Δύσβατος για τις γυναίκες ο δρόμος της ιεραρχίας

Μικρή συμμετοχή των γυναικών παρατηρείται στα ανώτερα και ανώτατα κλιμάκια της
επιχειρηματικής ιεραρχίας. Μόλις το 3,27% των προέδρων των εισηγμένων στο
Χρηματιστήριο Αξιών Αθηνών εταιρειών είναι γυναίκες. Στις 336 εισηγμένες
επιχειρήσεις, οι γυναίκες αντιπρόεδροι είναι μόλις 45 και οι γυναίκες
διευθύνοντες σύμβουλοι μόνο 15. Οι αριθμοί αποδεικνύουν ότι ο επιχειρηματικός
στίβος είναι, για τις γυναίκες, πολύ πιο σκληρός ακόμη και από αυτόν της
πολιτικής, όπου η γυναικεία παρουσία ανέρχεται στο 10,3% του κοινοβουλευτικού
σώματος.

Η πραγματικότητα αυτή δεν έχει μόνον κοινωνικό αντίκτυπο αλλά και οικονομικό,
με σοβαρές επιπτώσεις, τόσο σε μικροοικονομικό όσο και σε μακροοικονομικό
επίπεδο. Ήδη, πολλοί οικονομολόγοι έχουν αρχίσει να επισημαίνουν ότι τέτοιες
διακρίσεις οδηγούν στη μη αποδοτική εκμετάλλευση των δεξιοτήτων και των
επαγγελματικών ικανοτήτων μιας μεγάλης μερίδας των εργαζομένων, που καλύπτει
το 37,4% του συνολικού εργατικού δυναμικού. Αυτό, με τη σειρά του, έχει άμεση
επίπτωση, τόσο στην παραγωγικότητα όσο και στην ανταγωνιστικότητα των
επιχειρήσεων που ακολουθούν τη συγκεκριμένη πολιτική σε θέματα προσωπικού. Τα
συμπεράσματα σχετικών ερευνών που έχουν πραγματοποιηθεί, είναι καταπέλτης.
Έρευνα του οργανισμού CEDEFOP έδειξε ότι ο αριθμός των μικρομεσαίων
επιχειρήσεων που χρεοκόπησαν και στις οποίες δεν συμμετείχαν γυναίκες, είτε
στην ιδιοκτησία είτε στο προσωπικό τους, ήταν κατά 60% μεγαλύτερος, σε
σύγκριση με τις χρεοκοπημένες επιχειρήσεις στις οποίες συμμετείχαν γυναίκες.

Μάρθα Μυλωνά – Οικονομάκου, αντιπρόεδρος του Ινστιτούτου γυναικών – μάνατζερ (ΙΑΓΜΕ)

Όμως, ακόμα και ο κίνδυνος συρρίκνωσης δεν φαίνεται να επηρεάζει τα κριτήρια
της επιλογής υψηλόβαθμων στελεχών. Όπως εξηγεί η αντιπρόεδρος του Ινστιτούτου
Ανάπτυξης Γυναικών Μάνατζερ και Επιχειρηματιών – και διευθύντρια Ανθρώπινου
Δυναμικού του ομίλου International Life – κ. Μάρθα Μυλωνά Οικονομάκου, «οι
διευθυντικές θέσεις, οι θέσεις υψηλής εξειδίκευσης, όλες οι θέσεις που
απαιτούν αυξημένη διαθεσιμότητα – χρονική και γεωγραφική – κατέχονται από
άνδρες, διότι γι’ αυτούς η πρωταρχική και απεριόριστη δέσμευση είναι αυτή της
εργασίας και της καριέρας και παραμένει ακόμη μια συνήθης φυσιολογική
επιλογή».

