Οι φοροελαφρύνσεις δεν φέρνουν τον Κέινς

«Καλό, αλλά λίγο» ήταν το σχόλιο που συνόδευσε το πακέτο των φοροελαφρύνσεων
εκ μέρους στελεχών της εσωκομματικής και μη αντιπολίτευσης.

Με άλλα λόγια, κανείς δεν υποστήριξε ότι τα συγκεκριμένα μέτρα τα οποία
ανακοινώθηκαν δεν έπρεπε να ληφθούν, όμως πολλοί είπαν ότι θα έπρεπε να είχαν
ληφθεί και άλλα ώστε να είναι πραγματικά γενναία η μεταρρύθμιση και να φέρει
αποτέλεσμα σε μια περίοδο που η οικονομία τα έχει ανάγκη.

Στην πραγματικότητα, ο υπουργός Οικονομίας και Οικονομικών κ. Νίκος
Χριστοδουλάκης ξεπέρασε τον εαυτό του αποδεχόμενος τη μείωση των εσόδων λόγω
φοροελαφρύνσεων και τη διαμόρφωση του πλεονάσματος στο 0,8% του ΑΕΠ έναντι του
1,3% στο οποίο είχε καταλήξει ο προκάτοχός του κ. Γιάννος Παπαντωνίου, έχοντας
ήδη λάβει υπόψη του τις πρώτες συνέπειες της παγκόσμιας ύφεσης.

Οι Βρυξέλλες δεν επρόκειτο να αποδεχθούν εύκολα μια διολίσθηση σε χαμηλότερα
επίπεδα πλεονάσματος ή ακόμη και σε έλλειμμα, όπως θα απαιτούσε ένα πιο
γενναίο πακέτο φοροελαφρύνσεων.

Κι αυτό γιατί η χώρα μας ναι μεν εμφανίζει πλέον πλεονασματικούς
προϋπολογισμούς, έχει όμως ένα υψηλότατο χρέος, σχεδόν ίσο με το ετήσιο
Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν της. Λόγω της μείωσης των φορολογικών εισόδων και
του ελλείμματος, θα περιορισθεί ο ρυθμός μείωσης του χρέους και αυτό θα
διαμορφωθεί στο 97,3% του ΑΕΠ το 2002, ενώ ο αρχικός στόχος προέβλεπε μείωση
στο 96%. Και αυτό παρά τις διακηρύξεις του υπουργού Οικονομίας, αλλά και του
Πρωθυπουργού κ. Κ. Σημίτη ότι «εντείνεται η προσπάθεια για μείωση του χρέους».

Το χρέος αποτελεί έναν αποσταθεροποιητικό παράγοντα μακροπρόθεσμα και αυτός
είναι ο λόγος για τον οποίο οι Βρυξέλλες δεν επιτρέπουν σε υπερχρεωμένα κράτη
να διολισθαίνουν σε ελλειμματικούς προϋπολογισμούς, ακόμη και σε περιόδους
καθόδου στον οικονομικό κύκλο, όπως είναι αυτή που διανύουμε τώρα.

Έτσι, λοιπόν, τα μέτρα που εξαγγέλθηκαν, όσο κι αν χαρακτηρίσθηκαν άτολμα,
ήταν μάλλον όσο τολμηρά θα μπορούσαν να γίνουν στο πλαίσιο των οδηγιών της
Ευρωπαϊκής Ένωσης. Δεν είναι τυχαίο ότι ο επίτροπος κ. Πέδρο Σόλμπες δήλωσε
στο πρώτο Συμβούλιο Υπουργών Οικονομίας, στο οποίο συμμετέσχε ο κ.
Χριστοδουλάκης, ότι η πολιτική που επέλεξαν οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν είναι
κατάλληλη για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Κι αυτό γιατί στην Ευρώπη οι περισσότεροι
προϋπολογισμοί είναι ελλειμματικοί, σε αντίθεση με τις ΗΠΑ, ενώ επίσης οι
ευρωπαϊκές χώρες έχουν παράδοση στη μονιμοποίηση των πολιτικών δημοσιονομικών
ελλειμμάτων και δύσκολα επιστρέφουν στα πλεονάσματα, ακόμη κι όταν η οικονομία
έχει επιστρέψει στην ομαλότητα.

Το ερώτημα είναι, όμως, όχι μόνο αν είναι αρκετά γενναίες οι φοροελαφρύνσεις,
αλλά και αν αποτελούν το σωστό φάρμακο για την κρίση. Επιπλέον, ένα ερώτημα
είναι αν οι συγκεκριμένες φοροελαφρύνσεις που εξαγγέλθηκαν θα μπορέσουν να
φέρουν το επιθυμητό αποτέλεσμα.

