Πολιτικές κατά της φτώχειας

Η πρόταση του νομπελίστα Τζέημς Τόμπιν (φωτογραφία αριστερά) αφορά τη φορολόγηση της κυκλοφορίας του κεφαλαίου σε όλες τις χώρες . Αλλά σήμερα με τον εμπλουτισμό της πρότασης φαίνεται πως οι πόροι μπορούν να καταλήγουν στην ανάπτυξη των λιγότερο ανεπτυγμένων χωρών

Η επόμενη μέρα της τρομοκρατικής επίθεσης στις ΗΠΑ βρίσκει τους ηγέτες
Ανατολής και Δύσης να μελετούν την αναγκαιότητα ενός παγκόσμιου πολιτικού
συνασπισμού κατά της τρομοκρατίας. Μια νέα αρχιτεκτονική με παγκόσμια
συνεργασία κυβερνήσεων φαίνεται πως είναι η φιλόδοξη ιδέα που αναπτύσσεται
ιδιαίτερα στην Ευρώπη αλλά, αν προσέξει κανείς καλά τις αμερικανικές
ενέργειες, και στην Αμερική.

Μπορεί όμως η αρχιτεκτονική της παγκόσμιας διακυβέρνησης (ζητούμενο χρόνια) να
βασισθεί μόνο στην άμυνα (ή επίθεση) κατά της τρομοκρατίας; Το τεράστιο
πολιτικό έλλειμμα της προελαύνουσας παγκοσμιοποίησης μπορεί να απαντηθεί με
παγκόσμιες ενιαίες πολιτικές ασφάλειας, ανταλλαγής πληροφοριών των μυστικών
υπηρεσιών και στρατιωτικών συνεργασιών;

Αν σκεφτεί κανείς απλά ότι η σύγκρουση έχει τη βάση της στη φτώχεια των μεν
και στις πολιτικές των δε, προκύπτει ότι η ατζέντα μιας παγκόσμιας συνεργασίας
πρέπει να είναι πολύπλευρη και τολμηρή. Να αφορά την ασφάλεια, την άμυνα, την
τιμωρία του εγκλήματος αλλά και τη διανομή του πλούτου, την ανάπτυξη, την
ελπίδα. Η παλιότερη πρόταση του οικονομολόγου νομπελίστα Τόμπιν αποτελεί μια
αφετηρία γ’ αυτή τη συζήτηση στο συγκεκριμένο βήμα.

Η πρόταση Τόμπιν αφορά τη φορολόγηση της κυκλοφορίας του κεφαλαίου σε όλες τις
χώρες με σκοπό να συνδέονται περισσότερο – διαρκέστερα οι επενδυτές με τις
επενδύσεις τους. Δηλαδή να ενισχύεται η μακροχρόνια επένδυση εναντίον της
βραχυχρόνιας κερδοσκοπίας. Ο Τόμπιν αποσκοπούσε αρχικά στην επιβράδυνση της
κερδοσκοπίας και όχι στη συγκέντρωση φορολογικών εσόδων. Αλλά σήμερα με την
ανάγκη και τον εμπλουτισμό της πρότασης φαίνεται πως οι πόροι μπορούν να
καταλήγουν στην ανάπτυξη των λιγότερο ανεπτυγμένων χωρών στην καταπολέμηση της
φτώχειας για τους «της Γης τους κολασμένους».

Σύμφωνα με μετριοπαθείς εκτιμήσεις ένας φόρος τύπου Τόμπιν σε ποσοστό 0,1%
επιβαλλόμενος στις μετατροπές εθνικών νομισμάτων (συναλλαγματικές πράξεις)
ακόμη και με τις περιοριστικές υποθέσεις ότι:

* Οι διεθνείς συναλλαγματικές πράξεις μειώνονται στο μισό,

* Το 20% εξαιρείται της φορολόγησης, και

* Το 20% αποφεύγει τη φορολογία,

θα συγκέντρωνε εισόδημα πλέον των 50 δισ. δολαρίων ετησίως, ποσό που είναι
υπερδιπλάσιο αυτού που δαπανάται σε σταθεροποιητικά προγράμματα ανάπτυξης,
ανθρωπιστική βοήθεια, ειρηνευτικές υπηρεσίες και τις λοιπές δραστηριότητες του
ΟΗΕ και των οργανισμών του.

Ο φόρος Τόμπιν στο βαθμό που μπορεί να περιορίσει (δεν θα εξαλείψει όμως) την
κερδοσκοπία και την αστάθεια των εθνικών νομισμάτων (που οφείλεται στην
κερδοσκοπία) θα έχει θετικό αποτέλεσμα για την πραγματική οικονομία πολλών
χωρών. Θα αποτελεί ένα επιπλέον μικρό κόστος για τους κερδοσκόπους και θα
επηρεάσει ελάχιστα τη διεθνή κυκλοφορία του κεφαλαίου για παραγωγικές
επενδύσεις.