Όμως, πρόσφατη έρευνα της Κάππα Research για τη γυναικεία επιχειρηματικότητα,
δείχνει ότι το «αδύνατο φύλο» δεν είναι τόσο αδύνατο στις business. Το 92,5%
των γυναικών μάνατζερ που ρωτήθηκαν, διοικούν επιχειρήσεις με τζίρο από 100
εκατ. έως ένα δισ. δρχ. Μάλιστα, το προβάδισμα στις γυναικείες επιχειρηματικές
δράσεις κατέχουν οι εμπορικές δραστηριότητες με ποσοστό 45%, ακολουθεί ο
δευτερογενής τομέας με 40,83% και ο τριτογενής με 14,7%. Αξίζει να σημειωθεί
ότι το 65% των γυναικών που συμμετείχαν στην έρευνα ήταν αυτοδημιούργητες, το
25,83% κληρονόμησαν την επιχείρηση από τον πατέρα τους και το 9,17% από τον
παππού τους.

Πόσο δύσκολο είναι;

Πόσο δύσκολο, όμως, είναι για μια γυναίκα να καταξιωθεί και να διεκδικήσει
μεγάλο αξίωμα σε μια επιχείρηση; «Αν κρίνω από την προσωπική μου εμπειρία, θα
έλεγα ότι μια γυναίκα έχει τις ίδιες ευκαιρίες και αντιμετωπίζει τις ίδιες
δυσκολίες με έναν άντρα, στην προσπάθεια για καταξίωση και στη διεκδίκηση
αξιωμάτων στον εργασιακό χώρο», αναφέρει στην «ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ» η κ. Χρύσα Αποστόλου
– Κατσιώνη, διευθύντρια πωλήσεων και μάρκετινγκ της Citigroup Asset Management
Ελλάδας.

Από την πλευρά της, η κ. Ελπίδα Αποστόλου, η οποία κατέχει τη θέση του β’
αντιπροέδρου της εισηγμένης εταιρείας Ατλάντικ Α.Ε. αλλά ταυτόχρονα και τη
θέση της γενικής διευθύντριας της εταιρείας, επισημαίνει: «Στο ξεκίνημα της
καριέρας μου, στα μέσα της δεκαετίας του ’80, η εργαζόμενη γυναίκα δεν είχε
εδραιωθεί στις ανώτερες και ανώτατες θέσεις διοίκησης των επιχειρήσεων. Η
συνεργασία ήταν προβληματική και με τα δύο φύλλα. Η συνεργασία με γυναίκες
συναδέλφους ήταν ανταγωνιστική, ενώ οι άνδρες, είτε ήταν επιφυλακτικοί είτε
δεν έβλεπαν τη γυναίκα ως ισότιμο συνομιλητή. Άλλωστε, η γυναίκα αρχικά ήρθε
να καλύψει την ανάγκη των επιχειρήσεων για φθηνότερο εργατικό και στελεχικό
δυναμικό. Την τελευταία πενταετία το σκηνικό έχει αλλάξει άρδην. Οι γυναίκες
δεν βλέπουν πλέον ανταγωνιστικά τις συναδέλφους τους του ίδιου φύλου, αλλά
κατανοούν ότι, όσο περισσότερες γυναίκες ανέρχονται σε σημαντικές θέσεις στις
επιχειρήσεις τόσο περισσότερες ευκαιρίες δημιουργούνται και γι’ αυτές να
αναλάβουν στο μέλλον μία από αυτές τις θέσεις».

Συνέπειες στην παραγωγικότητα

Η μικρή συμμετοχή των γυναικών στα ανώτερα και ανώτατα ιεραρχικά κλιμάκια
είναι η μία όψη του νομίσματος. Η άλλη όψη έχει σχέση με τις συνέπειες και τις
επιπτώσεις αυτής της περιορισμένης συμμετοχής. Οι βασικότερες επιπτώσεις
σχετίζονται με την παραγωγικότητα. Παραδοσιακά υπάρχει η αντίληψη ότι η
γυναίκα στην επιχείρηση είναι αντιπαραγωγική ή λιγότερο παραγωγική από τον
άνδρα. Η εκτίμηση αυτή δεν στηρίζεται στα προσόντα ή στις ικανότητες, αλλά
στις παράλληλες υποχρεώσεις που έχει η γυναίκα στην οικογένεια και στις
περισσότερες άδειες που δικαιούται, λόγω της μητρότητας. Η άποψη αυτή έχει
αποτυπωθεί με αριθμούς σε επιστημονικές μελέτες, ενώ έχει βρει εφαρμογή στην
πολιτική πολλών επιχειρήσεων και στην Ελλάδα. Τα παραδείγματα επιχειρήσεων που
δεν προσλαμβάνουν γυναίκες ή προτιμούν τους άνδρες, είναι πολλά.

