ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Η μοίρα του Πρόσπερο

Ζούμε με τον πόλεμο. Δεν είναι σαν θέαμα που εισπράττεται ο πόλεμος αυτός
από την τηλεόραση αλλά σαν ένα ανοιχτό για τον καθένα μας ενδεχόμενο. Κι εδώ
είναι όλη η διαφορά. Η θανάσιμη διαφορά.

Δεν πρόκειται για μια από τις κατασκευασμένες δυνητικές πραγματικότητες στις
οποίες τόσο αρέσκεται η μικρή οθόνη. Τα μαχητικά αεροπλάνα είναι πραγματικά!
Το ίδιο και οι βόμβες. Δεν είναι κομπάρσοι τα ακρωτηριασμένα βρέφη, ούτε τα
πλήθη των εξαθλιωμένων προσφύγων. Είναι όλα αληθινά. Αληθινές και οι «έξυπνες»
βόμβες που ηλιθίως αστοχούν πλήττοντας άμαχο πληθυσμό. Παρά τις όποιες πλαστές
εικόνες που ενδεχομένως κατακλύζουν τα κανάλια στον αγώνα της θεαματικότητας
και της «παγκόσμιας αποκλειστικότητας», όλα, ακόμα και οι ψευδείς εικόνες,
είναι αληθινές. Γιατί ο πόλεμος αυτός, μέσα στον απέραντο παραλογισμό του,
είναι πέρα για πέρα αληθινός.

Για πρώτη φορά, σε αντίθεση με τον πόλεμο στο Κόσοβο, τον Κόλπο ή τη Ρουάντα,
όπου ήμασταν λίγο πολύ θεατές, περιφρουρημένοι μέσα από αποστάσεις γεωγραφικής
­ και όχι μόνον­ ασφάλειας, τώρα ο πόλεμος διεξάγεται όχι στις οθόνες μας.
Αλλά στο σπίτι μας. Φεύγει από την Καμπούλ κι εγκαθίσταται στον χώρο μας. Ένας
απρόσκλητος συγκάτοικος, που σαν το υπερφυσικό πτώμα στον Αμεντέ του Ιονέσκο
φουσκώνει και κάθε μέρα μεγαλώνει, απειλώντας να μας εκτοπίσει από το ίδιο μας
το σπίτι.

Ο πόλεμος αυτός δεν είναι του άλλου. Είναι δικός μας. Και με αυτή την έννοια
αυτός ο πρώτος πόλεμος του 21ου αιώνα είναι ένας παγκοσμιοποιημένος πόλεμος.

Λένε πως η ζωή πάντα είναι εκείνη που οφείλει να κερδίζει. Όμως η υπερβολή της
αμεριμνησίας αυτή τη στιγμή, έχω την αίσθηση ότι είναι το ίδιο επιζήμια με την
υστερία του τρόμου.

Υπάρχουν αυτοί που μένουν γαντζωμένοι σε μια πλασματική αμεριμνησία. Λες και
είναι οι πρωταγωνιστές στον Μεγάλο Αδελφό, κλεισμένοι σε ένα μεγάλο σπίτι, δεν
έχουν πάρει χαμπάρι τι συνέβη, συνεχίζουν απτόητοι μια αμέριμνη έγκλειστη ζωή.
Η αντίδραση της απάθειας και της αναλγησίας είναι το άλλο άκρο της υστερίας.

Είναι δυνατόν να οδηγήσει σε μια ιδιότυπη απομόνωση όπου χάνεται η επαφή με
την πραγματικότητα.

Η επιλογή της αμυντικής αμεριμνησίας περικλείει τη μοίρα του Πρόσπερο, έτσι
όπως την αποτύπωσε ο Πόε στη «Μάσκα του Κόκκινου Θανάτου».

Ο «Κόκκινος Θάνατος» είχε από καιρό ρημάξει τη χώρα. Καμιά πανούκλα μέχρι τότε
δεν ήταν τόσο μοιραία και τόσο φρικιαστική. Αίμα ήταν το σημάδι κι η σφραγίδα
του ­ η κοκκινίλα και ο τρόμος του αίματος… Μα ο πρίγκιπας Πρόσπερο ήταν
ευτυχισμένος, αδιάφορος και απτόητος. Όταν η μισή επικράτειά του ερημώθηκε,
κάλεσε χίλιους υγιείς κι ελαφρόμυαλους ιππότες και κυρίες της Αυλής του και
μαζί τους απομονώθηκε σ’ ένα από τα κάστρα του… Είχαν αποφασίσει να μην
αφήσουν καμία είσοδο ανοιχτή στον παρορμητισμό κάποιας ξαφνικής απελπισίας ή
υστερίας.

Ο πρίγκιπας είχε φροντίσει να μην τους λείψει καμιά διασκέδαση. Είχε φέρει
γελωτοποιούς, ταχυδακτυλουργούς, χορευτές, μουσικούς. Είχε συγκεντρώσει πολλή
ομορφιά και πολύ κρασί. Όλα αυτά, και μαζί η ασφάλεια, ήταν από μέσα. Απέξω
ήταν ο «Κόκκινος Θάνατος».

Κι όμως, μασκαρεμένος ο θάνατος εμφανίστηκε στην εύθυμη γιορτή του πρίγκιπα.

Χρειάζεται να μείνουμε κοντά στην πραγματικότητα που μας περιβάλλει.
Κινδυνεύουμε από την κινδυνολογία αλλά και από την άρνηση του κινδύνου.
Κινδυνεύουμε από την υστερία αλλά και από την αμεριμνησία.

Το μεγάλο στοίχημα σήμερα είναι οι λεπτές ισορροπίες που ο καθένας μας
χρειάζεται να χτίσει για να μη συντριβεί από το αφόρητο βάρος των γεγονότων.

Κινδυνεύουμε ίσως πιο πολύ απ’ όλα να μείνουμε κλεισμένοι σε τόπους όπου είναι
άσκοπο να λυπάται ή να σκέφτεται κανείς. Ας μην έχουμε τη θλιβερή μοίρα του
Πρόσπερο που τον αφάνισε ο λανθασμένος χειρισμός του φόβου του Κόκκινου
Θανάτου.

Διαυγείς και όχι αναγκαστικά και απαραίτητα ευτυχείς. Ακόμα και αν χρειασθεί,
έστω για λίγο, να βάλουμε μέσα σε παρένθεση το αίτημα της «ευτυχίας». Η
ευτυχία μπορεί να περιμένει.

Η ζωή, όχι.

Η Φωτεινή Τσαλίκογλου είναι καθηγήτρια στο Τμήμα Ψυχολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου.