Δεκατρείς αλλαγές με έξι αγκάθια
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
10 λεπτά  |
Δεκατρείς αλλαγές στο νομοθετικό πλαίσιο θωρακίζουν τις δικαστικές και
αστυνομικές αρχές στη μάχη κατά της τρομοκρατίας, ανοίγοντας παράλληλα τον
δρόμο για την ενιαία αστυνομικο-δικαστική αντιμετώπιση του φαινομένου στην
Ευρωπαϊκή Ένωση.
Πίσω από τα νέα μέτρα, που αναμένεται να τεθούν σε εφαρμογή το αργότερο έως
την προσεχή άνοιξη, προβάλλει η Ευρωπαϊκή Αντιτρομοκρατική Υπηρεσία, ενώ
περιορίζονται δικαιώματα που έχουν έως σήμερα ύποπτοι ή κατηγορούμενοι για
«τρομοκρατική δράση», οι οποίοι τελούν υπό έκδοση σε άλλη χώρα. Με τις αλλαγές
που προωθούνται, η χώρα μας θα είναι υποχρεωμένη να εκδίδει στο εξής και
Έλληνες πολίτες.
Το «πακέτο» των νέων μέτρων θα οριστικοποιηθεί στις 6 Δεκεμβρίου στις
Βρυξέλλες, από το Συμβούλιο υπουργών Δικαιοσύνης και Δημόσιας Τάξης, αλλά ήδη
έχει αποφασιστεί να υπάρξουν ευρύτατες αλλαγές στο καθεστώς της έκδοσης
κατηγορουμένων, καθώς και η δημιουργία ενός νέου δικτύου ελέγχων της εισόδου
και διακίνησης αλλοδαπών στα όρια της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Για τη χώρα μας οι αλλαγές ουσιαστικά συνεπάγονται τη δημιουργία ενός νόμου
που θα διαχωρίζει την τρομοκρατία από το λεγόμενο οργανωμένο έγκλημα
(διαχωρισμός που δεν έγινε με το πρόσφατο νομοθέτημα), ενώ σειρά τροποποιήσεων
θα ακολουθήσουν και στον Κώδικα Ποινικής Δικονομίας, καθώς και τον ισχύοντα
νόμο 2331/95 για το «ξέπλυμα βρώμικου χρήματος».
Οι βασικές αλλαγές θα συμπεριληφθούν σε διεθνή σύμβαση που θα έχει άμεσα
εφαρμογή στους κόλπους της Ε.Ε., ενώ εντός του 2002 αναμένεται να υπογραφεί
σχετική σύμβαση και ανάμεσα στην Ε.Ε. και τις ΗΠΑ, ώστε το νέο καθεστώς
εκδόσεων να ισχύσει και για τους συλληφθέντες στις ευρωπαϊκές χώρες για τους
οποίους ζητείται η έκδοση από τις ΗΠΑ.
Ο στόχος των αλλαγών, σύμφωνα με στελέχη του υπουργείου Δικαιοσύνης, είναι να
μην υπάρξουν νομοθετικά κενά τουλάχιστον μεταξύ των ευρωπαϊκών κρατών για την
αντιμετώπιση της τρομοκρατίας, και προς αυτή την κατεύθυνση καταργούνται τα
δικαιώματα αρκετών χωρών να μην εκδίδουν ημεδαπούς ή να μπλοκάρουν μια έκδοση
επικαλούμενα εθνικούς λόγους. Σε κάθε περίπτωση, πάντως, όπως επισημαίνει στα
«ΝΕΑ» ο υπουργός Δικαιοσύνης κ. Μιχ. Σταθόπουλος, «η εφαρμογή κάθε νέου μέτρου
θα καλύπτεται, χωρίς εξαιρέσεις, από δικαστικές εγγυήσεις…»
.
 |
|
Δολοφονία Σόντερς. Η 17Ν είναι βέβαιον ότι θα έχει μια θέση στη λίστα των |
Αρκετά από τα μέτρα που έρχονται είχαν ήδη απασχολήσει την Ευρωπαϊκή Ένωση,
ακόμη και σε επίπεδο κορυφής, κατά τις συζητήσεις για τη δημιουργία του
ενιαίου δικαστικού χώρου, το μεθεπόμενο όπως έχει χαρακτηρισθεί βήμα μετά
το ενιαίο νόμισμα. Αλλά το τρομοκρατικό χτύπημα στην καρδιά των ΗΠΑ επισπεύδει
τις εξελίξεις και σε σημαντικό βαθμό οδηγεί στην άμεση υιοθέτηση μέτρων που
υπό άλλες συνθήκες θα αντιμετωπίζονταν με έντονο προβληματισμό.
