Αβεβαιότητα και ασφάλιση

Η εθνική διάσκεψη για το Ασφαλιστικό που πραγματοποιήθηκε τον Σεπτέμβριο του
2001, με πρωτοβουλία της ΓΣΕΕ και με τη συμμετοχή εκπροσώπων των πολιτικών και
κοινωνικών δυνάμεων της χώρας μας, ανέδειξε την ύπαρξη απόψεων και
συγκεκριμένων προτάσεων για το σύστημα κοινωνικής ασφάλισης, ανεξάρτητα εάν
ορισμένες από αυτές είναι και διαφορετικές.

Από την άλλη πλευρά, τα γεγονότα του Σεπτεμβρίου 2001 στις ΗΠΑ και ό,τι
επακολουθεί, δημιουργούν συνθήκες αβεβαιότητας στη διεθνή οικονομία, με σοβαρή
αδυναμία πρόβλεψης των εξελίξεων, αφού κανείς δεν μπορεί να προβλέψει την
επέκταση των στρατιωτικών επιχειρήσεων των ΗΠΑ και τις συνέπειές τους στις
τιμές των πρώτων υλών.

Παράλληλα, οι συνέπειες στις διεθνείς αερομεταφορές και στον τουρισμό είναι
άμεσες και σημαντικές, αφού καθημερινά ανακοινώνουν απολύσεις του προσωπικού
τους, οι οποίες συνοδεύονται και από έμμεσες συνέπειες σε άλλους τομείς και
κλάδους της διεθνούς οικονομίας, με αποτέλεσμα το 2001 να πραγματοποιηθούν σε
διεθνή κλίμακα ένα εκατομμύριο απολύσεις. Σε ορισμένες μάλιστα περιπτώσεις, η
αποφυγή απολύσεων συμψηφίζεται με μείωση του μισθού μέχρι και 25%.

Στο πλαίσιο αυτών των εξελίξεων προστίθενται το υψηλό δημόσιο χρέος, οι
ετήσιες τοκοχρεολυτικές επιβαρύνσεις, το υψηλό επίπεδο ανεργίας, τα οποία
αποτελούν στην ουσία ένα πλέγμα περιοριστικών παραγόντων που περιβάλλουν το
σύστημα κοινωνικής ασφάλισης στη χώρα μας, με αποτέλεσμα, όπως υποστηρίζεται,
να αλλάζουν τα δεδομένα για την άσκηση κοινωνικής πολιτικής και για τις
παρεμβάσεις στο Ασφαλιστικό, ξεχνώντας προφανώς ότι η άσκηση διευρυμένων
πολιτικών κοινωνικής προστασίας στην Ελλάδα παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον
για το μέλλον της χώρας εντός της ευρωζώνης, στο πλαίσιο της προώθησης της
πραγματικής σύγκλισης στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Παράλληλα, όπως έχει αποδειχθεί από τη σύγχρονη έρευνα, η κοινωνική ασφάλιση
στην Ελλάδα έχει ανάγκη, εκτός των άλλων, και από πρόσθετους πόρους, ιδιαίτερα
από τον κρατικό προϋπολογισμό, αφού τα σημερινά και τα μελλοντικά οικονομικά
της ελλείμματα οφείλονται, κατά κύριο λόγο, σε ανεπάρκεια πόρων και όχι στο
επίπεδο των παροχών.

Κατά συνέπεια, προκύπτει με τον πιο σαφή τρόπο το ερώτημα της δυνατότητας
μεταρρυθμιστικών παρεμβάσεων στο σύστημα κοινωνικής ασφάλισης σε συνθήκες
αβεβαιότητας της διεθνούς οικονομίας και εθνικών χρηματοδοτικών περιορισμών.

Η απάντηση στο ερώτημα αυτό όσο και δύσκολη να είναι, δεν μπορεί παρά να
προσανατολισθεί στην ανάδειξη των δυνατοτήτων άσκησης πολιτικών κοινωνικής
προστασίας για την επίτευξη συνθηκών οικονομικής βιωσιμότητας και κοινωνικής
αποτελεσματικότητας στο κοινωνικο-ασφαλιστικό σύστημα.

Ουσιαστικά, οι δυνατότητες αυτές εκφράζουν, αφενός, την αντίληψη για την
κοινωνική και οικονομική οργάνωση στην Ελλάδα σε συνθήκες ευρώ και, αφετέρου,
τη διάθεση και τον σαφή προσδιορισμό των πόρων και των πηγών τους, την
αξιολόγηση και τον έλεγχό τους από την οπτική της αποτελεσματικότητας στην
επίτευξη των επιδιωκόμενων στόχων.

Στην πραγματικότητα οι νέοι πόροι για την κοινωνική ασφάλιση θα κρίνουν εάν οι
μεταρρυθμιστικές παρεμβάσεις θα έχουν «οριζόντιο», θα αφορούν δηλαδή το σύνολο
των ασφαλιστικών ταμείων, ή «κάθετο» χαρακτήρα, θα αφορούν δηλαδή συγκεκριμένα
ασφαλιστικά ταμεία για την επίλυση των οργανωτικών, λειτουργικών, οικονομικών
κ.λπ. προβλημάτων τους.

Είναι ενδιαφέρον να τονιστεί ότι την προηγούμενη δεκαετία χώρες με υψηλό
δημόσιο χρέος απέφυγαν ή περιορίστηκαν σε μικρής εμβέλειας μεταρρυθμιστικές
παρεμβάσεις στην κοινωνική ασφάλιση.

Επομένως, σε τι είδους παρεμβάσεις στο κοινωνικο-ασφαλιστικό σύστημα θα
προσανατολισθεί η ελληνική οικονομία με το υψηλό επίπεδο δημοσίου χρέους που
έχει;

Αντικειμενικά απαιτούνται παρεμβάσεις βελτίωσης του επιπέδου πραγματικής
σύγκλισης των Ελλήνων εργαζομένων και συνταξιούχων εντός της ευρωζώνης, με
νέους πόρους που θα προέλθουν από την αναβάθμιση της χρηματοδοτικής συμμετοχής
του κράτους και από τον εκσυγχρονισμό του εισπρακτικού μηχανισμού των
ασφαλιστικών ταμείων.

Έτσι, ανεξάρτητα ποιος χαρακτήρας (οριζόντιος ή κάθετος) παρέμβασης θα
επιλεγεί, έχει τεράστια σημασία, αφενός, να αναγνωριστεί η αναγκαιότητα
αναδιανομής του παραγόμενου πλούτου στη χώρα μας και, αφετέρου, να
προσδιοριστούν συγκεκριμένα οι στόχοι και να σχεδιαστούν με ποσοτική
τεκμηρίωση και να υλοποιηθούν σε συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα και κατά στάδιο
εφαρμογής οι μεταρρυθμιστικές παρεμβάσεις επίτευξής τους, εξασφαλίζοντας κατ’
αυτόν τον τρόπο την αναγκαία εσωτερική συνοχή, τους απαιτούμενους πόρους και
την ποσοτική και ποιοτική αξιολόγηση των εφαρμοζόμενων πολιτικών προκειμένου
να τεθούν στις νέες διεθνείς και ευρωπαϊκές συνθήκες (ευρώ) οι στέρεες βάσεις
της κοινωνικο-οικονομικής αναμόρφωσης του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης στη
χώρα μας.

Ο Σάββας Γ. Ρομπόλης είναι καθηγητής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, επιστ.
διευθυντής ΙΝΕ / ΓΣΕΕ – ΑΔΕΔΥ.