Γιατί πρέπει να σημειωθεί ότι τα μέτρα αυτά ούτε είναι ούτε ανακοινώθηκαν ως
πακέτο κοινωνικής πολιτικής υπέρ των χαμηλόμισθων και χαμηλοσυνταξιούχων.
Είναι μέτρα από τα οποία επωφελούνται μεν οι μισθωτοί, αλλά επωφελούνται και
οι επιχειρήσεις και στόχος τους είναι να διατηρηθεί ο ρυθμός ανάπτυξης σε ένα
ικανοποιητικό επίπεδο, ώστε να συνεχίσει η Ελλάδα την πορεία σύγκλισής της με
την Ευρωπαϊκή Ένωση και να περιορισθεί η ανεργία.

Με ποιο τρόπο φιλοδοξεί η κυβέρνηση να πετύχει αυτούς τους στόχους:

* Με τη μείωση της φορολόγησης των κερδών των επιχειρήσεων από το 35% στο
32,5%, υπό τον όρο της αντίστοιχης αύξησης της απασχόλησης.

Πρόκειται, βεβαίως, για εύστοχο μέτρο, υπό την προϋπόθεση ότι θα εφαρμοστεί
σωστά. Γιατί Εείναι προφανές, ότι οι πολλές επιχειρήσεις θα επιδιώξουν και
ορισμένες θα πετύχουν να καταστρατηγήσουν τον στόχο αυτό.

* Με την αύξηση του αφορολογήτου ορίου εισοδήματος κατά 20%, αλλά και την
κατάργηση μιας σειράς από φορολογικές επιβαρύνσεις με κυριότερη την κατάργηση
του χαρτοσήμου επί του εισοδήματος μισθωτών υπηρεσιών. Με τις ελαφρύνσεις
αυτές αυξάνεται το διαθέσιμο εισόδημα των μισθωτών και η κυβέρνηση προσδοκά
ότι αυτό θα οδηγήσει σε αύξηση της ζήτησης και της κατανάλωσης, ώστε να
τονωθεί η παραγωγή και η ανάπτυξη.

Είναι γεγονός ότι οι μισθωτοί και κυρίως όσοι ανήκουν στα χαμηλά κλιμάκια
έχουν την τάση να καταναλώνουν το επιπλέον εισόδημα που αποκτούν. Αντίθετα, οι
υψηλόμισθοι έχουν την τάση να το αποταμιεύουν. Έτσι, οι ελαφρύνσεις που θα
δοθούν δεν θα περάσουν μάλλον στο σύνολό τους στην κατανάλωση. Ας σημειωθεί
ότι το 2002 θα μειωθεί και ο ανώτατος φορολογικός συντελεστής από το 42,5% στο
40% και επομένως οι υψηλόμισθοι ­ που αποταμιεύουν ­ θα βελτιώσουν αρκετά το
εισόδημά τους χωρίς να συμβάλουν αντίστοιχα στην ανάπτυξη.

Επιπλέον, οι φοροαπαλλαγές δεν έχουν αποδειχθεί τόσο αποτελεσματικές στην
τόνωση της ανάπτυξης όσο η αύξηση των επενδύσεων, η οποία αποτελεί άλλωστε και
την πιο γνήσια έκφραση του Κεϊνσιανισμού. Η εύλογη απάντηση της κυβέρνησης σε
αυτή την επισήμανση είναι ότι η Ελλάδα δαπανά ήδη ένα μεγάλο ποσό για
επενδύσεις μέσω του Κοινοτικού Πλαισίου Στήριξης. Χάρη σ’ αυτό άλλωστε μπορεί
να επιτυγχάνει ρυθμούς ανάπτυξης υπερδιπλάσιους των εταίρων της παρά την
υποχώρηση σε σύγκριση με τις αρχικές προβλέψεις της.

Γεγονός παραμένει, όμως, ότι οι φοροελαφρύνσεις εν μέρει μόνο θα αξιοποιηθούν
για την επιτάχυνση της ανάπτυξης και πάντως δεν μπορούν να χαρακτηρισθούν ως
επεκτατική πολιτική, αλλά μάλλον ως χαλάρωση της δημοσιονομικής αυστηρότητας.

Επεκτατική πολιτική θα μπορούσε να είναι η αύξηση των δαπανών, ακόμη και των
μη επενδυτικών. Μια αύξηση των επιδομάτων ανεργίας, για παράδειγμα, θα
οδηγούσε χωρίς αμφιβολία σε αύξηση της κατανάλωσης και συνεπώς στην τόνωση της
ανάπτυξης.

Ούτως ή άλλως, είτε πολιτική φοροελαφρύνσεων επιλέξει είτε τόνωσης των
δαπανών, η Ελλάδα έχει περιορισμένα περιθώρια ελιγμών λόγω του υψηλού της
χρέους. Θα χρειασθεί να περάσουν πολλά χρόνια συνετής δημοσιονομικής πολιτικής
για να συζητήσει εναλλακτικές επιλογές πολιτικής.