Τα νέα μέτρα οδηγούν σε:
1. Δημιουργία Ευρωπαϊκού Εντάλματος Σύλληψης, βάσει του οποίου θα
κινούνται όλες οι διωκτικές αρχές της Ε.Ε.. Μάλιστα, έχει προταθεί να αφορά το
σύνολο των κακουργημάτων και όχι μόνον τρομοκρατικές ενέργειες.
2. Άμεση έκδοση αλλοδαπών που έχουν συλληφθεί από ένα κράτος-μέλος για
τρομοκρατική δράση (πιθανότατα και για συμμετοχή σε οργανωμένη εγκληματική
δράση). Σύμφωνα με τις προτάσεις που υπάρχουν, εντός 90 ημερών θα πρέπει να
έχει ολοκληρωθεί όλη η δικαστική διαδικασία (που σήμερα στη χώρα μας
χεριάζεται έως και δύο χρόνια) και οι εκζητούμενοι να παραδίδονται στις
δικαστικές αρχές του κράτους-μέλους που ζήτησε την έκδοση.
3. Κατάργηση του δικαιώματος να μην εκδίδονται ημεδαποί, ένα δικαίωμα
που έχει σήμερα και η Ελλάδα. Η έκδοση Ελλήνων πολιτών που έχουν συλληφθεί από
τις ελληνικές διωκτικές αρχές απαγορεύεται από τον Κώδικα Ποινικής Δικονομίας
και προβλέπεται ότι πρέπει να δικαστούν από τα ελληνικά δικαστήρια ακόμη και
για εγκλήματα που διέπραξαν στο εξωτερικό.
4. Κατάργηση του «διττού αδικήματος». Έως σήμερα η χώρα μας δεν εξέδιδε
κατηγουμένους σε άλλη χώρα, εάν το αδίκημά τους δεν χαρακτηριζόταν ως
κακούργημα από το εθνικό ποινικό δίκαιο. Στο εξής η προϋπόθεση αυτή δεν θα
ισχύει, αλλά η Ελλάδα (όπως και άλλες χώρες) έχουν ζητήσει να υπάρξει λίστα
αδικημάτων που θα εξαιρούνται από το νέο μέτρο (για παράδειγμα, η χώρα μας δεν
δέχεται να διώκεται η έκφραση γνώμης, ακόμη και έαν θεωρηθεί ότι μια γνώμη
συνηγορεί υπέρ τρομοκρατικών οργανώσεων).
5. Κατάργηση της αρχής της ειδικότητας. Έως σήμερα, όποιος εκδίδεται σε
άλλη χώρα της Ε.Ε. μπορεί να δικαστεί μόνο για τα αδικήματα που περιγράφονται
στην αίτηση έκδοσης. Στο εξής, η δίωξη θα επεκτείνεται και σε άλλα αδικήματα
που ενδεχομένως να διαπιστωθούν μετά την έκδοσή του.
6. Κατάργηση του δικαιώματος του υπουργού Δικαιοσύνης ενός
κράτους-μέλους να απαγορεύει την έκδοση ενός κατηγορουμένου για εθνικούς
λόγους, παρά την αντίθετη εισήγηση των δικαστηρίων. Με τη νέα ρύθμιση, ο
τελευταίος λόγος για θέματα έκδοσης περνάει σε δικαστικά όργανα, την απόφαση
των οποίων δεν θα μπορεί να παρακάμψει ο υπουργός Δικαιοσύνης.
7. Δημιουργία διεθνούς αρχείου διαβατηρίων, στο οποίο θα καταχωρούνται
και οι απώλειες διαβατηρίων. Το αίτημα έχει τεθεί εδώ και αρκετά χρόνια σε
διεθνείς συσκέψεις, προκειμένου να υπάρχει δυνατότητα επαρκούς ελέγχου στις
μετακινήσεις ατόμων στο εξωτερικό.
