Μαθήματα από την παγκόσμια επιβράδυνση
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
6 λεπτά  |
Είναι, πλέον, επίσημο: Η παγκόσμια οικονομία επιβραδύνεται, αλλά δεν βρίσκεται
ακόμη σε ύφεση. Οι ρυθμοί ανάπτυξης το 2001 αναμένεται να είναι οι μισοί σε
σχέση με πέρυσι. Η Ιαπωνία φαίνεται να οδεύει προς μια πραγματική ύφεση και η
Ευρώπη ευελπιστεί ότι τα υγιή θεμελιώδη μεγέθη της οικονομίας της θα της
επιτρέψουν να αντιμετωπίσει την επιβράδυνση της αμερικανικής οικονομίας.
Καθώς η παγκόσμια οικονομία επιβραδύνεται, γίνονται επίκαιρα ορισμένα πολύτιμα
μαθήματα οικονομικής πολιτικής. Κάποια από αυτά είναι πιο προφανή από άλλα.
Καθένα από αυτά θέτει σε αμφισβήτηση τη συμβατική γνώση μας για την οικονομία.
Η επιβράδυνση φαίνεται να μειώνει και την αξία της ταχείας οικονομικής
ανάπτυξης στην περίοδο διακυβέρνησης Κλίντον, την υπόσχεσή της ότι αν μια χώρα
υιοθετήσει τον αμερικανικού τύπου καπιταλισμό, τότε είναι βέβαιο ότι θα
παρουσιάσει πρωτοφανή και αέναη ανάπτυξη.
Ωστόσο, τώρα φαίνεται ότι μέρος αυτής της εντυπωσιακής ανάπτυξης των
τελευταίων χρόνων της δεκαετίας του ’90 μοιάζει πάρα πολύ με την αναπτυξιακή
έκρηξη των οικονομιών της Ανατολικής Ασίας, που κατέληξε σε οικονομική
κατάρρευση.
Υπερβολές
 |
|
Ο Joseph Stiglitz είναι Καθηγητής Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια, |
Σε κάθε περίπτωση η παράλογη υπερβολή των αγορών τροφοδότησε πλεονάζουσες
επενδύσεις, οι οποίες οδήγησαν στην κατακόρυφη και υπερβολική αύξηση του
παραγωγικού δυναμικού των επιχειρήσεων. Κάνοντας μια αναδρομή στο παρελθόν, το
καλύτερο που μπορούμε να πούμε είναι ότι ο Ρόμπερτ Ρούμπιν, πρώην υπουργός
Οικονομικών των Ηνωμένων Πολιτειών και ο Άλαν Γκρίνσπαν, πρόεδρος της
αμερικανικής Ομοσπονδιακής Τράπεζας, απόλαυσαν την κατάσταση όταν αυτή ήταν
καλή. Μάλιστα, ο Ρούμπιν ήταν τόσο έξυπνος, που κατέβηκε από το τρένο πριν από
τη συντριβή της οικονομίας. Και οι δύο, ωστόσο, μπορούν να θεωρηθούν υπεύθυνοι
για την επικίνδυνη καθοδήγηση της αμερικανικής οικονομίας. Κάποτε, η «Νέα
Οικονομία» θεωρείτο ότι σήμαινε το τέλος των οικονομικών κύκλων. Με τη ρύθμιση
του όγκου της παραγωγής βάσει της ζήτησης οι επιχειρήσεις υποτίθεται ότι θα
διατηρούσαν μικρότερα αποθέματα προϊόντων. Ωστόσο, οι διακυμάνσεις της
οικονομίας χαρακτηρίζουν τον καπιταλισμό από τότε που γεννήθηκε και οι
αυξομειώσεις των αποθεμάτων προϊόντων των επιχειρήσεων είναι μόνο ένας
παράγοντας δημιουργίας του οικονομικού κύκλου.
