Ο γάμος Εθνικής – Αlpha είχε «κουμπάρο» τον Σημίτη

Όσοι γνωρίζουν το καθημερινό πρόγραμμα του Πρωθυπουργού, ξέρουν ότι ο κ.
Σημίτης δεν έχει ποτέ συναντήσεις ή συνεργασίες πριν από τις 10 το πρωί. Γι’
αυτό και μόνον η προσέλευση του διευθυντή της Εθνικής Τράπεζας κ. Θ. Καρατζά
στο Μέγαρο Μαξίμου την περασμένη Τρίτη, στις 9.30 το πρωί, ήταν αξιοσημείωτη.
Ακόμη περισσότερο: η συνάντηση δεν ήταν στο επίσημο πρόγραμμα του κ. Σημίτη
που είχε ανακοινωθεί την προηγουμένη από τον κυβερνητικό εκπρόσωπο. Τι
συνέβαινε; Σύμφωνα με την επίσημη ενημέρωση, η συζήτηση ήταν για την
οικονομία.

Στην πραγματικότητα, ο κ. Καρατζάς ενημέρωσε τον κ. Σημίτη ότι όλα ήταν έτοιμα
για την ανακοίνωση της συγχώνευσης της Εθνικής Τράπεζας με την Alpha Bank. Ο
Πρωθυπουργός, που επρόκειτο την επομένη να επισκεφθεί το Νομισματοκοπείο για
το θέμα της εισαγωγής του ευρώ, ήταν αρχικά διστακτικός για το αν η
δημοσιοποίηση θα έπρεπε να γίνει το απόγευμα εκείνης της ημέρας. Όπως
συμβαίνει όμως πάντα με τις συγχωνεύσεις, υπήρχε ο φόβος της διαρροής. Έτσι,
αποφασίσθηκε η ανακοίνωση να γίνει την Τετάρτη το απόγευμα, μετά το κλείσιμο
της Σοφοκλέους.

Ήξερε ο Πρωθυπουργός

Η αλήθεια είναι ότι ο κ. Σημίτης δεν εξεπλάγη από όσα του είπε ο κ. Καρατζάς.
Η συζήτηση, σε επίπεδο κορυφής, μεταξύ Εθνικής και Alpha είχε ξεκινήσει εδώ
και περισσότερο από έναν χρόνο. Ο Πρωθυπουργός ήταν ενήμερος εξαρχής και,
σύμφωνα με άριστα ενημερωμένη πηγή, θα μπορούσε να είναι αυτός ο «κουμπάρος»
της συμφωνίας.

Το ζήτημα έχει και προσωπική διάσταση. Σύμφωνα με την ίδια πηγή, ο κ. Σημίτης
δεν συνδέεται με προσωπική φιλία και σχέση εμπιστοσύνης μόνο με τον κ.
Καρατζά, κάτι που είναι ευρέως γνωστό. Συνδέεται επίσης οικογενειακά εδώ και
δεκαετίες και με τον κ. Ι. Κωστόπουλο, αφού, όπως λέγεται, «ήταν στενοί φίλοι
οι πατέρες τους».

Σε πολιτικο-οικονομικό επίπεδο, ο κ. Σημίτης ενθάρρυνε την προσέγγιση του κ.
Κωστόπουλου με τον κ. Καρατζά και συνέστησε να περιοριστούν οι επαφές μεταξύ
των δύο τραπεζών σε ανώτατο επίπεδο, ώστε να εξασφαλιστεί η μυστικότητα. Αν
υπήρχε ανάγκη τεχνικής χρηματοοικονομικής υποστήριξης, κυρίως σε θέματα
αποτίμησης της αξίας των δύο τραπεζών, το Μέγαρο Μαξίμου συνέστησε να στραφούν
οι ενδιαφερόμενοι χωριστά σε ξένους οίκους, με τρόπο, όμως, που να μη
φανερώνει τις προθέσεις τους ­ όπερ και εγένετο.

