ΠΡΟΣΩΠΑ Ο τραγουδοποιός με το «πολυβόλο»

Ακριβώς 25 χρόνια από την ημέρα που του αφαίρεσαν την ανατολικογερμανική
υπηκοότητα, ο Βολφ Μπίρμαν ανεβαίνει ξανά στη σκηνή του Μπερλίνερ Ανσάμπλ.

Βολφ Μπίρμαν. Ένας κομμουνιστής που ζητούσε περισσότερη ελευθερία και ανθρωπιά

Χθες έκλεισε τα 65 και σήμερα, με συνοδεία το «πολυβόλο» του, όπως αποκαλούσε
την κιθάρα του όταν οι αξιωματούχοι της Γερμανικής Λαοκρατικής Δημοκρατίας
(ΓΛΔ) προσπαθούσαν να τον φιμώσουν, ο Βολφ Μπίρμαν θα τραγουδήσει και πάλι σ’
αυτή τη θρυλική σκηνή στίχους διαμαρτυρίας για τους φασίστες, τους
πολεμοκάπηλους, τους κομμουνιστές που έγιναν γραφειοκράτες. Γιος κομμουνιστή
που δολοφονήθηκε από τους ναζί στο Άουσβιτς, ο Μπίρμαν επέλεξε το 1953, μόλις
στα 17 του, να εγκαταλείψει το Αμβούργο και να εγκατασταθεί στο Ανατολικό
Βερολίνο. Σπούδασε Μαθηματικά και Φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο Χούμπολτ και το
1960 άρχισε να γράφει.

Υπέρ της ειρήνης και κατά του ρατσισμού, οι στίχοι των τραγουδιών του έκαναν
το καθεστώς να πιστέψει ότι ανακάλυψε ένα εξαγώγιμο προϊόν που θα το έβγαζε
πολιτιστικά ασπροπρόσωπο. Αλλά η επίσημη επιτυχία είχε μικρή διάρκεια: ο
Μπίρμαν ήταν κομμουνιστής, απαιτούσε όμως παράλληλα περισσότερη ελευθερία και
ανθρωπιά. «Θέλετε να υμνήσω την ευτυχία μιας νέας εποχής, αλλά οι λόγοι σας
έκαναν κουφούς. Δημιουργήστε περισσότερη ευτυχία στην πραγματικότητα και δεν
θα έχετε ανάγκη το υποκατάστατο των στίχων μου», τραγουδούσε. Και δεν
χαριζόταν στους αγωνιστές που μετατράπηκαν σε συντηρητικούς γραφειοκράτες:
«Αυτοί που κάποτε αντιστάθηκαν στα πολυβόλα, φοβούνται την κιθάρα μου. Πανικός
τούς πιάνει όταν ανοίγω το στόμα, κρύος ιδρώτας λούζει τις προβοσκίδες των
γραφειοκρατικών ελεφάντων όταν γεμίζω τις αίθουσες με τα τραγούδια μου».

Στη Δύση καταχειροκροτείται, αλλά στην Ανατολή πέφτει σε δυσμένεια και
ανακηρύσσεται «εχθρός του κράτους». Από το 1965 του απαγορεύθηκε να
εμφανίζεται στη σκηνή, να εκδίδει και να ταξιδεύει. Τα τραγούδια του
κυκλοφορούσαν κρυφά και ο ίδιος έγινε σύμβολο της αμφισβήτησης. Τον Νοέμβριο
του 1976 δεν πίστευε στα μάτια του όταν του έδωσαν ξαφνικά βίζα για μια
περιοδεία στην Ομοσπονδιακή Γερμανία· αλλά στις 16 Νοεμβρίου, έπειτα από μια
συναυλία στην Κολωνία, κατάλαβε: το Πολιτικό Γραφείο τού αφαίρεσε την
υπηκοότητα για «σοβαρές παραβιάσεις των υποχρεώσεών του ως πολίτη».

Η κίνηση αυτή σταμάτησε τον άνεμο πολιτιστικής ελευθερίας που έπνεε στη ΓΛΔ
μετά την άνοδο του Έριχ Χόνεκερ στην εξουσία, το 1971. Οι καλλιτέχνες
προειδοποιήθηκαν να μην το παρακάνουν. Ωστόσο, η απόφαση να αφαιρεθεί η
υπηκοότητα από έναν κομμουνιστή καλλιτέχνη, ο οποίος είχε μάλιστα επιλέξει να
ζήσει στην αυτοανακηρυχθείσα «χώρα του υπαρκτού σοσιαλισμού», τραυμάτισε
σοβαρά την εικόνα της ΓΛΔ και των ηγετών της. Πολλοί διανοούμενοι πήραν τότε
τον δρόμο της εξορίας και η ανατολικογερμανική πολιτιστική σκηνή ουδέποτε
συνήλθε από την έξοδο αυτή.