Οι παγκόσμιες οικονομικές κρίσεις της περιόδου 1997-’98 είναι παραδείγματα των
χρηματοπιστωτικών κρίσεων που χαρακτηρίζουν τον καπιταλισμό από τότε που
δημιουργήθηκε. Παράλληλα, η απελευθέρωση των αγορών κεφαλαίου και χρήματος σε
συνδυασμό με την παγκοσμιοποίηση των αγορών κεφαλαίου έκαναν, μεταξύ άλλων,
περισσότερο ευάλωτες τις οικονομίες των μικρών χωρών. Οι φούσκες των αγορών
ακινήτων είναι ένα ακόμη χαρακτηριστικό του καπιταλισμού. Όταν εκρήγνυνται,
όπως συνέβη κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του ’80 στις Ηνωμένες Πολιτείες,
στη Σκανδιναβία και στην Ταϊλάνδη, βυθίζουν και την οικονομία. Αυτό που είναι
ξεκάθαρο είναι ότι το επιχείρημα των θιασωτών των ελεύθερων αγορών πως οι
αγορές αυτοδιορθώνονται, είναι λανθασμένο. Υπάρχει ένας σημαντικός ρόλος των
κυβερνήσεων στη μακροοικονομική σταθεροποίηση των οικονομιών. Το ερώτημα είναι
«ποιος είναι αυτός ο ρόλος»;
Τόσο οι ιθύνοντες της οικονομικής πολιτικής όσο και οι στρατηγοί τείνουν να
θεωρούν κάθε πρόβλημα στην οικονομία ή έναν πόλεμο σαν τον τελευταίο που
πρέπει να δώσουν. Οι πετρελαϊκές κρίσεις της δεκαετίας του ’70 προκάλεσαν την
άνοδο του πληθωρισμού και τη διατήρησή του σε υψηλά επίπεδα τουλάχιστον για
μια δεκαετία. Και οι πληγές από αυτήν την περίοδο εξακολουθούν να προκαλούν
πόνο στην παγκόσμια οικονομία. Ανησυχώντας για τον κίνδυνο αύξησης του
πληθωρισμού η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των Ηνωμένων Πολιτειών προχώρησε, στα τέλη
του 2000, στην αύξηση των επιτοκίων, ενώ η διαφαινόμενη οικονομική επιβράδυνση
απαιτούσε ακριβώς το αντίθετο.
Αλλαγή στόχων
Με τις δύο από τις μεγαλύτερες οικονομίες του πλανήτη να αντιμετωπίζουν συνεχή
αποπληθωρισμό, τα τελευταία χρόνια, και τον πληθωρισμό να παραμένει σχεδόν
παντού σε χαμηλά επίπεδα, οι ιθύνοντες της οικονομικής πολιτικής πρέπει να
εστιάζουν, όχι στον πληθωρισμό, αλλά στην ανεργία και στην περιορισμένη
εκμετάλλευση του παραγωγικού δυναμικού. Οι πιθανές ζημίες από αυτό είναι
μακράν μεγαλύτερες από αυτές που σχετίζονται με την οριακή αύξηση του
πληθωρισμού, η οποία μπορεί να συμβεί αν εφαρμοστούν περισσότερο επιθετικές
μακροοικονομικές πολιτικές. Η σημερινή συστηματική απουσία ισχυρής ζήτησης
είναι ένας λόγος ανησυχίας. Πολλές από τις χώρες του κόσμου φαίνονται
αποφασισμένες να διατηρήσουν υψηλά πλεονάσματα στα εμπορικά τους ισοζύγια.
Υπάρχει ένας βασικός νόμος στην οικονομία: Το άθροισμα των πλεονασμάτων και
ελλειμμάτων των εμπορικών ισοζυγίων των χωρών όλου του κόσμου πρέπει να είναι
μηδέν. Αν μια χώρα παρουσιάζει πλεόνασμα, μια άλλη χώρα πρέπει να παρουσιάζει
έλλειμμα.
Ωστόσο, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο συστήνει σε όλες τις χώρες να
δημιουργούν πλεόνασμα στο εμπορικό τους ισοζύγιο. Κάποια χώρα, ωστόσο, πρέπει
να παρουσιάζει έλλειμμα, αν οι άλλες χώρες παρουσιάζουν πλεόνασμα.
