ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Η Αφρική του Κιαροστάμι

«Ούτε ανατολή / ούτε δύση / ούτε βορράς / ούτε νότος/ ακριβώς εδώ όπου ζω
εγώ».

«ΑΒΓ Αφρική»: μια σκηνή από το ντοκιμαντέρ του Κιαροστάμι

Ο Αμπάς Κιαροστάμι δεν μπορεί να καταλάβει κάτι. Όταν βλέπει τις ειδήσεις στη
Δύση, όπου περνά πολύ από τον χρόνο του, έχει τη βεβαιότητα ότι η χώρα του
μέρα με τη μέρα αλλάζει. Όταν όμως επιστρέφει στην πατρίδα, διαπιστώνει ότι τα
πράγματα είναι ακριβώς όπως τα άφησε. Αυτός που αποφάσισε ότι το Ιράν άλλαξε
πρόσωπο είναι η Δύση. Από κακοί, οι Ιρανοί έγιναν ξαφνικά καλοί. Πράγμα άκρως
επικίνδυνο, γιατί το ίδιο απότομα μπορεί να ξαναγίνουν κακοί. Πώς όμως μπορεί
να λάβει χώρα μια ανανέωση όταν οι οικονομικές συνθήκες παραμένουν οι ίδιες;
Το ίδιο συμβαίνει με το Αφγανιστάν. Οι Αμερικανοί το παρουσιάζουν σήμερα με
έναν συγκεκριμένο τρόπο. Σε λίγες εβδομάδες, όμως, θα αρχίσουν να φθάνουν οι
εικόνες μιας χώρας χαρούμενης και οργανωμένης.

«Μια μοναχή / χαϊδεύει ένα κομμάτι μετάξι. / Θα κάνει άραγε ωραίο
πέπλο;»

Ο Ιρανός σκηνοθέτης παρομοιάζει τον πρόεδρο Χαταμί με ένα έργο τέχνης ή μια
ταινία: πρέπει να περιμένεις είκοσι χρόνια για να κρίνεις. «Ζω στο Ιράν εδώ κι
εξήντα χρόνια», λέει στη Στάμπα, «έχω ζήσει τρεις επαναστάσεις, και
μόλις τώρα αρχίζω να καταλαβαίνω τι έγινε πριν από είκοσι χρόνια. Δεν μπορώ
όμως να εκφέρω κρίσεις, είναι πολύ βαριά η ευθύνη».

«Ο σεισμός κατέστρεψε / ακόμη και τον σιτοβολώνα των μυρμηγκιών».

Στο φεστιβάλ κινηματογράφου του Τορίνο προβλήθηκε αυτή την εβδομάδα ένα
ντοκιμαντέρ του Κιαροστάμι για την Καμπάλα, σύμβολο μιας ηπείρου που
μαστίζεται από τη φτώχεια, το AIDS και τον πόλεμο. Το «ΑΒΓ Αφρική» δεν
αποτελεί κάποιο ιδεολογικό σχήμα, λέει ο σκηνοθέτης. Δεν υπάρχει «γραμμή»
σ’αυτή την ταινία. Οι εικόνες που δείχνει, τα εγκαταλελειμμένα παιδιά, η
φτώχεια, ο πόνος, είναι πραγματικότητα. Αλλά δεν είναι η μόνη πραγματικότητα.
Όποιος νομίζει ότι αυτός ο λαός είναι καταδικασμένος σε θάνατο κάνει λάθος.
Έχουν μια φοβερή εσωτερική δύναμη αυτοί οι άνθρωποι. Μπορεί να είναι φτωχοί,
αλλά μέσα τους έχουν έναν απίστευτο πλούτο. Δεν δέχονται, για παράδειγμα, την
ξένη φιλανθρωπία. Είναι περήφανοι, κι έχουν μια αίσθηση ισονομίας.

«Ένα νεκροταφείο / σκεπασμένο εντελώς με χιόνι. / Το χιόνι έλειωσε /
μονάχα σε τρεις τάφους / που ανήκαν κι οι τρεις σε νέους».

Εκτός από φτασμένος σκηνοθέτης, ο Κιαροστάμι είναι και ποιητής. Η συλλογή στην
οποία ανήκουν οι παραπάνω στίχοι, και παρουσιάστηκε κι αυτή στο Τορίνο,
λέγεται «Με τον άνεμο», αποτελείται από 221 σύντομες συνθέσεις και μοιάζει
πολύ με τα γιαπωνέζικα χαϊκού. Υπάρχει πολύ χιόνι, πολύς άνεμος και πολλά
σύννεφα σ’ αυτούς τους στίχους, όπως άλλωστε και στις ταινίες του Κιαροστάμι.
Υπάρχουν πουλιά και σκύλοι, μήλα και κεράσια, παιδιά και γέροι. Η ποίηση,
άλλωστε, «είναι ένα τοπίο όπου κυριαρχούν η φαντασία, ο μύθος και ο ονειρικός
οίστρος».