«Το πρόβλημα των πλαστών και των παραποιημένων διαβατηρίων έχει πάρει
τεράστιες διαστάσεις», σημειώνουν αξιωματικοί της Αστυνομίας, οι οποίοι και
στη χώρα μας έρχονται πολύ συχνά αντιμέτωποι με αλλοδαπούς μαφιόζους που
«βαπτίζονται» ευυπόληπτοι επιχειρηματίες της ημεδαπής. Ιδιαίτερη βαρύτητα θα
δοθεί και στην ενοποίηση των διαδικασιών έκδοσης των διαβατηρίων, ενώ στη χώρα
μας η αρμοδιότητα έκδοσης διαβατηρίων θα περάσει οριστικά από τις νομαρχίες
στις αστυνομικές αρχές.
8. Χάραξη κοινής αντιτρομοκρατικής πολιτικής της Ε.Ε. Η εναρμόνιση των
νομοθεσιών και η χάραξη κοινής πολιτικής στον τομέα της καταπολέμησης της
τρομοκρατίας είναι ζητήματα που απασχολούν τα κοινοτικά όργανα αρκετά χρόνια.
Τώρα οι σχετικές συζητήσεις, εκτιμάται από αρμόδια στελέχη, ότι θα γίνουν
λιγότερο θεωρητικές, καθώς «θα πρέπει τα υπάρχοντα μέτρα ασφαλείας να
επανασχεδιασθούν άμεσα». Απαραίτητη προϋπόθεση, ωστόσο, για τη χάραξη κοινής
αντιτρομοκρατικής πολιτικής είναι ο (κοινός) ορισμός του φαινομένου της
τρομοκρατίας. Κι αυτό γιατί μέχρι σήμερα οι όποιες συζητήσεις δεν απέδωσαν,
κεντρική ιδέα δεν υπήρξε, παρά μόνο περίληψη. Στη θέση του ορισμού ορισμένες
χώρες αντιπροβάλλουν την κατάρτιση λίστας τρομοκρατικών οργανώσεων.
9. Δημιουργία ειδικής ομάδας (task Force) της Γιουροπόλ. Αντικείμενο
της ειδικής ομάδας, στην οποία συμμετέχουν εκπρόσωποι όλων των κρατών-μελών
της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι η ανταλλαγή πληροφοριών σε θέματα τρομοκρατίας. Η
απόφαση ελήφθη στη σύνοδο των υπουργών Δικαιοσύνης – Δημόσιας Τάξης στις αρχές
Σεπτεμβρίου. Η ομάδα αυτή αναμένεται να κωδικοποιήσει τις πληροφορίες που
συγκεντρώνονται από τα κράτη-μέλη για τη δράση των τρομοκρατικών οργανώσεων
που δρουν στο έδαφός τους, και οι οποίες πολλές φορές έχει διαπιστωθεί ότι
προχωρούν ακόμη σε κοινές ενέργειες.
10 . Προώθηση κοινών επιχειρησιακών δράσεων. «Παρ’ ότι είναι νωρίς
ακόμη να δούμε τη δημιουργία μιας ενιαίας ευρωπαϊκής ομάδας που θα αναλαμβάνει
κοινές επιχειρησιακές δράσεις στους τομείς της τρομοκρατίας και του
οργανωμένου εγκλήματος, οι συζητήσεις για το νέο πλαίσιο λειτουργίας της
Γιουροπόλ περιλαμβάνουν κι αυτό το θέμα», υπογραμμίζει αξιωματικός της
Ελληνικής Αστυνομίας (ΕΛ.ΑΣ.).
11 Συνοπτικές διαδικασίες για την καταπολέμηση του βρώμικου χρήματος. Οι
θεσμικές αλλαγές αφορούν την απλούστευση των διαδικασιών πρόληψης και
καταστολής της νομιμοποίησης του «βρώμικου χρήματος». Η χώρα μας καλείται να
κυρώσει πρόσφατα συνθήκη των Ηνωμένων Εθνών (Δεκέμβριος 1999) για την
καταπολέμηση του ξεπλήματος βρώμικου χρήματος, η οποία αναμένεται να
αποτελέσει τη βάση των νομοθετικών αλλαγών που θα ακολουθήσουν.
