ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Κλίμαξ και όριο

Η κλίμαξ εγκαθίσταται στα κτίρια και μετράει τις εσωτερικές σχέσεις, τις
αναλογίες, τις εξάρσεις ή τις ήρεμες μεταβάσεις από την μια περιοχή στην άλλη.

Η κλίμαξ ­ η σκάλα ­ είναι ένας δρόμος, οδηγεί κάπου. Το ύψος, το πλάτος και
το μήκος της βαθμίδας αναφέρονται στις τρεις διαστάσεις, η τέταρτη διάσταση
έχει σχέση με τον άνθρωπο: το σώμα, τα πόδια, την κίνηση, τη στάση, τον
βηματισμό του και τα ξεχωριστά σημεία της διαδρομής.

Η κλίμαξ σηματοδοτεί την άνοδο, την κάθοδο, τον ρυθμό, την αναπνοή και τους
ορίζοντες που αντιστοιχούν στις υψομετρικές καμπύλες του εδάφους, αλλά και στο
εσωτερικό τοπίο ενός οικοδομήματος.

Η κλίμαξ υπενθυμίζει ότι τα κτίρια έχουν ακόμα, προς το παρόν, άμεση σχέση με
τη γη, με τις αντοχές, τους ρυθμούς και τις δυνατότητες του ανθρωπίνου
σώματος.

Κατά τον Le Corbusier, η αρχιτεκτονική είναι κίνηση εσωτερική, προϋποθέτει τη
συγκίνηση, δεν πρόκειται για απλή παράθεση χώρων με μόνο κριτήριο τη
λειτουργικότητα.

Η ποιότητα της εσωτερικής διαδρομής, σύμφωνα με την άποψή του, είναι η
βιολογική αρετή, η σοφία που αναδύεται από το αρχιτεκτονικό έργο.

Δεν είναι τυχαίο ότι στον τόπο μας συνδέθηκε η φιλοσοφία με τον περίπατο και ο
διάλογος που αναζητεί την ουσία των πραγμάτων με την κίνηση και τον ρυθμό των
βημάτων.

Η ουσία και η ωσία, γράφει ο J.Ρ. Vernant, είναι λέξεις με κοινή καταγωγή, το
σταθερό και αμετάβλητο νόημα ­ αλλά και το ωθούν ­ η κίνηση, η αρχή και η
αιτία όλων.

Η κλίμαξ ενσωματώνεται σε κάθε έργο που απευθύνεται σε μια ζωντανή ανθρώπινη
κοινότητα.

Η ποιότητα της εσωτερικής διαδρομής αποτελεί σημαντικό κριτήριο, με το οποίο
κρίνεται και συγκρίνεται το αρχιτεκτονικό έργο, από αυτή εξαρτάται αν τα
περιβλήματα των όψεων είναι κελύφη αδειανά ή όρια πολυσήμαντα, τα οποία
αναφέρονται σε έναν πλούσιο εσωτερικό κόσμο.

Η επιζητούμενη απλότητα, δεν σημαίνει απλούστευση. Στην αρχιτεκτονική, όπως
και στην ποίηση, το απλό διαφέρει από το απλοϊκό, στο όνομα του «μινιμαλισμού»
κρύβεται συχνά η προχειρότητα και η οκνηρία. Η ευαισθησία στην επεξεργασία δεν
συνεπάγεται πολυπλοκότητα, αλλά συνειδητοποίηση της κλίμακας και του
περιεχόμενου του έργου.

Με όλες τις κακοφορμισμένες και κακόγουστες κατασκευές, με όλες τις
καταστροφές του φυσικού και δομημένου περιβάλλοντος, τις «ερμηνείες» των
εισαγόμενων «styles», μεταμοντέρνων ή άλλων, έχουμε κρατήσει στον τόπο μας,
κάποιες ανεκτές σχέσεις ανάμεσα στα έργα και στους ανθρώπους, έχουμε αποφύγει
σ’ έναν βαθμό, εκτός εκπλήξεων που έχουν σχέση με τα αναμενόμενα «μεγάλα
έργα», τη χαώδη αρχιτεκτονική με τα απέραντα στεγασμένα κενά και τα
ξεχειλωμένα κτίρια που παραμορφώνουν τις πόλεις εν ονόματι του εκσυγχρονισμού
και της προσαρμογής στις ανάγκες της παγκόσμιας αγοράς.

Η κλίμαξ δεν είναι μόνο εργαλείο αρχιτεκτονικού σχεδιασμού, καθώς μετράει και
συγκρίνει τον τόπο και τον χρόνο, αναφέρεται στο βαθύ νόημα των ορίων.

Στην αρχαία αγορά της Αθήνας είναι χαραγμένη στην πέτρα μια πρόταση που
διαβάζεται σήμερα διαφορετικά καθώς οι λέξεις ταξιδεύουν μέσα στον χρόνο:
«Όρος ειμί της αγοράς».

Το όρος – όριο και η αγορά, λέξεις – κλειδιά στους δύσκολους καιρούς μας,
θέτουν επιτακτικά το θέμα της κλίμακας.

Η Σουζάνα Αντωνακάκη είναι αρχιτέκτονας.