Ο φόβος του μπούμερανγκ

Η δημοσιοποίηση των συζητήσεων, σύμφωνα με πρόσωπο που ήταν εν γνώσει τους, θα
γινόταν μπούμερανγκ. Πρώτον, θα επηρεάζε την τιμή στο ΧΑΑ. Δεύτερον, θα
τραβούσε την προσοχή άλλων ενδιαφερομένων που μπορεί να έκαναν προσφορές ή να
αποτολμούσαν ακόμη και επιθετική εξαγορά. Η συμπίεση των μετοχών του εγχώριου
τραπεζικού τομέα το περασμένο καλοκαίρι, μπορεί να άνοιγε ορέξεις,
μετατρέποντας τη συγχώνευση σε δημοπρασία. Ένας από τους λόγους που είχε
ματαιωθει παλαιότερα μια απόπειρα συγχώνευσης της Morgan Stanley με τη
βρετανική Warburg ήταν η διαρροή των συζητήσεων και τα πρωτοσέλιδα της Φλιτ
Στριτ που διακήρυτταν ότι η δεύτερη «βγαίνει στο σφυρί». Στην Ελλάδα ο
κίνδυνος ήταν υπαρκτός, καθώς τα «ζευγαρώματα» των τραπεζών είχαν προκαλέσει
φιλοδοξίες και υποψίες. Έλληνας τραπεζίτης, που ήταν ιδιαίτερα
προβληματισμένος και υποψιασμένος, είχε προσεγγίσει κορυφαίο στέλεχος της
Εθνικής Τράπεζας στο περιθώριο εκδήλωσης του Ελληνο-αμερικανικού
Επιμελητηρίου. «Τι θα γίνει με την Πίστεως;» ρώτησε. «Τελικά, θα παντρευτείτε
εσείς οι δύο;». Στο ίδιο πνεύμα ήταν και η απάντηση που έλαβε. «Καλύτερα
ερωτευμένοι, παρά παντρεμένοι. Ο γάμος σκοτώνει τον έρωτα».

Έδωσε το πράσινο φως

Θ. Καρατζάς και Ι. Κωστόπουλος στη φάση που τα χαμόγελα περισσεύουν

Ήταν ο κ. Σημίτης, πάντως, που, όπως λέγεται, «έδωσε πράσινο φως» για τον
«γάμο». Ο Πρωθυπουργός είναι απολύτως ενήμερος και για την επιχειρηματική
ουσία της συμφωνίας. Δεν είναι τυχαίο ότι, απευθυνόμνος στο Υπουργικό
Συμβούλιο της περασμένης Πέμπτης, ο κ. Σημίτης μίλησε ευθέως για «απορρόφηση»
της Alpha από την Εθνική ­ κι όποιος κατάλαβε, κατάλαβε.

Ως γνωστόν, δεν υπάρχουν «συγχωνεύσεις ίσων», μία από τις δύο εταιρείες
απορροφά την άλλη. Πολιτικοί παράγοντες με γνώση των θεμάτων της οικονομίας
εκτιμούν, άλλωστε, ότι για την τράπεζα του κ. Κωστόπουλου η εξέλιξη αυτή είναι
η πιο συμφέρουσα. «Γλιτώνει από τον ανταγωνισμό της Εθνικής, τον οποίο θα
αντιμετώπιζε αν επέλεγε ως πάρτνερ μια άλλη, το πιθανότερο ξένη, τράπεζα».

Από την πλευρά της κυβέρνησης, η συγχώνευση εξυπηρετεί τη χώρα, η οποία, στο
περιβάλλον της νομισματικής ενοποίησης, «χρειάζεται μια υπερ-τράπεζα αμιγώς
ελληνικών συμφερόντων». Το πολιτικό ενδιαφέρον για τη δημιουργία μεγάλων
επιχειρηματικών μονάδων σε κρίσιμους τομείς δεν είναι ελληνική
αποκλειστικότητα. Στις ΗΠΑ, η προεδρία Κλίντον, προκειμένου να εξασφαλίσει την
ανταγωνιστικότητα της χώρας στη νέα οικονομία, άλλαξε τη νομοθεσία για τη ΜΜΕ,
ανοίγοντας τον δρόμο για συγχωνεύσεις και κολοσσούς στον τομέα της
πληροφορίας.

Αέρας στα πανιά

Πάντως, το γεγονός ότι ο κ. Σημίτης ήταν εν γνώσει των συζητήσεων μεταξύ των
δύο κορυφαίων τραπεζιτών της χώρας, εξηγεί την ολύμπια νηφαλιότητα του Μεγάρου
Μαξίμου απέναντι στην καλοκαιρινή οικονομική αναταραχή.