Τα ελλείμματα
Τα ελλείμματα είναι σαν τις καυτές πατάτες. Περνούν από τα χέρια της μιας
χώρας στην άλλη. Μια χώρα που παρουσιάζει υπερβολικά υψηλό έλλειμμα στο
εμπορικό της ισοζύγιο αργά ή γρήγορα έρχεται αντιμέτωπη με μια κρίση και
μεταβάλλει την οικονομικής πολιτική, προκειμένου να δημιουργήσει πλεόνασμα
αυτό συνέβη στις Οικονομίες της Ανατολικής Ασίας. Το έλλειμμα δεν
εξαφανίζεται, απλά μεταφέρεται αλλού. Ευτυχώς, μια χώρα ήταν διατεθειμένη και
ικανή να παρουσιάζει υψηλά εμπορικά ελλείμματα οι Ηνωμένες Πολιτείες. Τώρα
δεν είναι ξεκάθαρο πόσο ακόμη θα μπορεί να συνεχίσουν έτσι, χωρίς οι αγορές να
χάνουν την εμπιστοσύνη τους στην αμερικανική οικονομία. Ίσως είναι δύσκολο να
προβλέψουμε το χρονικό σημείο της κρίσης ίσως η επικείμενη δημιουργία
δημοσιονομικού ελλείμματος στην αμερικανική οικονομία λόγω της μείωσης της
φορολογίας από την κυβέρνηση Μπους να αποτελέσει το τράβηγμα της σκανδάλης.
Όταν θα συμβεί αυτό, το αποτέλεσμα μπορεί να είναι κάτι περισσότερο από μια
παγκόσμια οικονομική επιβράδυνση.
Τα προβλήματα της ανεπαρκούς παγκόσμιας ζήτησης βρίσκονταν στα μυαλά του Τζον
Μέιναρντς Κέινς και των άλλων που συνέλαβαν την ιδέα της δημιουργίας του
Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου. Υπάρχει ένα πλαίσιο μέσα από το οποίο μπορεί να
ενισχυθεί η καταναλωτική δύναμη σε μια οικονομία. Ένας τρόπος κατανόησης αυτού
του πλαισίου είναι ο ακόλουθος: Ας υποθέσουμε ότι κάθε οικονομία επιθυμεί να
διατηρήσει αποθέματα συναλλάγματος που θα είναι ίσα με ένα συγκεκριμένο
ποσοστό του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος της. Με το παγκόσμιο ΑΕΠ να φθάνει
τα 40 τρισεκατομμύρια δολάρια και την παγκόσμια ανάπτυξη να κινείται στο 2%,
αν το ποσοστό των αποθεμάτων είναι ίσο με 5% του ΑΕΠ, τότε τα καθαρά αποθέματα
θα αυξάνονταν ετησίως κατά 40 δισεκατομμύρια δολάρια.
Με δεδομένο ότι η Κίνα και η Ιαπωνία παρουσιάζουν πλεονάσματα στο εμπορικό
τους ισοζύγιο, θα ήταν ρεαλιστική η δημιουργία διπλάσιων αποθεμάτων κάθε χρόνο
σε παγκόσμιο επίπεδο. Μια ετήσια ενίσχυση της παγκόσμιας ζήτησης ίση με 80
δισεκατομμύρια δολάρια θα αντιστάθμιζε την αγοραστική δύναμη που αποθηκεύεται
σε αποθέματα συναλλάγματος και γι’ αυτόν τον λόγο δεν θα ήταν πληθωριστική.
Ο ρόλος του ΔΝΤ
Τα προγράμματα του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου για την ενίσχυση της
παγκόσμιας ζήτησης θα μπορούσαν να εξυπηρετήσουν στόχους παγκόσμιου
συμφέροντος από την παροχή βοήθειας στις φτωχές χώρες έως τη βελτίωση του
περιβάλλοντος στον πλανήτη. Τις τελευταίες δεκαετίες το Διεθνές Νομισματικό
Ταμείο επικεντρώθηκε στην αποζημίωση αυτών που είχαν δανείσει χώρες, οι οποίες
χρεοκόπησαν και στην επιβολή της νεοφιλελεύθερης ατζέντας. Ήρθε η ώρα να
επιστρέψει το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο στην αρχική του αποστολή.
(c) Project Syndicate, Νοέμβριος 2001
Google news
