ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Παίζοντας με τον εχθρό

Την ώρα που οι χερσαίες επιχειρήσεις εντείνονται, εκατομμύρια άλλοι
μικροσκοπικοί κομμάντος ασκούνται στις δικές τους εφόδους. Η προπόνηση έχει
αρχίσει από καιρό. Πολύ πριν από τη θεαματική τρομοκρατική επίθεση στη Ν.
Υόρκη, στις οθόνες των ηλεκτρονικών παιγνιδιών προσφέρονταν όλες οι ευκαιρίες
και οι συγκινήσεις της μάχης.

Ανήλικα με άγριο μάτι προσπαθούσαν να εξοντώσουν τους αντιπάλους τους, καθώς η
μητέρα στην κουζίνα ετοίμαζε το ψητό και ο πατέρας ξερογλειφόταν βαθμολογώντας
τις ροζ αγγελίες στην εφημερίδα του. Στα παιδικά δωμάτια μαινόταν ο πόλεμος,
ενώ στα υπόλοιπα η μια εκεχειρία διαδεχόταν την άλλη. Η οικογένεια έπρεπε,
βέβαια, να είναι ενωμένη, πρώτα απ’ όλα για χάρη των αθώων παιδιών. Όμως αυτά
διψούσαν για σύρραξη.

Σύμφωνα με σχετικές έρευνες, στα πιο δημοφιλή ηλεκτρονικά παιγνίδια οι
βιαιοπραγίες καταλαμβάνουν το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου. Ο μικρός εγκέφαλος
πασχίζει να βρει τον τρόπο ώστε να πλήξει τον εχθρό σε αέρα, στεριά και
θάλασσα και στην περίπτωση που τα καταφέρει επιβραβεύεται χωρίς καμιά
επιφύλαξη. Εδώ το περίφημο αλληλοδραστικό (interactive) στοιχείο αποδεικνύεται
πιο επικίνδυνο από την απλή παρακολούθηση μιας ταινίας ακατάλληλης για
ανηλίκους. Επειδή ακριβώς ο άκαπνος νεοσύλλεκτος μετέχει, ενεργεί και τελικά
εντάσσεται στο σύστημα «αμοιβής και τιμωρίας». Αν πετύχει επαινείται, αν
αποτύχει αποδοκιμάζεται. Η γνωστή ψυχολογική φόρμουλα (τόσο αγαπητή στις ΗΠΑ)
που, αφού υποχώρησε στο επιστημονικό πεδίο, επανέρχεται θριαμβευτικά στη
βιομηχανία των ψευδαισθήσεων.

Αλλά και αυτό δεν είναι παρά η ψηφιακή κατάληξη μιας γενικότερης εκφυλιστικής
τάσης που σαρώνει τα τελευταία χρόνια τις δυτικές μητροπόλεις. Στην Αγγλία, τη
Γαλλία, τη Γερμανία, οι νεαρές αγέλες δίνουν συχνά τον τόνο στη βραδινή ζωή,
ακόμη και κεντρικών λεωφόρων. Βανδαλισμοί, αναίτιες επιθέσεις εναντίον
περαστικών, καταστροφές κτιρίων, παραβάσεις κάθε είδους περιλαμβάνονται στο
πρόγραμμα δράσης διαφόρων ομάδων που δεν έχουν τίποτα άλλο να κάνουν εκτός απ’
αυτό. Να φωνάξουν κατάμουτρα στους άλλους πως από το να είναι κανείς περιττός,
καλύτερα να γίνεται επίφοβος.

Παλιά ιστορία θα πείτε. Με τα εφηβικά προβλήματα και τα ξεσπάσματά τους πάντα
θα ασχολείται η οργανωμένη κοινωνία. Πάντα οι κοινωνικοί λειτουργοί θα μιλάνε
σαν κακοί δάσκαλοι και οι δάσκαλοι σαν κακοί κοινωνικοί λειτουργοί. Όμως δεν
πρόκειται πλέον για την αντιμετώπιση του ανυπάκουου, του περιθωριακού, του
ταραξία. Μέσα από τις οθόνες γεννιέται ένα νέο είδος ακτιβιστών που θα
χαίρονται μόνο αν χαλάνε οτιδήποτε δημιουργείται γύρω τους.

Δέστε τι δείχνουν. Γέφυρες ανατινάζονται, αγωγοί σπάνε, οχήματα ανατρέπονται
σε καλοστημένες ενέδρες. Αυτό που σαγηνεύει είναι το ακαριαίο. Ένα κτίριο
μπορεί να καταρρεύσει σε λίγα λεπτά. Για να χτιστεί όμως απαιτείται
πολλαπλάσιος χρόνος. Ένας τρομοκράτης ή μια ύποπτη χώρα μπορεί να εκκαθαριστεί
σε μερικές εβδομάδες. Δεν ισχύει το ίδιο με μια δίκη και πολύ περισσότερο με
μια αλλαγή στη νομοθεσία ή στην εκπαίδευση. Γιατί όμως να θυσιάσει κάποιος
τόσο χρόνο σε μια εκπαίδευση που διαρκεί, όταν το αποτέλεσμα είναι αμφίβολο;

Άνεργοι καίνε τα πτυχία τους σε Ανατολή και Δύση. Οι μικρότεροι το μαθαίνουν
αυτό και απελπίζονται προκαταβολικά. Δεν θα ‘θελαν να φθάσουν στο σημείο αυτό
και να μην έχουν τουλάχιστον αφήσει κάπου τα μελανά τους αποτυπώματα. Κάνουν
πρόβα, λοιπόν, με τα ηλεκτρονικά τους ανθρωπάκια. Και αύριο θα βγουν στους
δρόμους για να σπάσουν μερικά πραγματικά κεφάλια. Θα ‘ναι περίεργοι να δουν αν
βγει από ‘κει αίμα ή τίποτα καλώδια.

Ο Βασίλης Καραποστόλης είναι καθηγητής Πολιτισμού και Επικοινωνίας στο
Πανεπιστήμιο Αθηνών.