Σημειωτέον ότι το ζεύγος Σημίτη είχε συναντηθεί με το ζεύγος Καρατζά τον
Αύγουστο στη Σίφνο. Αντίστοιχα, αν και αυτό δεν τεκμηριώνεται από το ρεπορτάζ,
η «κουμπαριά» του κ. Σημίτη στον «γάμο» των τραπεζών δημιουργεί ερωτηματικά
για το τάιμινγκ της κατάληξης των συζητήσεων, ιδίως για το ότι αυτή
ανακοινώθηκε μία εβδομάδα μετά τον ανασχηματισμό, ώστε να δώσει «αέρα στα
πανιά» της νέας κυβέρνησης. Όσο για τον νέο υπουργό Εθνικής Οικονομίας και
πρώτο τη τάξει στέλεχος της κυβέρνησης κ. Ν. Χριστοδουλάκη, η συγχώνευση είναι
«βούτυρο στο ψωμί» του.

Το ενδιαφέρον του Μαξίμου για την οικονομία εμφαίνεται πάντως και από τη
σχετική ποιοτική έρευνα που παραγγέλθηκε στις αρχές Σεπτεμβρίου από τη Metron
Analysis, ώστε να καταγραφούν οι αντιλήψεις της κοινωνίας.

ΔΙΕΘΝΗΣ ΕΜΠΕΙΡΙΑ

Μία συγχώνευση δεν είναι πάντα «σκάλα για τ’ αστέρια»

Γιούργκεν Χιούμπερτ της Μερσεντές και Τομ Στάλκαμπ της Κράισλερ ­ ένα χρόνο μετά τη «συγχώνευση-όνειρο» της αυτοκινητοβιομηχανίας. Από την ευφορία στις ξινές εκφράσεις

Η ανακοίνωση μιας συγχώνευσης προκαλεί ευφορία και, όπως λέγεται, «ανοίγονται
σαμπάνιες». Ιδιαίτερα ευχαριστημένοι είναι συνήθως οι διοικούντες τις
εταιρείες, αφού ο κόσμος των επιχειρήσεων βρίθει από προσωπικότητες με «ισχυρό
εγώ». Σε πελάγη ευτυχίας πλέουν και οι μέτοχοι, ιδίως της εταιρείας που
απορροφάται (εν προκειμένω της Alpha), οι οποίοι καρπώνονται τις υπεραξίες που
δημιουργούνται. Και αυτό γιατί η δημοσιοποίηση της συγχώνευσης και των
διαπραγματεύσεων αποκαλύπτει πρόσθετα στοιχεία για την αξία των εταιρειών, τα
οποία επηρεάζουν προς τα πάνω τη χρηματιστηριακή αποτίμησή τους ­ κοινώς «η
αγορά τις βλέπει με άλλο μάτι».

Η κρίση έρχεται μετά

Ωστόσο, η κρίσιμη φάση έρχεται μετά. Στα χαρτιά, μία συγχώνευση, όπως κι ένας
γάμος, είναι «σκάλα για τ’ αστέρια». Πρώτα διορθώνονται οι ασυμμετρίες. Αν μία
από τις εταιρείες έχει καλύτερο μάνατζμεντ, τότε το όφελος διαχέεται και στην
άλλη, ενώ η συγχώνευση δημιουργεί πρόσθετα κίνητρα για τους μάνατζερς. Η νέα
εταιρεία ωφελείται από το μεγιστοποιημένο μερίδιο αγοράς (στην περίπτωση της
«υπερ-τράπεζας» Εθνική – Alpha πάνω από 50%), αλλά και τις οικονομίες
κλίμακας, αφού η ενοποίηση σημαίνει ότι δεν χρειάζεται, πχ., διπλή
μηχανοργάνωση ή διπλά και τριπλά καταστήματα στα ίδια σημεία. Οι οικονομίες
κλίμακας συνεπάγονται απολύσεις, εξ ου και οι διαβεβαιώσεις των κ.κ. Καρατζά
και Κωστόπουλου προς τους εργαζομένους ­ που θα κριθούν στην πράξη.