12 Ενεργοποίηση ευρωπαϊκού αρχείου υπόπτων. Πρόκειται για τράπεζα δεδομένων,
στην οποία καταχωρούνται στοιχεία υπόπτων για λόγους εθνικής ασφάλειας (και
όχι δημόσιας ασφάλειας), η οποία προβλέπεται από τη Συνθήκη του Σένγκεν. Μέχρι
σήμερα, ωστόσο, το αρχείο αυτό δεν λειτούργησε. Στις πρόσφατες συναντήσεις των
υπουργών Εσωτερικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποφασίσθηκε η ενεργοποίηση του.
13 Καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης προσώπων. Αφορά το ακανθώδες θέμα της
λαθρομετανάστευσης. Τον τελευταίο χρόνο η Ε.Ε. έχει προωθήσει σχέδια δράσης
που αποσκοπούν στη φύλαξη των ευρωπαϊκών συνόρων. Προέχει, ωστόσο, η χάραξη
κοινής πολιτικής στον τομέα της μετανάστευσης. Απώτερος στόχος, η δημιουργία
πανευρωπαϊκής διασυνοριακής αστυνομίας.
«Πονοκέφαλος» για τον ορισμό της τρομοκρατίας
Έναν κύκλο ενστάσεων ως προς τη συνταγματικότητά τους και διαφωνιών ως προς
την αποτελεσματικότητα ανοίγουν τα νέα πανευρωπαϊκά μέτρα για την
καταπολέμηση της τρομοκρατίας. Τουλάχιστον έξι από τις αλλαγές που εξετάζονται
στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης προκαλούν ήδη «πονοκέφαλο» στο υπουργείο
Δικαιοσύνης, καθώς θεωρείται βέβαιον ότι θα συνοδευτούν από έντονη αμφισβήτηση
και καταγγελίες για περιορισμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των δικαιωμάτων
των κατηγορουμένων.
Οι αλλάγες στο καθεστώς των εκδόσεων κατηγορουμένων και η αναζήτηση ορισμού
για την τρομοκρατία ή η κατάρτιση λίστας τρομοκρατικών οργανώσεων είναι τα
μεγαλύτερα από τα έξι «αγκάθια» που καλούνται να αντιμετωπίσουν τα αρμόδια
υπουργεία, την ίδια στιγμή που επιχειρούν να δημιουργήσουν έναν ενιαίο
δικαστικό χώρο στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Για την έκδοση ημεδαπών, δηλαδή Ελλήνων πολιτών που εκζητούνται για
τη διάπραξη αδικημάτων σε άλλη χώρα, έχει ήδη τεθεί ζήτημα συνταγματικότητας,
αφού κατ’ ερμηνεία του άρθρου 5 του Συντάγματος, οι Έλληνες πολίτες που έχουν
συλληφθεί από τις ελληνικές αρχές μπορούν να δικαστούν μόνον από τα ελληνικά
δικαστήρια ακόμη και για αδικήματα που έχουν διαπράξει στο εξωτερικό. Η έκδοση
ημεδαπού, μάλιστα, απαγορεύεται σήμερα ρητά από τον Κώδικα Ποινικής
Δικονομίας. Κατά το υπουργείο Δικαιοσύνης, συνταγματικό κώλυμα για τροποποίηση
του Κώδικα δεν υπάρχει, αλλά αναζητούνται προϋποθέσεις (συγκεκριμένες
κατηγορίες κακουργημάτων κ.λπ.) υπό τις οποίες θα ήταν δυνατή η έκδοση Έλληνα
πολίτη.
Για την επίσπευση των διαδικασιών έκδοσης (μέσα σε 90 ημέρες από την
υποβολή του σχετικού αιτήματος) οι διαφωνίες εστιάζονται στα δικαιώματα του
εκζητουμένου. Σύμφωνα με τους προβληματισμούς που αναπτύσσονται, το χρονικό
διάστημα ίσως να μην επαρκεί σε αρκετές περιπτώσεις, ώστε να μπορέσει ένας
κατηγορούμενος να συγκεντρώσει τα στοιχεία που θα χρειαστεί για να στηρίξει
την αίτησή του στην ελληνική δικαιοσύνη κατά της έκδοσης. Με αποτέλεσμα να
παραβιάζονται βασικά δικαιώματά του.
