Δρόμοι

Με την πτώση…

… του Τείχους του Βερολίνου, το 1989, όλοι οι θεωρητικοί έσπευσαν να
περιγράψουν τη «νέα εποχή». Δύο από αυτούς ξεχώρισαν. Ο Φουκουγιάμα με το
άρθρο του «Το τέλος της ιστορίας», που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Νάσιοναλ
Ίντερεστ», το 1989, και ο Χάντινγκτον με το άρθρο του «Η σύγκρουση των
πολιτισμών», που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Φόρεϊν Αφέαρς», το 1993. Πάντως,
κανείς τους δεν έφτασε τη φήμη του Τζορτζ Κέναν, που είχε περιγράψει πρώτος
και καλύτερος την εποχή του Ψυχρού Πολέμου με το άρθρο του «Οι πηγές της
σοβιετικής συμπεριφοράς» στο περιοδικό «Φόρεϊν Αφέαρς», το 1947. Και κανείς
τους δεν μπόρεσε να προβλέψει πόσο θα ήταν σύντομη η μεταψυχροπολεμική εποχή.

Η «νέα εποχή»…

… διήρκεσε μια παρατεταμένη δεκαετία: από τον Νοέμβριο του 1989 μέχρι
τον Σεπτέμβριο του 2001. Σε αυτήν τη «δεκαετία», η Αμερική δεν κατόρθωσε να
εφαρμόσει συγκροτημένες αρχές εξωτερικής πολιτικής. Η «νέα παγκόσμια τάξη» του
πατρός Μπους ήταν μια φράση που δεν μεταφράστηκε ποτέ σε πολιτική, αν
εξαιρέσουμε την «προώθηση της δημοκρατίας». Δηλαδή την εξαγωγή και την επιβολή
του αμερικανικού μοντέλου στον υπόλοιπο κόσμο, με την απειλή κυρώσεων (Κίνα,
Ρωσία, Σερβία), με εκβιαστικές εκθέσεις του Στέιτ Ντιπάρτμεντ για τον σεβασμό
των ανθρωπίνων δικαιωμάτων (στις άλλες χώρες), με τον έλεγχο της εντιμότητας
των εκλογών (πάλι στις άλλες χώρες), ακόμη και με την Μαντλίν Ολμπράιτ που
επισκεπτόταν επίτηδες με μίνι φούστα τον αραβικό κόσμο (τόσο το χειρότερο γι’
αυτόν). Αυτή την πολιτική δεν την χώνεψαν ούτε οι Αμερικανοί επιχειρηματίες,
που δεν κατάλαβαν ποτέ γιατί έπρεπε να πάψουν να κάνουν χρυσές δουλειές με την
Κίνα, ούτε ο Τρίτος Κόσμος, που δεν κατάλαβε ποτέ γιατί στην Ινδία και το
Πακιστάν επιβάλλονταν κυρώσεις επειδή ανέπτυσσαν πυρηνικά όπλα, αλλά δεν
επιβάλλονταν στο Ισραήλ. Έτσι εξηγείται γιατί αυτή η πολιτική κατέρρευσε στις
μέρες μας τόσο ραγδαία, παραχωρώντας τόσο εύκολα τη θέση της στον «πόλεμο κατά
της τρομοκρατίας».

Η «νέα νέα τάξη»…

… όπως τη χαρακτηρίζει η αρθρογράφος Αν Απλμπάουμ στην εφημερίδα
«Ντέιλι Τέλεγκραφ», βάζει στο ίδιο κρεβάτι τόσο αταίριαστους ομόκλινους
(δημοκρατική Δύση, Ρωσία, Ιράν, Κίνα), που όλες οι προηγούμενες ρητορείες για
δημοκρατική ηθική και ανθρώπινα δικαιώματα μοιάζουν τώρα το ίδιο αστείες όσο
και οι ελπιδοφόρες κορόνες της Κοινωνίας των Εθνών ή του «πολέμου που θα
τερματίσει όλους τους πολέμους».

Η αφέλεια.

… μήπως περισσεύει και τώρα; Η Δύση πιστεύει πως με τη «νέα νέα τάξη»
του πολέμου κατά της τρομοκρατίας έχει ξαφνικά στα χέρια της όλα όσα
χρειάζεται να ξέρει: ποιοι είναι οι φίλοι της και ποιοι οι εχθροί της. Άραγε
το Πακιστάν, το Ιράν, η Κίνα, θα είναι και αύριο αυτό που είναι σήμερα; Και τι
θα είναι οι Βάσκοι, οι Κορσικανοί, οι Ουτσεκάδες, ο IRA; Δυστυχώς για τους
θεωρητικούς, η πραγματικότητα είναι πιο περίπλοκη από την Ιστορία, γιατί η
ανάγνωσή της γίνεται πάντα εκ των υστέρων.