Απέτυχε το 61%

Αν οι οιωνοί είναι τόσοι ευχάριστοι, γιατί αποτυγχάνουν τόσες συγχωνεύσεις;
Σύμφωνα με μια παλαιότερη σχετική μελέτη της εταιρείας συμβούλων McKinsey
& Co που αξιολόγησε 116 συγχωνεύσεις, το 61% απέτυχε, μόλις το 23% πέτυχε,
ενώ για το υπόλοιπο 16% δεν μπορούσε να γίνει σαφής εκτίμηση. Ο κόσμος των
επιχειρήσεων βρίθει από παραδείγματα. Όταν η Boeing συγχωνεύθηκε με την
McDonnell-Douglas προκάλεσε σοκ στους επενδυτές, διότι την επόμενη χρονιά,
πρώτη φορά στην πεντηκονταετή ιστορία της, κατέγραψε ζημίες. Daimler-Banz και
Chrysler ήταν το «τέλειο ζευγάρι» της αυτοκινητοβιομηχανίας και προχώρησαν σε
μια «συγχώνευση ίσων». Στην πράξη οι Γερμανοί «κατέκτησαν» τους Αμερικανούς,
ωθώντας τους μάνατζερ από το Ντιτρόιτ στο περιθώριο. Η αρχική ευφορία χαθηκε,
οι πολυδιαφημισμένες «συνέργειες» δεν λειτούργησαν και η μετοχή πήρε την
κατιούσα.

Γιατί «ξινίζουν» οι συγχωνεύσεις; Οι αιτίες είναι πολλές. Μέσα στο πάθος της
κατάκτησης, ο «απορροφών» υπερτιμά τον «απορροφώμενο» και πληρώνει παραπάνω
απ’ ό,τι αυτός αξίζει. Αν δανειστεί για την αγορά, οι συνέπειες είναι ακόμη
χειρότερες, αφού υποθηκεύεται το μέλλον της νέας υπερ-επιχείρησης. Έτσι,
ιδιαίτερα κρίσιμη είναι η φάση της αποτίμησης της αξίας των εταιρείων, στην
οποία εισέρχονται Εθνική και Alpha τις επόμενες εβδομάδες. Η αποτίμηση θα
ορίσει τον λόγο της ανταλλαγής μετοχών, αφού η συγχώνευση γίνεται με το
λεγόμενο stock-swap. Η επόμενη κρίσιμη φάση δεν έχει να κάνει με χρήματα, αλλά
με ανθρώπους. Οι δύο εταιρείες έχουν διαφορετικές επιχειρηματικές
«κουλτούρες». Η συνύπαρξή τους συχνά θυμίζει «λάδι με νερό». Αν το μείγμα δεν
ενωθεί, τότε οι συνέργειες πάνε περίπατο. Παραδείγματος χάριν, οι ελιτίστες
Γερμανοί της Μερσεντές έβλεπαν αφ’ υψηλού τους «αγρότες» Αμερικανούς της
Chrysler. Το όφελος από τη συνεργασία ακόμη αναμένεται, αφού και οι μεν και οι
δε επιμένουν στις πρακτικές τού παρελθόντος. Εν προκειμένω, οι διαφορετικές
«κουλτούρες» της Εθνικής με τα χιλιάδες υποκαταστήματα και τους
μικρο-καταθέτες και της πιο «κυριλέ» Alpha είναι χαρακτηριστικές. Πιο μοντέλο
θα υπερισχύσει;

Η τύχη των «κεφαλών»

Το ίδιο ισχύει και στην κορυφή. Η συγχώνευση είναι προϊον ενός «ντιλ», για το
οποίο φουσκώνουν από υπερηφάνεια οι διοικούντες εκατέρωθεν. Στη νέα
υπερ-εταιρεία παίρνουν θέσεις 1-2, γρήγορα όμως κάποιος εκπαραθυρώνεται. Όταν
το CNN απορροφήθηκε από την Time-Warner, ο Τεντ Τέρνερ τελικά
περιθωριοποιήθηκε. Στην Daimler Chrysler, o Αμερικανός Μπομπ Ίτον σύντομα
αποχώρησε, αφήνοντας το τιμόνι στον πληθωρικο Γερμανό Γιούργκεν Σρεμπφ. Ένας
είναι ο άνθρωπος που θα εκφράσει το όραμα της νέας εταιρείας. Αναπόφευκτα το
ίδιο θα ισχύσει και με τη νέα ελληνική «υπερ-τράπεζα», η οποία θα κριθεί από
το πόσο επιτυχημένο θα είναι το «νοικοκύρεμα» της μετα-συγχώνευσης.