά της οικονομικής ιστορίας
του 20ού αιώνα.

(c) 2001, «Los Angeles Times Syndicate International»

Επιμέλεια διεθνών οικονομικών θεμάτων: Σπύρος Δημητρέλης