Οι «Χάντρες» του διχασμού

Δύο ταινίες. «Το τείχος μας», των Πανίκου Χρυσάνθου και Νιαζί Κιζίλγιουρεκ
και «Οι χάντρες της Σαλκίμ χανούμ» της Τομρίς Γκιριτλίογλου.

Γιουτζέλ Γιενέρ. Ο διοικητής της TRT χαρακτηρίστηκε «εθνικός προδότης»

Η πρώτη πραγματεύεται το δράμα των Κυπρίων, η άλλη το δράμα των μειονοτήτων
που ζουν στην Τουρκία. Δύο ταινίες με παρόμοιο θέμα δηλαδή, που είχαν, όμως,
διαφορετικές ιστορίες, εδώ στην Κωνσταντινούπολη.

Ήθελα να μπορούσα να γράψω τον ενθουσιασμό και τη σαστιμάρα μου όταν είδα «Το
τείχος μας» στο πρόγραμμα. Ακόμη μεγαλύτερη έκπληξη ήταν η παρουσία εδώ του
Πανίκου Χρυσάνθου. Μιλώ για το 4ο Κινηματογραφικό Φεστιβάλ ταινιών μικρού και
μεγάλου μήκους του Ιδρύματος Κινηματογράφου Τουρκίας (TURSAK), που
πραγματοποιήθηκε την περασμένη εβδομάδα και το θέμα του ήταν φέτος
«Κινηματογράφος και Ιστορία – Ανθρώπινα Δικαιώματα και Αδιαλλαξία».

«Το τείχος μας» προβλήθηκε στην κινηματογράφο «Αλκαζάρ» στο Πέρα. (Προβλήθηκαν
συνολικά εκατόν επτά ταινίες σε επτά αίθουσες επί μία εβδομάδα. Η είσοδος ήταν
ελεύθερη). Η αίθουσα ήταν γεμάτη ­ τετρακόσια άτομα. Ο Πανίκος είπε δύο λόγια
στην αρχή για την ταινία. Τον χειροκρότησαν. Επί μιάμιση ώρα προσπαθούσα να
αφουγκραστώ τους γύρω μου. Ησυχία.

Πώς είχε έρθει αυτή η ταινία; Το αίνιγμα λύθηκε λίγο αργότερα: το TURSAK έχει
καταφέρει το ακατόρθωτο: οι ταινίες του Φεστιβάλ, που χρηματοδοτείται από το
τουρκικό υπουργείο Πολιτισμού, δεν περνούν από λογοκρισία.

Χούλγια Αβσάρ. Η πρωταγωνίστρια της ταινίας «Οι χάντρες της Σαλκίμ χανούμ»

Δεν συμβαίνει όμως το ίδιο με την Τουρκική Κρατική Τηλεόραση (TRT). Εκεί
υπάρχουν λογοκριτές και σχετικός κανονισμός. Αν μια ταινία κριθεί
«ακατάλληλη», ο παραγωγός έχει το δικαίωμα ένστασης. Αν ο δεύτερος λογοκριτής
την κρίνει «κατάλληλη», η ταινία προβάλλεται, αν την κρίνει όμως «ακατάλληλη»
και αυτός, η ταινία δεν μπορεί να προβληθεί στην κρατική τηλεόραση ποτέ.

Τέτοια, περίπου, ήταν και η περιπέτεια της ταινίας «Οι χάντρες της Σαλκίμ
χανούμ». Ο δεύτερος λογοκριτής τη χαρακτήρισε «κατάλληλη, αλλά με ορισμένες
περικοπές». Ο υπεύθυνος «των περικοπών» βαρέθηκε φαίνεται και η ταινία
προβλήθηκε ατόφια. Έτυχε, όμως, να τη δει ο βουλευτής του Κόμματος
Εθνικιστικής Δράσης Αχμέτ Τσακάρ. Έγινε χαμός!

Το σενάριο της ταινίας έχει διασκευαστεί από το μυθιστόρημα του Γιλμάζ
Καράκογιουνλου (έχει μεταφραστεί και στα ελληνικά, νομίζω με τίτλο «Τα Φύλλα
του Φθινοπώρου»), ο οποίος είναι υπουργός Προεδρίας της σημερινής κυβέρνησης
από το Κόμμα Μητέρας Πατρίδας (Γιλμάζ).

Αχμέτ Τσακάρ. Ο βουλευτής του Κόμματος Εθνικιστικής Δράσης εξοργίστηκε όταν είδε την ταινία χωρίς περικοπές

Δεν έχω διαβάσει το μυθιστόρημα, έχω δει όμως την ταινία. Δεν σκεπτόμουνα την
ταινία μετά, σκεπτόμουν επί ημέρες, τι να σκέπτονταν άραγε οι Τούρκοι που την
είχαν δει. Τι σκεπτόταν, άραγε, ο διπλανός μου στη σκηνή εκείνη, που ο
μουσουλμάνος και τουρκικής υπηκοότητας κύριος πηγαίνει στον υπάλληλο της
Εφορίας, είμαστε στο 1942, να ρωτήσει γιατί του επεβλήθη ο υπέρογκος φόρος και
εκείνος, αφού ψάχνει τα κιτάπια του, δεν του λέει τίποτε, τον ρωτάει μόνο με
πολλή συστολή: «Ο παππούς σας λεγόταν Ισαάκ;». «Εγώ, όμως, είμαι Τούρκος»,
λέει εκείνος και η κάμερα κάνει ζουμ στα έκπληκτα και λυπημένα μάτια του.

Ο Φόρος Περιουσίας που επιβλήθηκε με μυστικό διάταγμα από την τουρκική
κυβέρνηση το 1942, εισπράχθηκε κατά 1% από επιφανείς Τούρκους επιχειρηματίες,
4% από «ντονμέδες», Εβραίους που εξισλαμίσθηκαν τον 17ο αιώνα (είχαν ψάξει τα
κατάστιχα και είχαν βρει τα ονόματα των παππούδων…) και κατά 95% από
μειονοτικούς: Αρμένιους, Ρωμιούς και Εβραίους. Και τους κατέστρεψε εν πολλοίς.
Όσοι δεν είχαν να πληρώσουν στάλθηκαν σε στρατόπεδο εργασίας στο Άσκαλε.

Να, αυτά πραγματεύεται η ταινία που εξόργισε τον Αχμέτ Τσακάρ, ο οποίος
χρακτήρισε «εθνικούς προδότες» τον Καράκογιουνλου και τον διοικητή της TRT,
Γιουτζέλ Γιενέρ. Τις «Χάντρες της Σαλκίμ χανούμ» τις είδαν τετρακόσιες
χιλιάδες άνθρωποι εδώ ­ τόσα εισιτήρια είχε κόψει πριν από δύο χρόνια που
προβλήθηκε. Οι κριτικές ήταν θριαμβευτικές και ένα είδος κάθαρσης για εκείνους
που την είδαν. Ο Φοίβος Απόλλωνας, το έμβλημα του TURSAK, θα πάρει καιρό να
σκορπίσει το φως του στους «Τσακάρ» του «βαθέος» τουρκικού κράτους.