Ο ορισμός της έννοιας της τρομοκρατίας που αναζητούν αρκετές χώρες
για να καθορίσουν το νέο αντιτρομοκρατικό πλαίσιο θεωρείται εξαιρετικά δύσκολο
να καλύπτει το σύνολο της νομικής κοινότητας των 15 κρατών-μελών της Ε.Ε. Και
εκφράζονται ήδη φόβοι ότι μπορεί να οδηγήσει σε εκτεταμένο «φακέλωμα» και
αθρόες διώξεις Ευρωπαίων πολιτών. Αντίθετη στην αναζήτηση ορισμού εμφανίζεται
και η ελληνική πλευρά.
Σε αντιστάθισμα, στο Συμβούλιο υπουργών Δικαιοσύνης και Δημόσιας
Τάξης υποβλήθηκε (από την πλευρά της Μεγάλης Βρετανίας) η πρόταση για την
κατάρτιση λίστας τρομοκρατικών οργανώσεων, τα μέλη της οποίας θα τελούν υπό
δίωξη στην Ε.Ε. Και για την κατάρτιση λίστας, ωστόσο, είναι δύσκολο να υπάρξει
κοινή απόφαση, καθώς για αρκετές χώρες η καταγραφή δεν μπορεί να αφορά
εθνικο-απελευθερωτικά κινήματα, έστω κι αν κάποια μέλη τους έχουν
πρωταγωνιστήσει σε εξτρεμιστικές ενέργειες. Το κουρδικό ΡΚΚ αποτελεί
χαρακτηριστικό παράδειγμα, καθώς από ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες
αντιμετωπίζεται από χρόνια ως τρομοκρατική οργάνωση. Σε σχέση με τον ορισμό, η
ελληνική πλευρά εμφανίζεται να προτιμά περισσότερο την κατάρτιση λίστας, αρκεί
να συνοδεύεται από συγκεκριμένα κριτήρια ως προς τη δράση των οργανώσεων.
«Ακόμη και για το ΡΚΚ, τον πολιτικό χαρακτήρα του οποίου η Ελλάδα έχει
αναγνωρίσει, μπορεί να τεθεί ζήτημα τρομοκρατικής δράσης», ανέφερε στα «ΝΕΑ»
στέλεχος του υπουργείου Δικαιοσύνης. «Μια βομβιστική επίθεση από μέλη του ΡΚΚ
σε μια ευρωπαϊκή πρωτεύουσα δεν μπορεί παρά να θεωρείται τρομοκρατική
ενέργεια…». Δεν αποκλείεται, πάντως, ούτε ο ορισμός ούτε η πρόταση για την
κατάρτιση λίστας να προχωρήσει και μια ενέργεια να αντιμετώπιζεται από τις
ευρωπαϊκές δικαστικές αρχές ως τρομοκρατική κατά περίπτωση.
Η κατάργηση του δικαιώματος του υπουργού Δικαιοσύνης να απαγορεύει
την έκδοση εκζητουμένου για πολιτικούς-εθνικούς λόγους, από τη στιγμή που τα
δικαστήρια έχουν ταχθεί υπέρ της έκδοσης, αφαιρεί από τις ευρωπαϊκές
κυβερνήσεις ένα όπλο που μπορεί να προστατεύσει άλλα έννομα αγαθά, όταν
μάλιστα οι κατηγορίες που αντιμετωπίζει ο εκζητούμενος έχουν και πολιτικά
ελατήρια (όταν, για παράδειγμα, ζητείται η έκδοση ενός πολιτικού προσώπου).
Η έκδοση σε χώρες που επιφυλάσσουν αυστηρότερη ποινική μεταχείριση
για τον εκζητούμενο από τη χώρα όπου κρατείται, μπορεί να οδηγήσει σε
παραβίαση των δικαιωμάτων των κατηγορουμένων. Χαρακτηριστικό είναι το
παράδειγμα των ΗΠΑ, όπου ισχύει η θανατική ποινή για κακουργήματα που στην
Ε.Ε. προβλέπεται ισόβια κάθειρξη. Με δεδομένο ότι τους επόμενους μήνες το νέο
καθεστώς εκδόσεων στην Ε.Ε. θα καλύπτει και τη νομική συνεργασία της Ε.Ε. με
τις ΗΠΑ, ο προβληματισμός θα γίνει εντονότερος.
Google news