Ωστόσο το κυριότερο πλεονέκτημά του είναι ότι ακόμη και σε μικρό ποσοστό φόρου
δίνει τη δυνατότητα συγκέντρωσης υψηλών ποσών ικανών να χρηματοδοτήσουν
αξιόλογα προγράμματα οικονομικής σταθεροποίησης και ανάπτυξης, ανθρωπιστικής
βοήθειας, χρηματοδότησης ειρηνευτικών δυνάμεων και αποστολών. Προφανώς τα
διαχειριστικά θέματα είναι τεράστια αλλά αντιμετωπίσιμα. Ένα σχήμα που έχει
προταθεί είναι το 50% να παρακρατείται από τις κυβερνήσεις που το
συγκεντρώνουν και το υπόλοιπο 50% να αποδίδεται σε διεθνείς οργανισμούς όπως
το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, η Παγκόσμια Τράπεζα και ο ΟΗΕ. Επίσης, μπορούν
να εξεταστούν και πρακτικά θέματα εξαιρέσεων (όπως η απαλλαγή συναλλαγών
εθνικών κυβερνήσεων, κεντρικών τραπεζών, διεθνών οργανισμών, ή συναλλαγών
μικρού ύψους έως π.χ. 10.000 ευρώ).

Το κύριο θέμα σχετικά με το φόρο τύπου Τόμπιν είναι πολιτικό, καθώς οι εθνικές
κυβερνήσεις εμφανίζονται απρόθυμες να διαθέσουν σημαντικούς πόρους για
αναπτυξιακή βοήθεια. Είναι σημαντικό ότι στην Ευρώπη, έστω και άτυπα, το θέμα
μπήκε στην ευρωπαϊκή ατζέντα ύστερα από πρόταση της βελγικής προεδρίας. Η
γερμανική και η γαλλική κυβέρνηση έχουν συστήσει ομάδα εμπειρογνωμόνων για να
προχωρήσει σε προτάσεις. Τώρα πρέπει να τεθεί και στην παγκόσμια πολιτική
ατζέντα, στο G8, στον ΟΗΕ, στους θεσμούς Μπρέτον Γουντς, δηλαδή στο Διεθνές
Νομισματικό Ταμείο και την Παγκόσμια Τράπεζα.

Το ζήτημα δεν μπορεί να ιδωθεί χωριστά από τις εξελίξεις στο διεθνές επίπεδο
και ιδιαίτερα την αναζήτηση μιας νέας διεθνούς οικονομικής και νομισματικής
αρχιτεκτονικής. Η αποτελεσματική εφαρμογή αυτού του φόρου σημαίνει ότι δεν θα
υπάρξουν εξαιρέσεις και φορολογικοί παράδεισοι οι οποίοι, όπως αποδεικνύεται,
είναι φυτώρια τρομοκρατίας. Απαιτείται πολυμερής συμφωνία και παρακολούθηση
βάσει μιας γενικής συμφωνίας οικουμενικής ισχύος.

Ζητήματα πολύπλοκα και δύσκολα αλλά όχι αδύνατα.

Πριν από 30 χρόνια μόνο σαν υπερβολή ακουγόταν «το κοινό νόμισμα στην Ευρώπη».
Πριν από 10 χρόνια φαινόταν «ανέκδοτο» η συνεργασία Αμερικής, Ευρώπης, Ρωσίας,
Ιαπωνίας. Μπορούμε λοιπόν να ισχυρισθούμε ότι με συγκεκριμένα βήματα είναι
δυνατή μια νέα αρχιτεκτονική του διεθνούς οικονομικού και χρηματοπιστωτικού
συστήματος που θα οδηγούσε σε ρύθμιση της παγκοσμιοποίησης, σε μείωση των
ανισοτήτων, άρα της φτώχειας, της απελπισίας, του μίσους.

Τα πολιτικά κόμματα, οι διανοούμενοι, οι κυβερνήσεις της Ευρώπης έχοντας
βιώσει τις θετικές συνέπειες ενός μοντέλου «δημοκρατικής αντιμετώπισης της
παγκοσμιοποίησης», εκείνο της ευρωπαϊκής ενοποίησης, έχουν την ευκαιρία,
ιδιαίτερα μέσα σε αυτή τη συγκυρία, να προτείνουν και να πιέσουν για νέα
θετικά εργαλεία. Η παγκόσμια συμμαχία, Ανατολής – Δύσης, Βορρά – Νότου,
χριστιανών – μουσουλμάνων, φτωχών – πλουσίων δεν μπορεί να έχει σαν βάση τις
βόμβες, όσο έξυπνες και αν είναι…

Η Άννα Διαμαντοπούλου είναι μέλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.