Λητώ Ιωαννίδου, εκτελεστική Αντιπρόεδρος του Χρηματιστηρίου Αξιών Αθηνών

«Η γυναίκα καριέρας δεν υστερεί σε τίποτα από τον άνδρα. Αντιθέτως, στην
προσπάθειά της να αποδείξει την αξία της γίνεται πιο παραγωγική», λέει η
εκτελεστική αντιπρόεδρος του Χρηματιστηρίου Αξιών Αθηνών κ. Λητώ Ιωαννίδου. Η
κ. Ιωαννίδου είναι η πρώτη γυναίκα εκτελεστική αντιπρόεδρος του ΧΑΑ, από την
ίδρυσή του. Απαντώντας στο ερώτημα, γιατί οι γυναίκες μάνατζερ είναι λίγες,
λέει: «Χρειάζεται μία διαδρομή εξέλιξης και μέχρι πρόσφατα οι γυναίκες, ως
γνωστόν, δεν είχαν ίσες ευκαιρίες με τους άνδρες. Αυτές που τα κατάφεραν δεν
είχαν μόνο το μυαλό αλλά και το στομάχι που χρειαζόταν για να επιβιώσουν και
να επιβληθούν σε ένα ανδροκρατούμενο καθεστώς.

Η χρυσή τομή

Οι γυναίκες που κατέχουν υψηλόβαθμες θέσεις επισημαίνουν ότι, σε πολλές
περιπτώσεις, αποτρεπτικός παράγοντας για την εξέλιξη μιας γυναίκας στον
εργασιακό της χώρο και την κατάκτηση υψηλών θέσεων είναι ο σημαντικός της
ρόλος μέσα στην οικογένεια. Υπογραμμίζουν, μάλιστα, ότι, πολλές φορές, είναι
δύσκολο να βρεθεί η χρυσή τομή που θα φέρει την ισορροπία μεταξύ οικογένειας
και καριέρας.

Ήδη οι αλλαγές που έχουν γίνει στις οργανωτικές δομές των ελληνικών
επιχειρήσεων τα τελευταία χρόνια άνοιξαν τον δρόμο για πολλές γυναίκες στα
ανώτερα και ανώτατα τμήματα της ιεραρχίας. Αυτό έγινε πιο εμφανές σε μεγάλες
επιχειρήσεις, οι οποίες πέρασαν το κατώφλι της Σοφοκλέους. Η διασπορά της
μετοχικής σύνθεσης που απαιτεί η εισαγωγή τους στο Χρηματιστήριο, αλλά και
άλλες νομικές προϋποθέσεις (οργανόγραμμα, επιχειρηματικό σχέδιο, βασικοί
μέτοχοι, ελεύθερη προς διαπραγμάτευση χρηματιστηριακή αξία κ.λπ.), μετρίασαν
τη βαρύτητα της οικογενειακής παράδοσης και του βασικού μετόχου – άνδρα
ιδιοκτήτη στην επιλογή των στελεχών. Μικρός αριθμός γυναικών κατέχει σήμερα
επιτελικές θέσεις στον χρηματοπιστωτικό κλάδο. Οι ίδιες λένε ότι τις
προηγούμενες δεκαετίες θα ήταν παράδοξο να συναντήσουμε γυναίκες τραπεζίτες,
αντικρυστές ή ασφαλιστές, για παράδειγμα. Σήμερα, υπάρχουν. Ενδεικτικά
αναφέρεται ότι στο Διοικητικό Συμβούλιο του ΧΑΑ υπάρχουν δύο γυναίκες, στο
Διοικητικό Συμβούλιο του Χρηματιστηρίου Παραγώγων μία και στο Διοικητικό
Συμβούλιο του ΣΜΕΧΑ, μία.

«Η αλλαγή στη διοίκηση των επιχειρήσεων βοήθησε να συμμετέχουν περισσότερες
γυναίκες», λέει η γενική διευθύντρια της Ατλάντικ, κ. Ελπίδα Αποστόλου.

Οι γυναίκες του ΣΕΒ

Η μοναδική γυναίκα – μέλος του Δ.Σ. του ΣΕΒ είναι σήμερα η υπεύθυνη της
Επιτροπής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης, η κ. Ελένη Κολλιοπούλου, η οποία και
κατέχει τη θέση του διευθύνοντος συμβούλου της Πάκο Α.Ε.. Μικρή είναι η
συμμετοχή γυναικών στελεχών επιχειρήσεων και στο Γενικό Συμβούλιο του ΣΕΒ, το
οποίο αποτελείται από 88 μέλη. Οι γυναίκες στελέχη επιχειρήσεων, που
συμμετέχουν στο όργανο αυτό, είναι μόλις οκτώ. Πρόκειται για τις κυρίες Άννα
Αβραμίδη της εταιρείας Χατζηλουκά, Μαρία Δελακούρα της εταιρείας Ανκο, Ελένη
Κυριακοπούλου της εταιρείας LogicDis, Κυριακή Λεγάκη της εταιρείας Χέλλαφαρμ,
Δήμητρα Μητραγιαννοπούλου της εταιρείας Αργώ, Όλγα Παναγοπούλου της εταιρείας
ΚΟΝΕΞ, Ιωάννα Παπαδοπούλου της Παπαδόπουλος Α.Ε. και Άννα Πουσκούρη της
τράπεζας Bayerisches Hypo und Vereinsbank.

«Βοηθά και το γυναικείο ένστικτο»

Χριστίνα Σακελλαρίδου, πρόεδρος Δ.Σ. της Interinvest

Πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της εισηγμένης στο ΧΑΑ επενδυτικής εταιρείας
Interinvest, η κ. Χριστίνα Σακελλαρίδου έχει ιδιαίτερα βεβαρημένο 24ωρο, καθώς
είναι παράλληλα πρόεδρος του Πανελλήνιου Συνδέσμου Εξαγωγέων, πρόεδρος του
Οργανισμού Ασφάλισης Εξαγωγικών Πιστώσεων και μέλος του Γενικού Συμβουλίου της
Τραπέζης της Ελλάδος. Η επιχειρηματική και διοικητική φιλοσοφία της κ.
Σακελλαρίδου, που της δίνει τη δυνατότητα να διευθύνει μια ιδιωτική εταιρεία
και δύο φορείς, είναι, όπως αποκαλύπτει η ίδια, «η συγκέντρωση και η αγάπη γι’
αυτό που κάνω, η ευαισθησία προς τους συνεργάτες μου όλων των βαθμίδων και η
ιεράρχηση των στόχων που θέτω, στην υλοποίηση των οποίων με βοηθά σημαντικά
και το ένστικτο, που σε μας τις γυναίκες είναι ιδιαίτερα ανεπτυγμένο».

Θεοδώρα Ταμπακούλη, πρόεδρος Δ.Σ. της Θεμελιοδομής

Τη θέση της προέδρου του κατασκευαστικού ομίλου της Θεμελιοδομής κατέχει, από
το 1997, η κ. Θεοδώρα Ταμπακούλη, η οποία μετά τις σπουδές της στα Οικονομικά
και στη Διοίκηση Επιχειρήσεων μπήκε στην οικογενειακή επιχείρηση και μέχρι να
καταλάβει τη θέση τής προέδρου δούλεψε σε πολλά τμήματα. Η επιχειρηματική
φιλοσοφία της κ. Ταμπακούλη είναι, όπως τη διατυπώνει η ίδια, «διαμόρφωση
συνθηκών κερδοφορίας για την εταιρεία και διαφάνεια σε όλες τις συναλλαγές
μας, μικρές η μεγάλες».